​Лусадай зай табилга

Байгаалиин сэбэр шанар шэнжэһээ хүн түрэлтэнэй элүүр энхэ байдал сэхэ дулдыдана. Бултанда хамаатай агаар, газар, уhан хэм соонь эдлэхэ хэрэгтэ онсо анхаралаа табиха үе саг ерээл ха. Хүн бүхэн лэ өөрhөө дулдыдаха ажал, хэрэг бэелүүлхэ шадалтай. Голой эрье бог нобшоhоо сэбэрлэхэ, газаагаа модо тариха, оршон тойроноо, уhаяа бузарлахагүй ехэ шухала. Уhа гол бузарлажа, лусадые гомдохооходо, ехэ хойшолонтой байдаг. 

Обоо тахижа, сабдагые хүндэлдэг, мүнхэ шүтөөнэй газарнуудта субарга бодхоожо рамнайлдаг ба уhа голой эзэдтэ – лусадта зорюулан, зай табидаг заншал һэргээгдэнэ. Энэ дэмбэрэлтэ хэрэгые ламхайнар бүтээдэг, залуу, наhатайшье зон олоороо хабаададаг юм. Хүн зоной ухаан бодолдо, сэдьхэлэй хүбшэргэйдэ ба юрэнхы үдэр бүриин ажабайдалда тон ехэ удха шанартай ёhолол болоно. 

Залуу наhатанhаа байха, наhатайбаршье зон ямар ушартань ямар гурим сахижа бүтээдэгынь тодорхойгоор мэдэхэгүйшье байжа магад гэжэ hанаhандаа, олондо туhатайшье байха аалам гээд, өөрынгөө ажаглаhанаа, уншаhан мэдэhэнээ бэшэбэб. 

Хабарай, зунай сагуудта, намарай шара набшын халуун үдэрнүүдтэ зон олоороо голой, нуурай эрьедэ амархаяа, сэнгэхэеэ, уhанда оймохоо, hэрюусэхэеэ суглардаг. Шангаар дуулалдаан, архи уухашье, тамхи татахашье, ама халамгай зоной бүдүүн бардам хөөрэлдөөншье дуулдадаг, тоосолдохошье сагууд алил дайралдадаг гээшэ. Дэлхэй дээрэ ганса хүн түрэлтэн амидардаггүй, байгаалидамнай элдэб амитад, Эхэ зургаан зүйлэй нарин элшэтэ хубинууд бии ха юм. 

Оршон тойрон амидардаг шубуу шонхоршье, зэрлиг амитадшье ехэ шууяанhаа, түүдэгэй галhаа зайлан ошодог. Хабарай хуурай сагта түймэршье тала дайда hүрдөөдэг. Энэ ушарнуудhаа лусадай хаан – уhа голоймнай Эзэн hүрдэн сошожошье, гомдожошье, уhанда муухай угаадаhа, шуhа, нёлбоhо болон бусад юумэнэй ороhонhоо бузарлажашье болоно. 

Тиин уршагта ябадалнууд, үдэрэй тодхор, аюул, гэмтэлгэн ба хүнэй хосорхошье олошорно. Лусадай хорлол буунал ха. Лусадууд хадаа Эхэ зургаан зүйлэй нэгэ хубинь болоно. Уhан – ажамидаралай эхин юм. Өөрын онсо шэнжэтэй, бүридэлынь хүн зоной сэдьхэлэй хэлбэрхэйе ба хараалай үгэ бэедээ шэнгээдэг. Муу hанаан бодолтойгоор уhанда хандабал, шанар шэнжэнь хубилдаг, бузарлагдаhан уhан удаан хоротой боложо, ажамидаралда туhагүй гээд япон эрдэмтэн Намизи бэшэнэ. Һайхан сэбэр бодол, хүгжэм, үреэлэй үгэ, маани мэгзэм уhанай шанар заhадаг, hайжаруулдаг юм. 

1991 оной июль hарада Далай лама уншалга Агын голой эрьедэ үнгэргэжэ, уhыень арюудхаhан, зүб шанартань оруулhан юм. Амидарал гээшэ голой уhан шэнги мүнхэ, таhалдангүй урдажал, тогтонгүй залгаа болон үнгэржэл байха ёhотойл ха. Буддын шажанай удхань байгаалияа зүбөөр, сэбэрээр эдлэхэ, энэ наhандаа ерээдүйн hайн үндэһэ табиха ёhотой гэжэ олон түмэндэ ойлгуулхые оролдодог юм. Ариг сэбэр уhанhаа бүхэдэлхэйн амидарал дулдыдана. Ургамал, амитад, хүн түрэлтэн белог үндэhэтэй болоно, харин бидэниие тойроод, нюдэндэмнай харагдадаггүй, шэхэндэмнай дуулдадаггүй, гартамнай баригдадаггүй элшэ үндэhэтэй, хии шанартай уула хадын эзэд – сабдагууд, голой хаан – лусадууд баhал байдаг. Эрдэмтэдэй шэнжэлhээр, уhан танюуhатай, hайн мууе бүридэлдөө оруулдаг гээд баталагдана. Химик, РАН-ай академик Зиминэй мэдээсэhээр, ариг уhан лабораторидо абтаhан байна. Энэмнай 20 см үндэртэй тунгалаг хатуу юумэн ха. Эрдэмтэдэй ажалай дүн – хатуу ариг уhантай, урданай ехэ номтой ламанарай морёор ехэ уhан дээгүүр хатараад гарашадаг гэhэн домогтой жэшэбэл, домог үльгэршье бэшэ, гүнзэгы удхатайл ха. Ламанар маани мэгзэм уншажа, уhа сэбэрлэхэ, бороошье оруулдаг, үүлэшье ерүүлхэ шадалтай. Шанараа заhагдаhан уhан аршаан болоно, ородой крещенииншье уhан мүн лэ арюудхагдажа, зүб бүридэлтэй болоно бэшэ гү? Ород зон хара уhаар хараалшье, аргашье хэжэ шададаг лэ байна. Уhанда боро хараанаар ошожо асархагүй, хараал шэрээл, бардам аманай алдуу үгэ хэлэхэгүй, уhанда шорой, бог нобшо хаяхагүй гэхэ мэтэ юрэнхы зон уhандаа наринаар хандадаг. Эзэн богдо Чингис хаанай үедэ голдо бэеэ, хубсаhаяа угаабал, саазалуулдаг хуули байhан ха. 

