966
Һүүлшын һарын туршада болоһон намда болон “Буряад үээн” Хэблэлэй байшанда хабаатай үйлэ хэрэгүүд, олондо мэдээсэл тараадаг сонинууд болон сайтнуудта гараһан толилолгонууд олоной анхарал татаа. Уласай соёлой сайдай тушаал эзэлхын түлөө үнгэргэгдэһэн урилдаан түгэсэжэ, тэрэнэй дүнгүүдтэ нүлөөлхэб гэһэн һаналгүйгөөр бэшэхэ аргатай болонхойб. Гэхэтэй хамта, нам тухай хэды муу муухай юумэнэй тунхаглаашье һаа, эсэсэйнь шата хүрэһэн хадаа, конкурс үнэн сэхээр үнгэрөө гэжэ һананаб.
Захимал статья
Соёлой сайдай тушаал эзэлхын түлөө болоһон урилдаанда оролсоһон хадамнил зорюута зохёогдоһон худал хуурмаг бэшэлгэнүүд эндэ тэндэ тунхаглагдаа гэжэ хамаг уншагшад хаража, ойлгожо байна ёһотой. “Буряад үнэн” Хэблэлэй байшанай захиралай тушаалда минии ябуулжа байһан ажал тухай шал худал, зорюута хазагайруулан бэшэһэн “Балданов Баженоватай үгэеэ түргэн ойлголсоо” гэжэ нэрлэгдэһэн статья 2017 оной ноябриин 24-дэ “Газета РБ” сайт дээрэ тунхаглагдаа. Хэнэйшьеб даа захилаар тэрэнэй нара хараһаниинь эли. Нэрэгүй авторай бэшэһэн хэлбэри, маягынь, хүн бүхэнэй сэдьхэлдээ абажа ябадаг нангин дүримүүдэй асуудалнууд өөрынь һэшхэлдэ орхие. Олониитэ болон бурхан тэрэнэй шүүгшэд боложо, хара муухай ябадалдань сэгнэлтэ үгэнэ аабза.
Гансашье өөрынгөө бэшэ, мүн тиихэдэ толгойлжо байһан “Буряад үнэн” Хэблэлэй байшанай коллективэйнгээ үнэн сэхэ нэрэ, һүр һүлдыень хамгаалха зорилготойгоор сүүдтэ хандаха гэжэ шиидээб. Юундэб гэхэдэ, иимэ худал хуурмаг гээшэ манай эмхи зургаанай нэрэ хухалхадаа болохо.
Ажалһаа болихо гэжэ өөһэдөө шиидээ
Тус бэшэлгэдэ байһан зарим тэды “баримтанууд” тухай үнэн сэхээр тобшолжо хэлэхэдэ иимэ. Үнэхөөрөөшье зарим тэды ажалшаднай нёдондо, энэшье жэлдэ ажалаа һэлгэхэ гү, али наһанай амаралтада гараха гэжэ хубиин шиидхэбэри абаһан байгаа. Зарим нүхэднай коллективтээ һөөргөө бусажа ерэнхэй, нүгөөдэ зариманиинь ондоо газарнуудта амжалтатайгаар ажаллажа байнхай. Бэе бэетэеэ мүнөөшье болотор һайнаар харилсадагаа суг хүдэлһэн нүхэднай, хэрэгтэй болоо һаань, элирхэйлэн хэлэхэ гэжэ найданаб. Гадна, эдэ нүхэдэймнай нэрэнүүдые боложо байһан үйлэ хэрэгэй эрхээр зорюута хэрэглээ гэжэ мэдэнэб.
Суг хүдэлдэг байһан үсөөхэн зоной энэ тэрэ юумэндэ дураа гутаһанай шалтагаан тухай хэлэхэ дуран хүрэнэ. Ажалай журам эбдэнгүй ябаха тухай эрилтэнүүд амжалта түгэс ажаллажа байһан коллективүүдэй олонхидонь зүбшэн хэлсэгдэдэггүй. Журам сахиха гээшэ ямаршье хүтэлбэрилэгшын гол үүргэнь гээшэ. Илангаяа гүрэнэй эмхи зургаанда.
Нёдондо жэлэй ноябрь һарада Хэблэлэй байшанда ажалладаг зохёохы хүдэлмэрилэгшэдтэ түлэгдэдэг гонорарнуудай хэмжээн хоёр дахин ехэ болгогдоо һэн. Энэ хадаа хүдэлжэ шадаха, гол түлэб эршэтэйгээр ажаллахаяа зориһон зондо зорюулагдаһан шиидхэбэри мүн.
