​Эльгэ нимгэн Эжын һайндэр

Буряад орондо Эжынэрэй үдэр тэмдэглэгдэбэ. Буряадай Гүрэнэй оперо болон баледэй театрай танхим соо олон хүүгэдтэй болон үргэмэл үхибүүдтэй эжынэр уригдажа, “Үхибүүд болон Одод” гэһэн тоглолто наадан дэлгэгдээ. Буряад Уласай Толгойлогшо Алексей Цыденов ерэжэ, эндэ сугларһан эжынэрые амаршалаа.

- Энэ хадаа эгээл һайхан, арюухан, гүн сэдьхэлэй һайндэр болоно. Эхэ гээшэ хүн бүхэндэ тон нангинаар һанагдадаг. Эгээл дуратай, хүндэтэй, эльгэ зүрхэндэмнай дүтэ хүмнай гээшэ. Уласай болон гүрэнэй хэмжээндэ гэр бүлэнүүдые дэмжэлгын элдэб янзын түсэлнүүд бэелүүлэгдэдэг. Буряад орондо гэр бүлын харилсаанай нангин заршамуудые хэр угһаа сахидагынь ехэ һайшаалтай, - гэжэ Алексей Самбуевич хэлээд, эжынэртэ уласай Засагай газарай зүгһөө Баярай бэшэгүүдые барюулаа.

Арадай Хуралай Түрүүлэгшын орлогшо Вячеслав Ирильдеев Хуралай һунгамалнуудай зүгһөө бүхы эжынэрые энэ һайндэрөөр амаршалаа.

- Мүнөөдэр эгээл дүтын хүнөө амаршалнабди. Хүн бүхэмнай ажабайдалай хүшэр сагташье, баяр баясхалайнгаа үедэшье эжытэеэл сэдьхэлээрээ хубаалдадагбди. Эжынэрнай ажамидарха хүсэ үгэдэг. Арадай Хурал эжынэртэ, үхибүүдтэ анхаралаа хандуулдаг. Магад, үшөөл олон юумэн хэгдэнэгүй. Теэд байһан мүнгэн зөөриин хэмжүүрээр лэ хэгдэнэл гээшэ ааб даа. Баталагдаһан хуулинуудые үшөөл гүнзэгыгөөр үзэн харахабди, - гэжэ тэрэ мэдүүлээд, олон хүүгэдтэй эжынэртэ Арадай Хуралай зүгһөө Баярай бэшэгүүдые барюулаа.

Эдэ һайхан эжынэрые Улаан-Үдэ хотын захиргаанай зүгһөө баһа амаршалаа.

Яһанай илгаагүйгөөр хүмүүжүүлэгдэнэ

Мухар-Шэбэр аймагай Боом нютагай Евгения Дашидоржиева нүхэртэеэ гурбан хүүгэдые хүмүүжүүлжэ байтараа, одхон басагамнай эрхэ болошоно аа гү гээд, басага үргэжэ абаа бэлэй. Тэрэнь түрэһэн эгэшэтэй байшоо. Тиин түрэл хоёрые бэе бэеһээнь таһалхагүйн тула сугтань үргэжэ абаа. Мүнөө энэ гэр бүлэдэ ород яһанай табан хүүгэд хүмүүжүүлэгдэнэ.

- Үхибүүднай булта ехэ эбтэй. Бэе бэеэ хүндэлжэ, дүнгэлсэжэ байдаг. Түрүүндээ нэгэ хүбүүндээ дадажа ядаабди. Тэрэниие Бэшүүр аймагһаа нэгэ айл гэртээ абаһан аад, жэл болоод, һөөргэнь бусааһан байгаа. Тиигээд лэ бидэндээ этигэжэ ядаал хаш даа. Хоёр жэлэй үнгэрхэдэ, хүбүүмнай номдоо ехэ бэрхэ, бидэнээ эжы аба гэдэг болоо, - гэжэ Евгения Дугаровна хөөрэбэ.

Үргэмэл ехэ хүбүүнэйнгээ 14-тэй байхадань, гэртээ асарһан юм. Тэрэнь оройдоол долоон хоногой туршада эдээндээ дадажа, эжы, аба гэжэ эхилээ һэн. Мүнөө жэл энэ хүбүүн дунда һургуулияа дүүргэхэнь.

- Абаяа дахаад, машинаар, трактораар ябажа һураа, автомеханик болохо хүсэлтэй. Хүбүүгээ заатагүй һургажа, мэргэжэл үгэхэбди, туһалхабди, манайл хүбүүн ха юм даа, - гэжэ Евгения Дашидоржиева хэлэнэ.

Аймаг дотор үргэмэл үхибүүдые хүмүүжүүлдэг бүлэнүүд олон. Тэдэнэй жэшээ харахада, үхибүүд ажабайдалай үргэн харгыда гараашье һаа, үргэһэн эжы абаяа мартадаггүй. Үргэһэн түрэлхидынь хадаг табижа, түрэ нарашье бүтээһэн ушарнууд олон. Эндэ юу тэмдэглэлтэйб гэхэдэ, зарим зон гүрэнһөө түлэгдэдэг мүнгэндэ обтожо, үхибүү үргэжэ абаа юм ааб даа гэжэ һанадаг. Харин нэгэ үхибүү хүнһөө дутахагүй хүн болгохын тула тэрэ үгтэһэн мүнгэн зөөришье багал даа. Хуулиин ёһоор, үхибүүнэй бэеэ хүсэтэр лэ тэдхэмжэ үгтэдэг юм. Саашадаа үргэмэл түрэлхид өөһэдынгөө үхибүүн мэтээр харадаг, үри хүүгэдыень абалсадаг. Хүнэй үхибүү өөрын шэнгеэр энхэржэ, зүб мүрөөр хүмүүжүүлхэ гээшэ ёһотойл баатаршалга ха юм.

