929
Асагадай дасанай дахин һэргээн бодхоогдоһоор, хорин табан жэл гүйсэбэ. Үнгэрһэн зуун жэлэй 90-ээд онуудай эхиндэ гүрэн доторнай нилээд хэсүүшэг байдал тохёолдоод байгаа бэлэй. Тэрэ үедэ Загарай аймагай зүблөөндэ хүн зоной нангин шүтөөнэй газарнууд хэрэгтэй гэһэн шиидхэбэри абтаа һэн. Аймагай засаг дарга ябаһан Александр Вершинин энэ асуудал тон зүбөөр шиидхэжэ, нэгэ доро Асагадта буддын шажанай дасан һэргээлгэ, харин Шэнэ Бэрээн тосхондо үнэн алдартанай һүмын барилга эрхилээ.
- Тэрэ сагта манай аймагайхид энэ үүсхэлыемнай ехэтэ дэмжэжэ, мүнгэн зөөри, хандиб суглуулжа эхилээ һэн. 1991 ондо Үндэр түрэлтэ Далай лама бараалхажа, дасангай һуури табилга арамнайлһан юм. Загарай аймагай энэ газар дэбисхэр дээрэ иимэ дээдын зиндаатай Далай ламые хоёр дахин угтажа абаһандаа, тон ехэ жаргалтай хүмби, - гэжэ Александр Кузьмич Вершинин тэмдэглэбэ.
25 жэлэй саана үүсхэһэн хэрэгэй улам үргэдхэгдэжэ, хүгжөөгдэжэ байхадань, энэ нангин хэрэгтэ хабаатай байһандаа нютагайхид урматай. Һургуулиин захирал Жалма Чимитова үглөө бүри наранай элшээр гоё һайхан дасан нютагыемни арюудхан байдаг юм гэжэ этигэнхэй.
- Нютаг дээрээ иимэ һайхан дасантай байхадаа, үхибүүдэй гүн сэдьхэлэй хүмүүжүүлгэдэ тон туһатай бшуу. Хүниие ямаршье мэргэжэлдэ ургахадаа, нэн түрүүн гүн сэдьхэлэй, хэдэн тээшээ тэгшэ һайн хүмүүжүүлгэдэ гол анхарал табидаг юм. Манай һурагшад нэн түрүүн һайхан сэдьхэлтэй хүнүүд болохо ёһотой. Иимэ хүн уур суухалтай, хэрзэгы ябадал гаргажа шадахагүй ха юм даа, - гэжэ Жалма Дармаевна тайлбарилба.
Асагадай дунда һургуули Агван Доржиевай буддын шажанай түбтэй нягта холбоотойгоор ажалаа ябуулдаг. Ямар нэгэн хэмжээ ябуулгада дасан тэдхэн хангагша болодог, ламанар һургуули ерэжэ, буддын шажанай номнолой хөөрөөнүүдые эмхидхэдэг. Юрын багша бэшэ, лама санаартанай үхибүүдтэ һонин хөөрөөнүүдые дэлгэхэдэ, тад ондоогоор, тон ойлгосотойгоор хадуугдадаг ха юм даа.
25 жэлэй саана Асагадай ажахын ахамад инженерээр ажаллажа байһан Анатолий Дондоков арадай хүсөөр эмхидхэһэн дасангай барилга хүтэлбэрилсэһэн байна. Энэ оршон тойронхи газар шэнжэлэн үзэжэ, хаана, ямар газарта дасан һэргээгдэжэ бодохо ёһотойб гэжэ олоороо хэлсэжэ шэлэһэн байгаа.
- Би оюутан ябахадаа, комсомолой зууршалгаар Энэдхэг гүрэн аяншалһан байгааб. Тэндэ Шри-Ланкын ехэ дасанда Будда багшын шүдэ хараа һэм. Тарба лама намда хандажа, дасанай барилгада хамһалсаха ёһотойш гэхэдэнь, зүбшөөгөөб. Барилгын ажал эршэмтэй ябажа байгаа, һүүлдэнь Далай ламын ерэжэ арамнайлхадань, одоо һайнаар ехэ, дээдын удхатай үйлэ боложо байна гэжэ ойлгоо һэм, - гэжэ Анатолий Баторович хөөрэбэ.
Агван Доржиевай буддын шажанай түбэй юрэнхылэгшэ Тарба лама Асагадай дасанай 25 жэлэй ойе Асагадай дунда һургуулиин 90 жэлэйнь ойтой нягта холбоно. Юуб гэхэдэ, дасан гэжэ үгэ һургуули гэһэн удхатай юм. Анхан үхибүүд 7-тойһоо 14–тэй болотороо дасанай дэргэдэхи һургуулида һураад лэ, тон бэлигтэй, һонор ухаатайшуулынь буддын шажанай номнол гүнзэгыгөөр шудалдаг байгаа.
- Агван Доржиевай буддын шажанай һуралсалай түб хадаа Ородой Холбоото Уласай буддын шажанай һуралсалай 36 эмхи сооһоо тусхай һуури эзэлдэг. Энэ дасанһаа 7 хамба ламанар гараһан юм. Монголдо нэгэ ехэ дасан байха, тэндэһээ 9 хамба ламанар гараа. Ород гүрэн дотор бэшэ ондоо иимэ дасан үгы юм, - гэжэ Тарба лама тайлбарилба.
Асагадай дасанһаа гараһан үндэр түрэлтэ ламанар гэхэдэ, Агван Доржиев, Чойжин-Доржо Ирэлтуев, Чойдор Мархаев, Гурдарма Цыренпилов, Агван–Нима Цыдыпдоржиев, Дулва хамба Түбдэн-Нима болоно.
Агван Доржиевай аша габьяа сэгнэшэгүй ехэ. Тэрэ 13 дугаар Далай ламын сангай сайд байһан, мүн гидроэлектростанци Түбэдтэ барюулһан. Гадна гүрэнэй мүнгэ – өөрын үндэһэн тэмдэг байгуулжа хэблэдэг байһан. Анхан Түбэдтэ Энэдхэгэй рупий, Хитадай юань гэһэн мүнгөөр тоосоо наймаа ябуулдаг байгаа. Тиимэл хадань, 14 дүгээр Далай лама Агван Доржиевые өөрын багша гэжэ тоолодог юм байна.
Гурбан дабхартай Согшон дуган хитад болон түбэд маягаар гоёогдожо бүтээгдээ һэн. 1875 ондо дасанда бүд дээрэ зураһан 21 бурханай дүрэ, номой сангай бүридэлдэ “Ганжуур”, “Данжуур” номнолой 325 боти ном, “Юм” бүтээлэй 16 боти гээд байһан юм.
Галзууд С. Цырегма
