1150
Мүнөө сагта ямар гоё болонхой гээшэб: буряад рэптэ эльгэтэй һаа, дуран зоргон соогоо шагныш, буряад дуун доро хатарха гээ һаа, яба хатарыш, Интернет соо ороходош, үгы һаа Буряад-ФМ радио табихадаш, үнгэ бүриин дуунууд олон, залуушье, хуушанайшье дуушад дуулажал байха. Теэд иимэ ходо байгаагүй…
Айнгүй туршажал, нэтэрүүгээр оролдожол ябаа
Мэдээжэ дуушан, продюсер, композитор Мэдэгма Доржиева зохёохы ажалайнгаа түрүүшын алхамуудые 90-ээд онуудаар хэһэн юм. Тиихэдэ нилээд зүрхэтэй басаган ябаһан байнал даа. Мүнөөшье юумэнһээ айжа, гайхажа байдаггүй ха.
Эсэгэнь Цырендоржо Дугаржапович сэрэгэй лётчик, эжынь Галина Майдаровна хүгжэмшэн байһан. Тиимэһээ Мэдэгма багаһаа хойшо гэр бүлэтэеэ Москваһаа эхилээд, Владивосток хүрэтэр үргэн гүрэнэйнгөө булан тохойнуудаар, Болгариһаа эхилээд, Монгол хүрэтэр хари гүрэнүүдээр нилээд нүүжэ үндыһэн хадаа, буряад хэлэеэ тиимэ һайн мэдэхэгүй байһаниинь гайхалгүй.
15 наһатайдань эсэгэнь наһанайнгаа амаралтада гаража, гэр бүлэнь Улаан-Үдэ зөөжэ ерээ. Залуу басаган хүгжэмэй 4-дэхи һургуулида, Чайковскиин нэрэмжэтэ хүгжэмэй училищида фортепианын таһагта һураа. Эндэл Мэдэгма түрүүшынгээ дуунуудые зохёожо эхилһэн юм.
Һанаһандаа хүрөө
- Түрүүшынгээ мүрысөөндэ -“Оюун бэлигтэ” хабаадахадаа, эжытэеэ суг хамта зохёоһон “Би шамайе мартахагүйб” гэжэ дуу дуулаа һэм. Хүгжэмыень Уитни Хьюстоной суута дуунай аялгашуугаар тааруулаабди, - гэжэ дуушан хөөрэнэ. – Энэ хадаа буряад дуунай шэнэ шэглэл, шэнэ аянга бэдэржэ байһан үемни бэлэй. Тиимэһээ мүрысөөн бүхэндэ хүнһээл һаа ондоо дуу дуулажа, зарим зоной магтаалда, нүгөөдүүлэй хараалда яһала хүртэһэмби.
Үнэхөөрөөшье, Мэдэгма Доржиевагай мүрысөөндэ хабаадалга бүхэниинь туршалга байгаа гэхэдэ, алдуу болохогүй. Жэшээнь, 1993 ондо Матвей Чойбоновой “Арьяа баала” гэжэ шүлэгыень дуун болгоод, “Сагаан һара” мүрысөөндэ хабаадаха гэһыень, жюриин гэшүүд абажа үгөөгүй. Харин нүгөө жэлдэнь тус мүрысөөндэ энэл дуунтаяа илалта туйлаһан байна. Гэбэшье, маани мэгзэмые дуун соо дуулаба гэжэ нилээд зэмэлүүлээ. Удаань Матвей Чойбоновой «Бэшэг» шүлэгыень рэп болгожо, ээлжээтэ мүрысөөндэ баһа амжалта туйлаад, бүри ехээр хэлүүлээ һэн. Үнгэрхэдөө, нэгэ ирагуу найрагша юундэ энэ муухай хүгжэмые буряад хэлэндэ халдаагаабши гэжэ этэрхэһээ наагуур болоо юм.
Теэд эдэ туршалгануудынь хэрэгтэй байшоо: мүнөө болоходо, маани тарнинуудтай дуунууд, буряад хэлэн дээрэ рэп дуунууд нилээд олошоронхой. Мэдэгма Доржиева ялас гэмэ жэшээ болон, хойноо һүрэг залуу дуушадые, хүгжэмшэдые дахуулжа, мүнөө үеын буряад эстрадын дуунай эхи табяа гээшэл.
- Хараалгахадаа, муудаад абахаш. Теэд удаан болонгүй, тэрэнээ таһа мартаад, саашаа зүдхэхэш. Юундэб гэхэдэ, зохёохы ажалыемни залуушуул, хүүгэд дэмжэдэг, дуунуудыемни дууладаг, рэп доромни мүнөөнэй буряад хатарнуудые табидаг, миин дискотекэдэшье хатардаг байгаа, - гэжэ тэрэ хэлээ.
Минии һанамжаар, Мэдэгма Доржиева залуушуулай дунда буряад хэлэ дэлгэрүүлхэ хэрэгтэ горитой хубитаяа оруулаа. Хэлээ мэдэхэгүй залуушуул тэрэнэй дуунуудые гоёшоон шагнаһаар, сээжэлдэһээр байтараа, ябан ошон, хэлэеэшье шудалжа эхилнэ бшуу.
