​Мэргэн бодол түрөө гү?

Урда долооной гарагай табанда Улаан-Үдэ хотын 47- дохи һургуулида Буряад хэлэнэй габшагай һарада зорюулагдаһан «Мэргэн бодол» гэһэн үхибүүдэй оюун ухаа хүгжөөлгын наадан үнгэрөө.

Улаан-Үдэ хотын захиргаа­най Һуралсалай талаар хороон болон 47-дохи һургуули тус наада эмхидхэһэн байна. Оюун ухаа хүгжөөлгын наадан 2 шатаһаа бүридөө, 7-9 ангиин һурагшад 5 хүнһөө бүридэһэн бүлэг боло­жо хабаадаа. Һурагшадай Буряадайнгаа түүхэ, ёһо заншал, соёл тухай мэдэ­сээ үргэдхэхэ, буряад хэлэ үзэлгэдэ һонирхолыень та­таха гэһэн нааданай шухала зорилгонь болоно гээшэ.

Нааданай эхиндэ тайзан дээрэ 47-дохи һургуулиин захиралай орлогшо Лариса Выдрина, хотын захиргаа­най һуралсалай хүгжөөлгын талаар захирал Марина Егодурова амаршалгын үгэнүүдые хэлэжэ, хабаадаг­шадта амжалта хүсэбэ. Байг­ша ондо 20 һургуулиһаа 100 һурагшад эдэбхитэйгээр ха­баадажа, хаба шадалаа тур­шалсабад.

Түрүүшын шатада таба табан бүлэгөөр хубааржа, эл­дэб хэмжээнэй 15 асуудал­да нэгэ минутын туршада харюу үгэхэ байгаа. Буряад ороноо, уран зохёолшодоо, оньһон үгэнүүдые, Буряад­та ургадаг ургамалнуудые, ажамидардаг амитадые һурагшад хэр зэргэ мэдэ­нэ гээшэб гэжэ шалгаһан байба. Эгээ бэрхэ, абьяас бэлигтэй 37-дохи, 20-дохи, 32-дохи, 14-дэхи һургуулиин бүлгэмүүд түгэсхэлэй шата­да оробод. «Мэргэн бодол» гэһэн оюун ухаа хүгжөөлгын нааданда эдэбхитэйгээр хабаадаһанайнгаа түлөө үнэмшэлгэнүүдые бэшэ һурагшад абаба.

Хоёрдохи шатань бу­ряад хэлэнэй гимн доро эхилээ. Буряад арад зоной һэеы гэр тухай тобшохо­ноор хүтэлэгшэ үхибүүдтэ хөөрэжэ үгөө. Һэеы гэр ха­даа нүүдэл байдалтай арад зоной гол туйлалта гээ­шэ гэжэ сэгнэгдэдэг гээд, бүлгэм бүхэндэ һэеы гэртэ хабаатай темэнүүд үгтэбэ: һэеы гэрэй досоохи, буря­ад арадай хубсаһан, һэеы гэрэй хубинууд, гал гулам­та. Һурагшад 20 минутын забһар соо бэлэдхэлээ хэжэ, жюриин гэшүүдэй болон хабаадагшадай урда буряад хэлэн дээрээ түсэлөө дүүрэн тодоор хамгаалба. Һурагшад хэр зэргэ түсэлөө бэелүүлээ гээшэб, буряад хэлэн дээрээ хамгаалжа шадана гү гэжэ жюриин гэшүүд адаглажа, дүнгүүдээ элирүүлбэ. «Мэр­гэн бодол» гэһэн нааданай түрүүшын һуурида 37-дохи һургуули гараба. Хоёрдо­хи һуури 32-дохи һургуули, 14-дэхи һургуули нэгэ бал­лаар хойнотожо, гурбадахи һуурида гараа.

- Энэ мүрысөөн маша һонин байгаа, асуудалнуу­дынь орёо байбашье, бидэ олон юумэ мэдэдэг болооб­ди. Багшамнай бидэниие бэлдэхэдээ, асуудалнуудые үгэжэ, һэеы гэр тухай хөөрөө, өөһэдөөшье ном иран, гүнзэгыгөөр шудалаабди. Буряад хэлээ мартангүй, түрэлхи хэлэн дээрээ хөөрэлдэгты, ёһо заншалаа мэдэжэ байгты, Буряадайн­гаа түүхэ шудалагты гэжэ хүсэхэ байнаб, - гэжэ 37-дохи һургуулиин 8-дахи ангиин һурагша Гэсэр Доржиев хэ­лэбэ.

- Энэ наадан ургажа ябаһан үхибүүдтэ ехэ хэ­рэгтэй гэжэ һананаб. Юун­дэб гэхэдэ, буряад хэлэеэ, Буряад оронойнгоо түүхэ шэнжэлжэ, үзэжэ, ёһо зан­шалаа мэдэжэ абанабди. Мүнөөнэй хүүгэд буряад хэ­лээ мартанхай. Энэ юунһээ дулдыданаб гэхэдэ, үхибүүд гэртэхинээрээ буряадаа­раа хөөрэлдэнэгүй. Бай­гал, Буряад орон, түүхэ, ёһо заншал гэһэн сэдэбүүдээр хүдэлжэ, үхибүүдэй мэдэсы­еэ үргэдхөөбди. Түрүүшын шатада олон орёо асуудал­нууд байгаа. Үхибүүд за­рим асуудалнуудта харюу мэдэнэгүй, энэнь юунһээ дулдыданаб гэхэдэ, буряад хэлэнэй хэшээлдэ оройдоо нэгэ саг үгтэнэ ха юм. Тэрэ саг соо үхибүүдтэ бүхы юумэ мэдүүлжэ дамжуулха гээ­шэмнай ехэ хүндэ. Хоёр саг үгтэбэл, һурагшадай мэдэ­сэнь үргэдхэгдэхэ һэн. Зарим һургуулинуудта буряад хэлэ хоёр сагай туршада үзэнэ, за­риманиинь классһаа гадуур буряад хэлээ үзэнэ. Мүнөө техникын талаар элдэб онол арганууд бии болоод байна ха юм. Тиимэ онол аргануу­дые хэшээлнүүдтээ хэрэглээ һаамнай, үхибүүд үшөөшье һонирхолтойгоор буряад хэ­лээ шудалха байгаа, - гэжэ 37-дохи һургуулиин буряад хэлэнэй багша Баярма Ванжилова һанамжаяа хэлэбэ.

Уян һайхан

                     буряад хэлээрээ

Урин зөөлэхэнөөр

                           хэлэжэ һураял,

Уг изагуураа , удха заяагаа

Улам сэгнэжэ, үргэн ябаял.

Баршад хёмороотой

                                   энэ сагта

Буряад хэлэеэ,

                          буряад нэрэеэ

Баабай эжы, айл аймагаа

Бурхан шэнгеэр

                               сахижа ябая!

- гээд Элбэг Манзаровай «Са­хижа ябая» гэһэн шүлэгөөр оюун ухаа хүгжөөлгын наадан түгэсэбэ.

Түрүү һуури эзэлһэн баатар хүбүүд

Нааданай үедэ

Нааданда хабаадагшад

Сэсэг Шойнхоровагай гэрэл зурагууд