​«Нютагаархиндаа туһатай байһайб»

Түгнын эхинэй Хүсөөтэ нютаг эрэлхэг дорюун хүбүүдээрээ, илдам налгай басагадаараа хаа-хаагуур суутай. Нютагай хара хүрьһэн дээрэ хүльбэрэн хүдэржэһэн түрүү хүбүүдэйнь нэгэн – хубиин нэрэ­тэй барилгын хэрэг ударидагша, наһанай найдамтай нүхэр, дүрбэн хүбүүдэй эсэгэ Баяр Зондуев мүн.

2013 ондо Мухар-Шэбэр аймагай засаг даргын тушаал эзэлхын түлөө һунгалта соносхогдоод байгаа. Тиихэдэнь Баяр Дашидоржиевич ид­халгын ажалдаа, гол түлэб сурбал­жалгын талаар, намай хабаадуулһан юм. Хүсөөтөөрхиндөө туһатай бэрхэ хүбүүдэй нэгэн гэжэ дуулаһаншье һаа, эгээл тиихэдэ дүтөөр танил­сажа абаа бэлэйб. Һүбэлгэн бэрхэ, урагшаа һанаатай, холын хараатай гээд, гансата адаглахаар һэн.

Буряад заншалаар өөрһөө аха хүниие манай Хүсөөтэдэ хүндэтэйгөөр “ахай” гэдэг. Эгээл тиимэһээ Баяр ахай тухай хуряангы зураглал “Буряад үнэн” сониной уншагшадта дурадхахамни.

ЭЛИНСЭГҮҮДЭЙМ НЮТАГ – ОЛОН-ШЭБЭР

Нүүдэл байдалтай буряад арад түмэн урдань отог отогоороо ажаһуудаг байгаа. Хэдыхэн үрхэтэ айл зуһаландаа, намаржаандаа зөөн, адуу малаа харюулдаг һааб даа. Баяр ахайн хүгшэн эжынь Олон-Шэбэртээ (мүнөө Олон-Шэбэртэ Түгнын шулуун уурхай ор­шоно) мэдээжэ баян басаганай үри һадаһан байһан. Баян гэхэдээ, Зүблэлтэ засагай үедэ арадай дайсан - муу анги гэдэг, үзэн ядадаг һааб даа. Үнэн дээрээ баяшуулнай ёһотой бэрхэшүүл лэ байгаа гээд, мүнөө ойлгожо эхилээбди.

Баяр ахайн хөөрэһөөр: “Хүгшэн эжымнай хадамда гарахадаа, энжэ болгон дамжуулдаг олон тоото адуу малһаа гадуур, ганса мүнгэн зүүдхэлынь 12 килограмм шахуу жэнтэй бэлэй. Хожо­мынь манай эжы “нюдарганай үри” гүүлэһэн, тамаа үзэһэн...

Харин түүхэй алтаар хэгдэһэн хүгшэн эжынгээ бэһэлигүүдые бидэ, аша зээнэрынь, мүнөөшье зүүһээрбди”.

Угаа уһанда хаяхагүй гээд, буряад арад дэмы хэлсэдэггүй. Эгээл тиимэһээ Түгнын баяшуулай үри һадаһан болохо Баяр Зондуев нютагаа үргэхэл, нютагаархиндаа туһатайл байхаяа оролдоһоор.

ХҮН БОЛОХО - БАГАҺАА

Дашадоржо Цыденович Должома Цырендоржиевна Зон­дуевтанай үнэр баян, эбтэй эетэй гэр бүлэдэ Баяр ахай одхон хүбүүниинь боложо түрэһэн. Айлай бага хүбүүн эрхэшье һаа, бэр­хээр һураа. Люба хээтэймнил намай хамагай ехээр харалсаал даа гээд, мүнөө болоходо дурсан һанана.

Хүсөөтын һургуулида 1980-яад онуудта үхибүүд санаар бэеэ һоридог, агуу поэт Александр Пушкинай зохёохы намта­раар һонирхожо, багшатаяа хамта музей байгуулхаяа Россиин үзэсхэлэнтэ газарнуудаар Царское село хүрэтэр ябадаг байһан.

“Баяр һурахадаа бэрхэ, элдэб хэмжээнүүдтэ эдэбхитэйгээр ха­баададаг, харюусалга ехэтэй, журамтай, түрүү шабинараймнай нэгэн байһан”, - гээд, тэрэ үедэ Хүсөөтын һургуулиин захиралаар хүдэлһэн Галина Мункуевна Гармаева хөөрэнэ.

“1986 ондо Хүсөөтын һургуулиин багшаар хүдэлжэ эхилхэ­дэмни, Баярай класс һургуулияа түгэсхэжэ ябаа. Баяр Зондуевай һураһан классай үхибүүд тон эбтэй, бэрхэнүүд һэн. Баяр хадаа са­наар урилдаанда ехэ амжалта туйладаг, Буряад Уласай суглуулаг­дамал командын гэшүүн байһан”, - гээд, Гомбо Дабаевич Чимитов тэмдэглэнэ.

Зүүн Сибириин Технологическа университедтэ Баяр ахай ба­рилгашанай мэргэжэл шудалжа гараа. Ажалайнгаа намтар “Домостроитель Азии” гэжэ компанида эхилһэн. 1990-ээд онуудай шэнэдхэн хубилалтын үеэр нүхэдтэеэ хамта барилгын компани байгуулһан. Мүнөө болоходо, хубидаа өөрын “Универсалэнерго­строй” гэжэ компанитай. Бэрхэ команда байгуулаад, тэдэнтэеэ хамта олон тоото хэлсээнүүдые баталаад, барилгануудые хэһээр. Илангаяа түрэл тоонтодоо, Түгнын эхиндэ, Шулуун нүүрһэнэй уурхайн гол байшан, авто-унаануудай түлишын буудал, Хонхоло­до эмнэлгын газар гэхэ мэтын барилгануудынь – бэрхэ ударидаг­шын бодото гэршэ.

АРА ТАЛАДАА ШАНГА ТУЛГАТАЙ

Бэрхэ эрын саана хэзээдэшье эхэнэр байдаг гүб даа. Энэ ёһоор Баяр ахайн гуламтыень наринаар сахижа байһан найдамтай нүхэрынь Галина Кимовна болоно.

«Һайн эрэ - мориёо, муу эрэ – ханияа» һайрхадаг гэдэг. Эгээл тиимэһээ Баяр ахай наһанайнгаа нүхэр тухай олон юумэ хэлэхэ дурагүй. Хамта Хүсөөтын һургуулида һураһан. Удаань айл болоод, мүнөө 4 хүбүүдые үргэжэ ябанал даа.

ТҮГЭСХЭЛЭЙ ҮГЭ

Баяр Зондуев хэлэһэндээ заатагүй хүрэдэг, зорилгоёо бэелүүлжэ шададаг һайн ударидагша гэжэ хүсөөтөөрхин хэлсэ­дэг. Арадай нюдэн хёрхо – хуу адаглаад байдаг гүб даа. Найдамтай бэрхэ хүдэлмэрилэгшэ һэн тула олондо хүндэтэй, ургажа ябаһан шэнэ халаанда – ёһотой жэшээ.

Олондо хүндэтэй Баяр Дашидоржиевич мүнөө Мухар-Шэбэр аймагай Һунгамалнуудай соведэй гэшүүн юм. Урдань үшөө олон дабаанууд байна. Баяр ахай ажал хэхэ түлэг наһандаа ябана. Эгээл тиимэһээ үшөө ехэ амжалта, гэр бүлын жаргал, элүүр энхые хүсэе!