Залуу дуушадай замай залуур болоо
Зүүн Сибириин гүрэнэй соёлой академидэ багшалха үедөө Мэдэгма Доржиева бэлигтэй залуушуулые элирүүлжэ, үргэн замда гаргаха зорилготойгоор “Шэнэ долгинууд” гэһэн продюсерска түб байгуулаа юм. Тиигэжэ һая эхилжэ байһан дуушадые аранжировщигуудтай, композиторнуудтай танилсуулдаг, заримандань өөрөөшье дуунуудые бэшэжэ үгэдэг байгаа.
- Анхан гансал кассетэнүүд дээрэ дуунуудаа бэшэдэг һэмди. Буряад дуу дэлгэрүүлхэ бэшэ арга байгаагүй. Теэд кассетэ гаргахын тула 30-50 мянган түхэриг хэрэгтэй болодог бэлэй. Залуушуулда хаанаһаа иимэ мүнгэн байхаб даа. Иимэ байдалда би мүнгэнэй талыень өөр дээрээ абажа, эбэйн тэдхэгшэдые хабаадуулан, дуушадай дуунуудай согсолборинуудые гаргажа захалааб, - гэжэ Мэдэгма хөөрэнэ.
Тиин залуу продюсерай оролдолгоор Гэрэлма Жалсанова, Амархуу Борхуу, Булат Бадмаев, Сэсэг Аюшиева болон бусад хүн зондо мэдээжэ болоо юм. Һүүлдэ бүри «Ододой фабрика» мэтэ хэмжээ ябуулга эмхидхэжэ, Валико Гаспарян, Ирина Абидуева, Александр Саможапов гэгшэдые, «Аялга», «Ая ганга», «Лаккитон» хамталигуудые үргэн харгыда гаргаа. Удангүй энэ ажалайнь үрэ дүн гаража, буряад эстрадын дуушад һэггүй олошороо бэлэй. Энэ талаар бусад үндэһэн можо нютагуудтай зэргэсүүлхэдэ, Буряад орон яһала һайн байдалтай болонхой.
Хайшаашье ошоходоо, Буряад ороноо түлөөлдэг
Интернедэй бии болоходо, Мэдэгмагай клипүүд, тэрэ тоодо «Басаганай дуун», «Адуушанай дуун», сүлжээ холбоогоор дэлхэй түби тойродог боложо, зохёохы ажалынь гүрэн дотороо мэдээжэ болохоһоо гадна Монгол, Хитад, Франци, Турци, Казахстан, Венгри, США болон бусад гүрэнүүдэй һонирхол татажа эхилээ, урилганууд олошороо, уласхоорондын харилсаа холбоонууд тогтоогдоо, түсэлнүүд бэелүүлэгдэжэ эхилээ.
Һонирхолтойнь гэхэдэ, дуушан гүрэн дотороо Москва ба Санкт-Петербург хотонуудта ажаһуудаг нютагаархидаа дуунуудаараа баясуулдаг һаа, һаяхана нэгэшье буряадгүй Суздаль хото фестивальда ошожо ерээ юм.
- Хаанашье ябахадаа, би Буряад орон, Байгал далай, арад зонтоёо танилсуулхаяа оролдодогби, - гэжэ Мэдэгма хэлэнэ. - Интернедэй хүсэн, арга боломжонь гайхалтай байна даа. Гурбан жэлэй саана «Аль-Джазира» телекомпаниин американ найруулагша клипыемни зохидшоогоод, манай соёлоор, арад зоноорнай һонирхожо, зорюута Буряадтамнай ерээ юм. Би тэдэниие дахуулжа, нютагаа харуулааб, Байгал абаашааб, хүршэ Эрхүү можо ошооб. Тус компани һүүлдэ буряад хэлэнэй шиидхэгдээгүй асуудалнууд тухай дамжуулга хээ.
Бэлигтэй хүн дүрбэн тэгшэ байдаг гэдэгтэл, Мэдэгма Доржиева дуушан, композитор, продюсер байхаһаа гадна энхэргэн эжы юм. Татьяна басаганиинь мүнөө 11-дэхи ангиин һурагша, баһа дууладаг.
Мүн тиихэдэ эдэй засагай эрдэмэй кандидат нэрэ зэргэтэй. Тэрэ Зүүн Сибириин соёлой академидэ эдэй засагай факультедтэ һураад, тэндээ халта багшалха үедөө Ородой Засагай газарай дэргэдэхи Арадай ажахын академи дүүргээ. Одоол хэзээ хуу үрдидэг гээшэб гэжэ гайхахаар. Мэдэгма саашадаашье олон түсэбүүдые табинхай.Тэдэнээ бултыень бэелүүлхыень хүсэе.
Гэр бүлын жасаһаа абтаһан гэрэл зураг.
Дыжид МАРХАДАЕВА