-2010 онһоо үргэжэ абаһан үхибүүднай уһан буряадаар дуугардаг. Эдэмнай булта ород яһанай, гэбэшье илгаржа байдаггүй, булта эбтэйнүүд юм. Шухалань юуб гэхэдэ, булта бэрхэнүүд, зариманиинь һуралсалдаа, нүгөөдүүлынь дуу хатарта, ажалдашье шударгы, - гэжэ Эжы хөөрэнэ.

Дашидоржиевтанай ехэ хүбүүн дотоодын хэрэгүүдэй таһагта даргаар ажалладаг. Ходол ерэжэ, үргэмэл дүүнэртээ хүмүүжүүлгын ажал ябуулжа, зүб мүрэй харгы заажа үгэдэг. Томо ахайнгаа гэртээ ерэхые үхибүүд хүлеэжэ ядажа байдаг. Энэл хүбүүниинь эбтэй бүлэ болохо хэрэгтэ тон ехээр туһалаа: түрэһэн дүүнэдтээл адляар бултандань хандажа эхилээ бшуу.

Долоон үхибүүтэй гушан гурба наһатай Эжы

“Үхибүүд ба Одод” гэһэн хэмжээ ябуулгын гол үйлэ болоо гэхээр “Маленькая Италия”, “Сезон” гэһэн салонуудай тоглолто үнгэрөө. Эжынэр багахан хүүгэдтэеэ гоё һайхан хубсаһануудые үмдөөд харуулаа. Тэдэнэй дунда залуухан аад, аяар 7 үхибүүтэй эжы байгаа. Нариихан бэетэй, зохидхон шарайтай энэ эхэнэрые иимэ олон хүүгэдтэй гэжэ үнэншэхөөр бэшэ. 33-тай Лилия Ширеторовагэй өөрынь хэлэһээр, олон үхибүүтэй бүлэ гэжэ ойлгохооршье бэшэ, хүүгэд булта бэе бэеэ абалсаад, эбтэй ажаһуудаг юм.

- 2014 ондо Ажаһуугшадые ниигэмэй талаар хамгаалгын яаман гэр байрын сертификат үгөө һэн. Тэрэ мүнгөөр Сотниководо томо гэр худалдажа абаабди. Мүнөө зун олон хүүгэдтэй бүлэнүүдые дэмжэһэн түсэлэй шугамаар 50 мянган түхэригтэ хүртэхэдөө, огородой эдеэ ургуулха теплицэ, уһанай насос болон бусад хэрэгсэлнүүдые худалдажа абаабди. Үхибүүднай ехэ дуратайгаар бүхэли зундаа ажал хээ. Ургасашье һайн абаабди, ерэхэ жэлдэ энэ ажалаа үргэдхэхэ хүсэлтэйбди, - гэжэ Лилия урматай хөөрэбэ.

Иимэ залуу наһандаа үри хүүгэдтэ үнэн сэдьхэлһээ дуратай залуу бүлэ түрүүн гурбан хүбүүтэй болоод лэ, басагатай болохо гэжэ шиидээ.

- Басаганайнгаа гарахада, үгы, энэмнай аяар гурбан аханараа яагаад абажа, хубсаһа хунарыень угаажа, харалсажа байха юм гээд, хүн бүхэндэнь нэгэ-нэгэ дүү басагадые түрөөбди. Тиигээд тэгшэ бэшэ, долоодохи үхибүүтэй - хүбүүтэй болообди, - гэжэ залуухан эжы шоглон хөөрэнэ.

Ширеторовтэн хоюулаа Буряадай гүрэнэй хүдөө ажахын дээдэ һургуули дүүргэнхэй. Мүнөө сагта хүдэлмэригүй. Гэбэшье үглөөнһөө эхилээд, үдэшэ болотор үхибүүдээ һургуули, сэсэрлигүүдтэнь абаашаха, асарха ажалтай. Элдэб кружогууд болон секцинүүдтэнь тарааһаар, һөөргэнь суглуулһаар байтарнь, үдэршье үнгэршэдэг. Олон хүүгэдтэй бүлэдэ юундэшье ондо-ондоо газарта оршодог сэсэрлигүүдтэ һууринуудые үгөө юм ааб даа, гайхалтай. Залуу бүлэ эжы абынгаа, аха дүүнэрэйнгээ туһаар үхибүүдээ үндылгэжэ байнал даа.

“Үхибүүд ба Одод” гэһэн тоглолтодо ниигэмэй шэглэлэй 9 эмхиин 27 хүүгэд Буряадай мэдээжэ артистнартай, зохёохы бүлгэмүүдтэй суг хамта гоё һайхан наада, дуу хатараа дэлгэжэ, эндэ ерэһэн эжынэрые хужарлуулаа. Нэмэжэ хэлэхэдэ, гоё хубсаһануудай харалганда Буряад Уласай Толгойлогшо Алексей Цыденовэй басаган буряад маягаар оёотой мүнөө үеын гоё плати үмдэжэ хабаадалсаһан байха юм.

Анна Огороднигой гэрэл зурагууд