Yнэр баян, дундаршагүй жаргалтай, дүүрэн хэшэгтэй, үбшэ зоболонгүй, аюул тодхорто оронгүй жэлые үнгэргэхын тула обоо тахилганда, лусадай зайда хабаадалсаха шухала. Нютаг бүхэндэ зай табидаг газарнууд бии. Эдэмнай өөрын эзэдтэй. Зай табидаг газарта бишыхан гэрхэн табижа, булагаа хорёолжо, ойро шадарынь сэбэрлэхэ ёhотой. Yгы гэбэл, бүдүүн гасуу зоожо, гунгарбаа соо лусадта зорюулhан зураг- дүрсэ табидаг байhан лэ ха. 

Зайда хабаадалсахадаа сахиха нарин эрилтэнүүд бии:

- болзорто сагай урда үдэрнүүдтэ бэеэ сэбэрлэхэ, масаглаха; 

- урда үдэрынь архи ууhан, мангартай байбал хабаадалтагүй; 

- хэрбэеэ бүлэдэ нүгшэhэн хүнэй 49 хоног тараагдаагүй байбал, зайда хабаадахаяа сээрлэхэ;

- нүгшэhэн хүнэй хүүрэй байhан гэртэ ороhон, гараараа бэедэнь хүрэhэн байбал, заатагүй нарилха ёhотой; 

- лусадай зай табилганда мяхан табаг, архи сэржэм – наншад юрын hүзэгшэд хэрэглэдэггүй; 

- уншалгын үедэ шангаар хөөрэлдэжэ, тамхи татажа болохогүй; 

- эхэнэр зон ёhололдо хабаадахадаа, хормойтой хубсаhа, үгы hаа, буряад дэгэлээ үмдэхэ, толгойгоо уяха пулаад гү, али малгай хэрэгтэй болохо; 

- зай табилгын үедэ голой уhанда сагаан ямаанай, толбогүй улаан үнеэнэй hүөөр сасали-зай үргэдэг саг ерэдэг.

Гартаа шулгархай, шархатай, бэедээ яра, түүхэйтэй hаа, сасали хэдэггүй, харин уншалгада хабаадажа, далга абахада болохо; 

- уншалгын урда үдэрнүүдтэ эдеэ хоолдоо мангир, hонгино, таана, оруулаагүй hаа дээрэ; 

- загаhанай мяха, тахяагай үндэгэ зооглоогүй байбал hайн;

- сагаан эдеэнэй дээжэ – табаг, адис, хүжэ, хадаг хэрэгтэй болодог; 

- уhанда hуудалтай байбал, заатагүй зайда хабаадаха юм. 

Ууһан уһамнай эм болог

Ёhололой hүүлдэ ламхайнараа сайлуулха, хүндэлхэ шухала: эдеэ хоолынь шанартай, зооглохо ёhогүй юумыень дурадхажа табихагүй.

Зай табилгын урда үдэрнүүдтэ дуганда бэлэдхэл болодог. Һайн дэмбэрэлтэй үдэр уншалга эхилдэг. Эртэ үглөөгүүр үүр сайжа байха үедэ (5 сагта) уншалга эхилнэ. Түүдэг табигдажа, hүзэгшэдэй дээжэhээ нэмэгдэжэ, хэншуу табигдадаг. Удаань адис, хүжэ ууюулжа, оршон тойрон газар ба хүн зониие арюудхадаг. Сэбэрхэн, шэнэхэн модоор дархалhан hала дээрэ лусадта зорюулhан зуланууд, балин уhанай урадхалда табигдана. Һүзэгшэд үнеэнэй, ямаанай hүөөр сасали-зай голой уhанда үргэдэг. Уншалгын үедэ ламхайнар сагаан дунгар үлеэжэ, hүзэгшэдтэ хэшэг буян, аюулгүй тэнюун амидарал лусадhаа гуйнад. Далга абажа, ламхайнарай ба хабаадагшадай ёhото уншалга түгэсэнэ. 

Эндэ сугларагшад сэдьхэл hайтай, номгон арюун бодолтой, ариг сэбэр байхаhаа гадна, зайда хабаадажа, жэлэй хугасаа соо аюулгүй, гай тодхорто оронгүй, амгалан тэнюун байдалтай байхань дамжаггүйл ха.

Намартаа, сентябриин арбаадаар Риихын үе эхилжэ, хүн зон бэеэ аршаанлаха, эмнэхэ гэжэ уhанда ородог заншалтай гээшэ. Юуб гэхэдэ, үбэлэйнгөө сагта орохоёо бэлдэhэн бүхы ургамал, модод хүсэ шадалаа үндэhөөрөө газартаа табижа, уhа руугаа шудхуулна. Тиигэжэ уhамнай эмтэй домтой боложо, хүнэй бэедэ туhа асардаг аршаан болоно.