Минии болон эрхилэгшэдэй салин хүлһэн хуулиин ёһоор ажалай хэлсээгээр тогтоогдодог юм. Буряад Уласай Толгойлогшын болон Засагай газарай Захиргаанай намтай табиһан ажалай хэлсээн дотор минии салин болон ажалай хамаг дүримүүд бэшэгдэнхэй юм. Хуули сахидаг газарай (прокуратурын) шалгалта боложо, минии болон орлогшонороймни, ахамад нягталан тоологшын салинуудай хоорондохи илгаа Засагай газарай тогтоолтой зохилдуулагдаагүй байһан ушарые гэршэлээ. Тэрэнэй түлөө зэмэлүүлээ һэм.
Үри тухай үгэ
Манай эмхиин үринүүд тухай нэгэнтэ бэшэ дурдагдаһан юм. Хайшан гээд тэдэнэй бии болоһые мүнөө шэнжэлэнгүй, гансал баримтануудые дуулгаха хүсэлтэйб. 2013 оной эсэсэй дүнгүүдээр 9 миллион түхэриг шахуу үри “Үнэндэмнай байһан байна”. Нёдондо жэлэй юһэн һарын дүнгүүдээр, минии һара хахад хүдэлөөд байхада тушаагдаһан тоосоогоор, 4 миллион 553,3 мянган түхэригэй үри байгаа. Харин энэ жэлэй октябриин 31-эй байдалаар, тэрэ үриимнай хэмжээн 2 миллион 364,7 мянган түхэриг болоод байгаа. Эдэ тоонуудые зэргэсүүлхэдэ, олон юумэн элирнэ гэжэ ойлгохоор.
Бюджедһээ гадуур жасануудта оруулагдадаг татабаринуудһаа болон бусад жэжэ божо түлбэринүүдһээ энэ үри бүридэнэ гээшэ. Харин манай хүдэлмэрилэгшэдэй салин хүлһэн саг соогоо, хойшолуулагдангүй түлэгдэнэ. Эмхи зургаанай өөрын олодог олзоһоо түлэгдэдэг гонорарнуудаа нэгэ бага һаатуулнабди.
Бултанайтнай һанаа амаруулан хэлэхэ дуран хүрэнэ: “Буряад үнэн” Хэблэлэй байшан хүдэлжэ байһан зандаа, гансал хэдыхэн хүтэлбэрилхы тушаалтад эмхиингээ үри бага болгохо хэрэгтэ нэмэриеэ оруулха зорилготойгоор һайн дураараа түлөөһэгүй амаралтада гаранхайнуудбди. Гүрэнэй хоёр сонин, “Байгал”, “Байкал” сэдхүүлнүүд саг соогоо барлагдажал байна. Ород хэлэн дээрэ гарадаг сэдхүүлнай һангай мүнгэн тэдхэмжэшьегүй һаа, хэблэлдэ бэлдэгдэжэл байдаг. Манай www. burunen.ru сайт үдэр бүхэндэ шэнэлэгдэһээр. Хэншье, юушье хаагаагүй, хаахаашье байнагүй. Эмхидхэн байгуулагшаднай – Буряад Уласай Толгойлогшо, Арадай Хурал болон Засагай газар маниие дэмжэһэн зандаа.
Толгойлогшотой уулзалга
Үнгэрһэн гарагай долоондо болоһон уулзалгын үедэ Буряад Уласай Толгойлогшо Алексей Цыденовтэ “Буряад үнэн” Хэблэлэй байшанай ажаябуулга тухай хөөрэжэ үгөөб. Эмхиингээ олон жэлэй үри тухай хэлээб, коллективэйнгээ туйлалтанууд болон бэрхэшээлнүүдые дурдааб. Буряад хэлэн дээрэ тордиһогүйгөөр уншадаг зоной үсөөржэ байһан ушартай сэхэ холбоотой асуудал онсолооб.
Һүүлэй үедэ тунхаглагдаһан худал хуурмаг тухайшье хөөрэлдөөбди. Бодото байдалһаа холо, зорюута зохёогдоһон, үнэн сэхэ нэрэ хухалха һэдэлгэтэйгээр бэшэгдэһэн толилолгонуудта түни түбшөөр, зохидоор заатагүй харюусажа байха хэрэгтэй гээд Алексей Самбуевич намда хэлээ. Гэхэтэй хамта, тусхай албануудта мэдүүлгэ барижа хандаха гээшые зүбшөөгөө. Эдэ бүгэдые мүнөө бэелүүлжэ байнаб.
Суг хүдэлдэг нүхэдтөө баяраа мэдүүлнэб
“Буряад үнэн” Хэблэлэй байшанай хүдэлмэрилэгшэдтэ – суг хүдэлдэг нүхэдтөө үнэн зүрхэнэй баяр баясхалан хүргэнэб. Хүндэхэн сагай дайралдахада, “һөөг бургааһанай узуурта хоронгүй”, эбтэй эетэйгээр нэгэдэжэ, худал хуурмагта харюу үгэхэдөө, ара нэрэнүүдые хэрэглээгүй, өөһэдынгөө нэрэнүүдые нюугаагүй. Хара һанаатан, хорон хэлэтэн манай коллективые аниргүйхэн, ёһотойл буряад заншалаараа, “намһаа саагуур, наранһаа наагуур” гээд үлэхэ гэжэ бодоһон байгаа ёһотой. Тиимэ бэшэ байшоо.
