1393
Хоридохи зуунай эхин багаар нютагаа орхижо гараһан буряадууднай юу һанажа ябаа хаб? Заатагүйл бусахабди гэжэ бодоо ёһотой...
Хитад гү, али хилгааһан олон гү? Иимэ сасуулга дэмы бэшэ таранхай гээд мэдэнэбди. Шоргоолжоной бута мэтээр шууяжа байдаг Хитад гүрэн дотор 10 мянга хүрэхэгүй буряадууднай үндэһэн ажахыгаа, хэлээ, соёл урлалаа алдаагүй ажамидаржа байна. Эгээл тиимэһээ Шэнэхээнэй буряадууд бидэндэ ёһотой жэшээ болонхой.
Гэбэшье үнгэрһэн зуун жэлэй ерээд онуудаар Ород гүрэндэ ажамидархаяа буряадууднай Хитадһаа ерэжэ эхилээ бэлэй. Тэдэ үндэһэн мал ажалдаа тусгаар бэрхэ һэн тула Буряадта шадахал юумээ хээл ааб даа. Агаһаа гарбалтай аба эжыгээ дурсан һанажа байһан Сэрэн-Жамсын Сэрэн-Нима Мэдэгма ханитаяа 1998 онһоо Буряадта ажаһууна.
Сэрэн-Нима аха иигэжэ дуулгаба: “Абамнай яагаад хилэ гараһан түүхэеэ орой яридаггүй байһан... Шандалиһаа гарбалтай байгаа. Эжымни Хара-Шэбэрэй Адагһаа гарбалтай. Шэмэд гэжэ нэрэтэй һэн. 1930-аад нуудаар Хитад руу гараһаниинь мүн лэ даа. Абамни 1993 ондо наһа бараа. 68-тай ябаа. Эжымни бүри урид, 1989 ондо, бурханай орон руу ошоо бэлэй. 61 наһа наһалһан”.
Шэнэхээндэ түрэһэн Сэрэн-Нима аха Мэдэгма ханитаяа ниилэжэ, Долгор, Дулсан гэдэг эхир басагадтай болоһон юм.
“Шэнэхээндээ малаал манажа ябаабди. Үмсэдөө олон мал үгы һэмди. Тэндэмнай мянга гаран хонитой, 40-50 үхэртэй зон бии. Тэдэнэй мал харадаг байгаабди. Һургуулияа дүүргэһээр малшад болообди. Буряадта ерэжэ, баһал хүнэй мал харанабди”, - гэжэ эбтэй бүлэ хөөрэбэ.
Гэхэдээ эдэ хоёр үхибүүдтэеэ хамта хариһаа ороһон гэжэ нилээд олон саарһа дансын талаар бэрхэшээлнүүдтэй ушардаг байна. Илангаяа Дулсан Долгор хоёр үринь. Тэдэ Буряадай уласай багшанарай колледжын оюутад юм. Гэбэшье, Ородой Холбоото Уласай паспортгүй һэн тула, гурбан һарын үнгэрхэдэл, Хитадаа бусаха баатай болоно. Тиихэдээ һургуулидаа хэшээлээ гээнэл даа гээд, Мэдэгма эгэшэ гомдол дүүрэнээр дуулгана һэн.
Хариин болоһон зониие хашажа, саг соогоо саарһаа хээгүйдэнь гүрэн түрын үлдэһэн шэнги байдагынь баһал шаналмаар. Аба эжынгээ нютаг руу бусаад, хүнэй мал хаража, хоолойгоо тэжээжэ ябаһан хорхойдо хорогүй зониие иигэжэ газаашалжа байхаар гү?
Авторай гэрэл зураг.
Сарюуна ЭРДЫНЕЕВА
