​Үндэһэтэнэй хуралдаан үнгэргэгдэхэ

Буряад Уласай Арадай Хуралай һунгамалнууд манай уласта ажаһуудаг арадуудай съезд үнгэргэхэ тухай дурадхал оруулба. Энэ асуудалаар үнгэргэгдэһэн зүблөөн дээрэ үндэһэ яһатанай соёлой эблэлнүүдэй түрүүлэгшэнүүд уригдаа. Ород гүрэнэй бусад нютагуудта ажаһуудаг үндэһэн соёлой эблэлнүүдэй ажаябуулгын дүй дүршэл тухай эндэ хэлэгдэһэн байна.

Ородой Холбоото Уласай найман уласта үндэһэтэнэй элдэб түхэлэй эмхинүүд хүдэлнэ. 2015 ондо Башкортостанда ажаһуудаг арадуудай съезд үнгэргэгдэһэн байна. Удмурта ажаһуудаг арадуудай конгресс болодог. Ингуш Уласта арадуудай съезд тухай хуули абтаhан байна. Хуралдаанай түрүүлэгшээр уласай толгойлогшо томилогдонхой, тэрэнэй шиидхэбэреэр съездын болзор зарлагдадаг байна. Саха (Яхад) Уласта табадахи хуралдаан мүнөө жэлдэ үнгэрөө. Нёдондо, 2016 ондо, энэ уласай байгуулагдаһаар 90 жэлэй ойн баярта зорюулагдажа, 6-дахи съезд үнгэргэгдэһэн байха юм. Тэрэ жэлдэ Саха Уласта ажаһуудаг арадуудай эблэлэй байгуулагдаhаар ойн баяр тэмдэглэгдээ юм. 2017 ондо Татарстанда ажаһуудаг арадуудай түлөөлэгшэдэй ассамблей ажалладаг болоо. 

Харин манай Буряад Уласта ажаһуудаг арадуудай эблэлэй съездын үнгэргэгдэһэн тухай нэгэшье баримта-данса олдоогүй. 1993 ондо Буряад орон дотор ажаһуудаг арадуудай съезд болоо hэн гэжэ зарим зон мэдээсэнэ. Мүн 1998 ондо удаадахи хуралдаан үнгэргэгдөө гэhэн мэдээн бии. Харин тодорхой баримтанууд үгы. 

Гэхэ зуура, Буряад Уласта ажаһуудаг арадуудай 46 соёлой эблэлнүүд бүридхэлдэ абтанхай, тэдэнэй 21-иинь лэ ажал ябуулдаг. Зарим эблэлнүүд аяар 25 жэлэй туршада эрхимээр ажаллана. Yндэһэ яһатанай эблэлнүүдэй хамта ажалаа ябуулха талмай хэрэгтэй гэжэ эблэлэй түрүүлэгшэнүүд һанамжална. Энэ үүсхэлыень Арадай Хуралай һунгамалнууд дэмжэжэ, тус зүблөө эмхидхэбэ. 

- Үндэһэн арадуудай хуралдаан засаг түрын талаһаа hайнаар бодомжологдохо ёhотой. Бүхы хэмжээ ябуулгануудые һайн дураараа, олониитын хүсөөр үнгэргэхэ гээшэ бэлэн бэшэ. Тиимэһээ съездын үедэ ороhон hанамжа, дурадхалнууд, үндэһэн соёлой эблэлнүүдэй ажаябуулга хараада абтаха ёһотой, - гэжэ хорооной түрүүлэгшэ Цыденжап Батуев тэмдэглээ. 

Буряад Уласта ажаһуудаг арадуудые нэгэдүүлһэн хэмжээ ябуулга эмхидхэлгэ гээшэ сагай эрилтэ гэжэ зүблөөндэ хабаадагшад тэмдэглэбэ. Манай нютагта олон яһатан эб нэгэн ажаһуудаг гэжэ мэдээжэ. Хаяа хадхан ажаһуудаг арадууд бэе бэеынгээ соёл, ёhо заншал хүндэлжэ, нягта харилсажа, элдэб хэмжээ ябуулгануудтаа ябалсадаг гээшэ. 

Энэ жэлэй май һарада Ородой Холбоото Уласта ажаһуудаг арадуудай съезд үнгэргэгдэһэн байна. Тэрээндэ манай Буряад ороной түлөөлэгшэд хабаадаа. Тус суглаан ганса Ород гүрэнэй бэшэ, Евразиин хэмжээнэй съезд гэжэ тоологдон, ажалаа ябуулаа. Эндэ 60 гаран гүрэнһөө түлөөлэгшэд хабаадаhан байна. 

2018 ондо тэмдэглэгдэхэ Буряад Уласай байгуулагдаһаар 95 жэлэй ойн баяртай дашарамдуулан, үндэhэ яһатанай ехэ хуралдаа үнгэргэхэ тухай һанамжа хэлэгдээ. Буряад Уласта ажаһуудаг солонгос арадай үндэһэн соёлой эблэлэй түрүүлэгшэ Роза Ли энээниие дэмжэбэ.

- Бусад уласуудта адли арадуудай съезд эмхидхэел даа, тиин иимэ заншалтай болохобди. Сагай эрилтэ ха юм. Нэгэл дахин бэшэ, саг үргэлжэ үнгэргэдэг байха хэрэгтэй. Гурбан жэлэй нэгэ удаа үнгэргэдэг болобол, тааруу гэжэ hанагдана, - гэжэ солонгос яһатанай эблэлэй түрүүлэгшэ хэлэбэ. 

Буряад Уласта ажаһуудаг арадуудай съезд үнгэргэхэ тухай асуудал сентябриин 12-то үнгэрхэ Арадай Хуралай хорооной ээлжээтэ зүблөөн дээрэ зүбшэн хэлсэгдэхэ. Эндэ абтаһан шиидхэбэри Буряад Уласай Толгойлогшын уялга дүүргэгшэдэ дуулгагдаха юм. Тэрэниие – съезд, конгресс гү, али ассамблей – юун гэжэ нэрлэхэ тухай олониитэ зүбшэн хэлсэхэ. 

Буряад Уласай байгуулагдаһан түүхэтэ үдэр 1923 оной майн 30 гэжэ Буряадай эрдэмэй түб тодоруулаа. Табан жэлэй үнгэрхэдэ, манай уласай байгуулагдаһаар 100 жэлэй ойн баяр тэмдэглэгдэхэ болоно. Энэ хугасаада Буряад Уласай арадуудай съезд тодорхой ажал ябуулха зэргэтэй.