​"Хоёр хэлэтэ юртэмсэ"

Буряад хэлэнэй сахим ном хэн бусадһаа эрхимэ­эр мэдэнэ гээшэб гэһэн асуудалда харюу­сахын тула Буряад Ула­сай Үндэһэтэнэй нэгэ­дэхи лицей-интернат жэл бүри Буряад ороной хэмжээн дээрэ мүрысөө үнгэргэдэг гуримтай. Энэ удаа мүрысөөн ок­тябриин 19-дэ тудаба. «Эхэ хэлэн» гэжэ ниитэ гаршагтай мүрысөөнһөө удаадахи репортаж тандаа, хүндэтэ уншагшад, дурадханабди.

Буряад Уласай Бол­босоролой болон эрдэм ухаанай яаманай сайд Баяр Жалсанов олон жэ­лэй туршада Үндэһэтэнэй нэгэдэхи лицей-интернат ударидажа ябаһан тула сахим номоор урилдаанда хүрэжэ ерээгүйдэнь, яа­хыншье аргагүй байгаа.

- Таанар хожомоо ара­дай ажахын олон һалбаринуудай алинданшье хүдэлхэ аргатайт. Эм­шэн болоно гүт, багшаар хүдэлнэ гүт, англи хэлэ заана гүт, али орёо зураг зурадаг инженернүүд бо­лоно гүт – илгаагүй, буряад али нэгэ дуун ямар удха­тай гээшэб гэжэ ойлгожо ябабалтнай тэрэ танда хэзээшье үлүү болохогүй, - гэжэ үндэр тушаалта сайд үхибүүдтэ хандаба. - Эхэ хэлэеэ мэдэжэ ябаһан хүн хоёр дахин жаргалтай байдаг ха юм даа, - гэжэ байгаалиһаа баян буряад хэлэтэй болбосоролой сайдай хүүгэдтэ ханда­хадань, тэдэнэр нюдэеэ сабшахаяа болишоод, ехэ анхаралтайгаар шагнажа зогсобо.

Буряад Уласай Үндэһэтэнэй нэгэдэхи лицей-ин­тернадта уран һайханай талаар үхибүүдые хүмүүжүүлдэг гэжэ үргэн олониитэдэ мэдээжэ. Тиимэһээ үхибүүд буряад хэлэнэй урилдаае уран һайханай талаар угаа зохидоор шэ­мэглэбэ.

Буряад хэлэнэй сахим номые эхинһээнь адаг бо­лотор шудалһан хүбүүд, басагад тэсэжэ ядан бай­жа, урилдаандаа оробо. Бусад тэмсээнүүдтэ тэдэнэр юрын тестнүүдые шиид­хэдэг һаа, эгээлэй дик­тантнуудые бэшэдэг һаа, энэ удаа бэлэн мүрыень хараад ябаха арга болом­жо олгогдобогүй. Оршон сагай техникэ болон тех­нологи зүб мүрөөр яагаад хэрэглэлтэйб гэһэн асуудалда тодо харюу тэдэнэр үгэхэ зорилготой байба.

- «Буряад хэлэн» гэһэн сахим номоор тэмсээн энэ жэлдэ арбадахияа эмхид­хэгдэбэ, – гэжэ эрдэмэй болон онол аргануудай хүдэлмэриин талаар за­хиралай орлогшо Туяна Ширипова хэлэхынгээ ха­жуугаар, - энэ мүрысөөн мүнөө жэлдэ Буряад Ула­сай Үндэһэтэнэй нэгэдэхи лицей-интернадай дэргэ­дэ эмхидхэгдэдэг болобо, - гэжэ мэдээсэбэ.

- Мүрысөөндэмнай 2 -дохи ангиһаа эхилээд, 11-дэхи хүрэтэр ангиин һурагшад хабаадана. Энэ жэлдэ зуугаад һурагша сугларба. Тэдэнэр аймаг аймагайнгаа шэлэн абал­гын шатануудта шүүжэ гараһан байна. Тэдээнһээ гадна соёлой байгуулгануудай түлөөлэгшэдые тэмсээндэ хабаадуулнаб­ди. Кабанск, Хори, Хэ­жэнгэ, Түнхэн, Баргажан, Бэшүүр аймагуудай, мүн тиихэдэ Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи гимназида һурадаг үхибүүд энэ шугамаар Буря­ад Уласай хэмжээн дээрэ бо­ложо байһан тэмсээндэ оро­бол даа.

Мүрысөөнэй дүн иимэ. Хүндэтэй гурбадахи һуурида хэбэд номхон Хэжэнгын эб­тэй команда гараба. Хоёр­дохи һуури Ярууна аймагаа түлөөлжэ ерэһэн баг эзэ­лээ. Харин Буряад Уласай Үндэһэтэнэй нэгэдэхи ин­тернадай һурагшад буряад хэлэнэй сахим номые долоо дахин доло уншаһанаа гэр­шэлэн, нэгэдэхи һуурида га­рабал даа.

«Эхэ хэлэн» гэжэ нии­тэ гаршагтай сахим ном «Буряад хэлэ хамгаалга болон хүгжөөлгэ» гэһэн гүрэнэй хүтэлбэриин бэелүүлэгдэһэнэй аша­ар нара хараа һэн гэжэ һануулая. Һая болотор тус номые эмхидхэн байгуулаг­ша Жанна Дымчикова иимэ мүрысөөнүүдые мүн бэеэрээ эмхидхэдэг бэлэй.

Жанна Чимитовнагай мэргэн хүтэлбэри доро бүтэһэн ном хадаа буряад хэлэн тухай нэбтэрхы мэдэ­эсэл дотороо шэнгээнхэй. Эрдэмтэдэй шэнжэлгэнүүд, буряад хэлэнэй дүрим болон бусад мэдээнүүд һургуулиин һурагша бүхэндэ ойлгосо­тойгоор эмхилэгдэнхэй. Эхин һургуулида һуража байһан үхибүүдые буряад хэлээр һонирхуулхын тула зохидхон нааданууд, тэдэ­нэй шэрдэжэ, будажа сүлөө сагаа зохёохо дура татама зурагууд сахим ном соо хада­галаатай. Харин бэеэ хүсэжэ ябаһан үхибүүд тоонто ню­таг, түрэл арадайнгаа түүхэ тухай мэдээнүүдые эгээл энэ ном сооһоо шулажа абаха ар­гатай.