Энэ һарын эхиндэ коллективэйнгээ хамтын суглаан дээрэ суг хүдэлдэг нүхэдтөө хандажа, энэ тэрэ хара бородо харюусангүй, хямдаханаар хоб зугаа тараадаг хэблэлнүүдэй, тэдэнэй тэдхэгшэдэй болон хэрэглэдэг онол аргануудайнь хэмжээндэ хүрэтэр унангүй, интернет соо һанамжаяа бэшэнгүй байгыт даа гэжэ гуйһаншье һаамни, коллективэй гэшүүд дуугай үлөөгүй. Өөрынгөө һанамжа, боложо байһан үйлэ эгсэ буруушаажа, худал хуурмагта эсэргүү хандасаяа харуулаа. Тэрэнэйнь түлөө ажал нэгэтэ нүхэдтөө асари ехэ баяр хүргэнэб!
Минии һунгагшадһаа, нютагайм зон болон суг хүдэлдэг гуурһа нэгэтэй нүхэдһөөмни һайнаар намайе, энээхэн наһан соогоо хэжэ ябаһан бодото хэрэгүүдыемни хэн мэдэхэб даа! Хахадһаа ехэ сагаа хамта ажал дээрээ үнгэргэнэ гээшэбди. Амжалтатай ябагты, нүхэдни. Хэнэйшье юуншье гэжэ байгаа һаань, урагшаал дабшахабди!
Менеджер хонходоо
Энэ гарагай хоёрто Чингис Жамбалов гэжэ нэрэтэй хүн хонходожо, «Газета РБ» гэгшын менеджер тушаалтай хүмби гэжэ дуулгаад, уулзая гэжэ дурадхаа. Үнгэрһэн долоондо тунхаглаһан статьягайнгаа түлөө хүлисэл гуйха зорилготойб гээ. Менеджер хүн аад лэ, хэндэшье хэлэнгүй, тэрэ статья “өөрөө тунхаглаха” гэжэ шиидээб гэбэ. Тэрэнэй хэлэһээр, нэгэ хоногой туршада сайт дээрэ байлгахын түлөө мянган лэ түхэриг түлбэритэй юм ха.
Ехэ яаража байһан хадаа, түргэхэнөөр, хүсэд һайнаар уншаншьегүйгөөр, сайт дээрээ гаргажархиһан түүхэтэй. “Нэгэ эрэ хүн ерээд, статья толилуулхам гэхэдэнь, сайт дээрээ табижархёо һэм”. Энэ гарагай эхин ерэжэ, ажалай үдэр болоходонь, ноёдынь: “Ши юу хээ гээшэбши!” гэжэ галзуураа хэбэртэй. Тиигээд лэ тэрэ статьягаа сайтһаань абажа хаяа юм ха.
Хүниие шабартай зуураад хаяха ажалай хүлһэн энэ сагта мянган түхэригөөр сэгнэгдэдэг болонхой юм байна.
Баһал ехэ яаралтайгаар, гүйдэл дундаа Чингисэй зохёоһон үльгэртэ үнэншөөгүй юм аабзаб даа. Хэр үнэн намһаа хүлисэл гуйхаяа тэрэнэй эзэдэй һанаһыеньшье мэдэнэгүйб. Хуулиин ёһоор бултанай уншахаар, тэрэл сайт дээрээ хүлисэл гуйхаяа һанадаггүй юм гүт гэжэ асуугаад, харюу дуулаагүйб.
Нангинаа алхаад
Минии һанахада, эгээл шухалань иимэ. Урдаа табиһан зорилгоёо ямаршье сэнгээр абаха хүсэлдөө зарим хүнүүд ажабайдалайнгаа эгээл гол шухала юумые – нангин сэдьхэлээ алхалан гараха аргатай байна.
Урданьшье политическэ хэмжээ ябуулгануудта хабаадагша һэм. Теэд иимэ муухай юумэнтэй түрүүшынхиеэ ушарбаб. Үндэһэн хууляар намда үгтэһэн эрхэеэ бэелүүлжэ, соёлой сайдай тушаал эзэлхын түлөө үнгэргэгдэжэ байгаа урилдаанда хабаадалсаха гэжэ шиидээб. Олониитэдэмнай юунииньшьеб даа буруу байна ха даа...
Баяр БАЛДАНОВ, “Буряад үнэн”, “Бурятия” сонинуудай ахамад эрхилэгшэ, “Буряад үнэн” Хэблэлэй байшанай захирал, Россиин Сэдхүүлшэдэй холбооной гэшүүн, Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ
