839
Хүндэтэ манай уншагшад! Мүнөө үеын шэнэ онол аргануудай олон дээрэһээ, мэдээсэл олохо, абаха, уншаха газарнууд тоогүй болонхой. Тэдэнэй дунда эгээл дэлгэрэнгынь – гарай утаһан.
Хэдыхэн жэлэй саада тээ гадар хубсаһанайнгаа газаа, досоо талынь халааһанда телефон хэжэрхёод, дэлхэйн ямаршье буланһаа нүгөөдэтэйнь ябууд холболдожо, шэнэ һониёо бэе бэедээ дуулгаха аргатай болохобди гэжэ хүн түрэлтэн хаанаһаа мэдэхэб? Харин мүнөө гарай утаһан гээшэмнай үдэр бүриимнай ажабайдалай таһаршагүй нэгэ хубинь болоод, тэрээнгүйгөөр яагаад анхан ажамидардаг, ажал хэрэгээ эрхилдэг байһанаа гайханабди.
Гар утаһандамнай хоорондоо харилсаха элдэб программанууд бии. Ганса гансаараа гү, али томо, багашье бүлэгүүд болоод, нүхэдтэеэ, түрэл гаралтаяа, суг һурадаг, хүдэлдэг зонтоёо, заримашуул нюуса амарагтаяашье хөөрэлдэхэ, бэшэлсэхэ зохид арга боломжотой болонхой. Тиимэ арга боломжонуудые манда бэлэглэһэн хөөрэлдөө, яряанай “вайбер” программаар диилэнхи хуби зомнай харилсадаг гээшэ. Гар утаһандаа тэрээнгүй ябаханьшье аягүй шэнги болонхой.
“Вайберай” олон бүлгэмүүд соо хирэ-хирэ болоод лэ, хэрүүл шууяаншье боложо байдаг, халуун, хүйтэншье үгэнүүд үсөөн бэшэ үзэгдэдэг, үдэр бүриин һонин һорьмой, хоб-жэб-шье сахилгаан мэтэ тарадаг. Тэдэнэй хажуугаар “хабшуулдаһан” зарим түүхэ, үнэн болоһон ушар тухай хөөрөөнүүд, зүрхэ сэдьхэл дайрама мүрнүүд олоной һонирхол татажа, гарһаа гарта дамжуулагдаад, үй түмэн уншагшадай дура зүрхэ дууһан буляадаг гээшэ. Хэды тиигэбэшье, үндэһэн буряад хэлэн дээрэмнай иимэ юумэн тон хомороор бэшэгдэдэг. Эгээ һонирхолтой, эршэдэн түргэдэһэн энэ сагай эрилтэдэ зохисотой, үдэр бүриимнай ажабайдалда хэрэгтэй, зарим нэгэндэ заабари, һургаал болохо, нүгөөдэ зариманай хуби заяанда нүлөө үзүүлхээр богонихон хөөрөөнүүдые танайнгаа анхаралда толилжо байха гэжэ шиидэбэбди.
Хэрбэеэ тиимэ богонихон (хэблэлэй нэгэ хуудаһанһаа ехэ бэшэ) хөөрөөнүүдэй танда бии һаань, манай редакциин электрон хаяагаар (unenviber@yandex.ru) “Вайберай түүхэнүүд” гэһэн гаршагтайгаар эльгээжэ толилуулхадатнай болохо. Буряад хэлэн дээрэ бэшэгдэһэн хөөрөөнүүд бусадһаа түргөөр толилогдохо гэжэ найдуулнабди.
Тиихэдэ хараал шэрээл, бэлин шэбшэгтэй бэшэлгэнүүд, хуули буса, хүнэй ба эрхэтэнэй эрхэ сүлөөнүүдые хасаха һэдэлгэтэй, ямаршье хүниие алиншье талаһаань баһаһан ба доромжолһон хөөрөөнүүдые эльгээжэ болохогүй, тэдэ хуулиин ёһоор хэһээгдэхэ зэргэтэй.
Сэдьхэлэйнгээ сэсэрлиг сэбэрлэжэ байха хэрэгтэй
Нэгэтэ багша шабинартаа хандажа, эгээл ехээр үзэн ядадаг хүнүүдэйнгээ нэрэнүүдые саарһан дээрэ бэшэхыень гуйба. Тэндэ оруулагдаһан нэрэнүүдэйнгээ тоогоор үглөөдэрынь помидорнуудые абаад ерэхэ даабари багша үгэбэ ха.
Хойто үдэрынь үхибүүд һургуулидаа ерэхэдээ, гартаа бариһан туулмагууд соогоо зариманиинь хоёр, нүгөөдэнүүдынь гурба, таба гү, али арбаншье помидорнуудые хэнхэй байба.
Помидортой туулмагуудаа хоёр долоон хоногой туршада баряад ябахыень багша шабинартаа дурадхаба. Теэд хэдыхэн хоногой үнгэрхэдэ, үжэд гэһэн овощнуудай үзэлэй муухай үнэрэй гутахада, һурагшад дураа гутажа эхилээ юм ааб даа. Ошоһон лэ газартаа үжэжэ гутанхай арбаад помидорнуудаа абаад ябахань зарим үхибүүдтэ хүндэ болобо: үнэрынь даншье муухай.
Долоон хоногой үнгэрхэдэ, энэ ангиин һурагшадые суглуулаад, бултанайнь гомдол шагнаһанайнгаа удаа багшань иигэжэ хэлэбэ:
- Ямар бэ даа хүнүүдэй танай һанаанда таарахагүйдэ, тэдэниие үзэн ядахадаа, зүрхэн соогоо та иимэл муухай юумэ суглуулаад ябана гээшэт. Үзэн ядаха мэдэрэл хүниие досооһоонь “эдидэг”, зүрхэ сэдьхэл үбшэн болгодог. Үжэнхэй помидорнуудай үнэр танда муухайгаар үзэгдэнэ. Теэд үдэр бүри зүрхэн соогоо абажа ябаһан уур сухалайнгаа, гомдолойнгоо “хангал” үнэрэй ямарые тухайлаад үзэгты.
Зүрхэн гээшэмнай – һалбаржа байгаа сэсэрлиг мүн. Таниие гомдохооһон хүнүүдые хүлисэжэ, хэрэггүй үлүү носоргоноон ногоонһоо энэ гоё сэсэрлигээ саг үргэлжэ сэбэрлэжэ байха шухала. Тиихэдэтнай һайн һайхан мэдэрэлэй багтахаар зай зүрхэндэтнай гаража үгэдэг байха. Ажабайдалһаа хамагыень абангүй, гансал һайнииень абаха хэрэгтэй...
Василий ЦЫБИКОВ, “Вайберай түүхэнүүд” гэһэн ниитэ гаршаг хүтэлэгшэ
