​Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэлэй жэлэй дүнгүүд

Ородой Холбоото Уласай Хальмаг, Тыва, Буряад Уласуудые, Эрхүү можо, Үбэр Байгалай хизаар, мүн тиихэдэ Монгол, Хитад гүрэнүүдые хамтадхан харахада, дэбисхэрнүүд дээрэнь ажаһуудаг олониитэ яаха аргагүй олон боложо үгэнэ. Тэ­дэниие Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэл нэгэдүүлдэг юм гэжэ мэдээжэ. Тус эмхи 2017 оной туршада иимэ олон уласуудай арад зондо ашатай хүдэлмэри ябуулһан хэбээрээ байгаа. Буряад арад зондоо хүндэтэй ниитын эгээл энэ эмхи Хэблэлэй «Бу­ряад үнэн» байшантай суг хамта “Бүхэдэлхэйн ёохор» эмхидхэдэг юм гэжэ һануулая. Шэнэ жэлые угтуулан, Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэлэй вице-президент Эр­дэм Дагбаевтай золгожо хөөрэлдэбэбди.

«Арадай дархан», «Арадай дуушан», «Арадай үльгэршэн» иимэ нэрэ зэргэнүүдые бусадһаа түрүү уран оёдолшодто, түмэршэ болон модошо дархашуулда, дуушад болон үльгэршэдтэ сагаан һарын үеэр Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэл олгожо эхилхэнь.

Эрдэм Дагбаевай ойлгуулһанай ёһоор, «Арадай дархан» гэһэн нэрэ зэргэдэ эрэшүүлһээ гадна эхэнэрнүүдшье хүртэхэ аргатай. Түмэрэй, модоной дархашуул, хубсаһа хунар оёдог, шэмэглэдэг гү, али үхибүүдтэ нааданхай зохёодог бэлигтэн буряад дайдадамнай олон ха юм даа. Тэдэ­нэй хэн хэнииньшье «Арадай дархан» гэжэ олониитын үршөөһэн хүндэтэ нэрэ зэргэдэ хүртэхэ аргатай.

«Эгээл иимэ ажал хэһэнэйнгээ түлөө гүрэнэй үндэр хайра шагналнуудта хүртэхөөр ааб даа. Теэд үндэһэн буряад ур­лалаар гүрэнэй хэмжээндэ суурхахань угаа хэсүү. Олониитэ гээшэ гүрэнһөө дутуугүй хүсэтэй гэжэ бүгэдэ мэдэжэ абаха ёһотой. Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэл оло­ниитын эмхи һэн тула иимэ нэрэ зэргэ ню­таг нютагуудай түрүү бэлигтэниие хүсэд дүүрэнээр танижа абахын тула байгуулба, - гэжэ Эрдэм Данзанович һанамжаяа тайл­барилна. - Олониитын тон үндэр сэгнэлтэдэ хүртэхын тула, жэшээнь, оёдолшон адагынь арбан жэлэй туршада энэл мэргэжэлээ­рээ хүдэлһэн байха зэргэтэй. Хоёрдохёор, можо нютагай, бүхэроссиин, уласхоорондын урилдаануудта хабаадаад, тэдэмнай лауре­ат болохо аргатай байна. Гурбадахяар, бэ­лигтэй дарханиие, талаантай дуушаниие, дабтагдашагүй үльгэршэниие ниитын али нэгэ эмхи гү, үгы гэбэл, ямар нэгэ засагай зургаан зууршалха зэргэтэй».

Шэнэ шагнал зохёон байгуулха талаар хүдэлмэри арсалдаагүйгөөр үнгэрдэггүй аабза. Мэргэжэлтэ дуушан, жэшээнь, Гом­бо Цыдынжаповай нэрэмжэтэ оперо болон баледэй театрта гү, али гүрэнэй филармо­нидо хүдэлдэг артист «Арадай дуушан» гэжэ олониитын хүндэдэ хүртэхэ эрхэтэй гү гэһэн асуудал тобойжо гараһан байгаа. Тии­хэдэнь, хэрбэеэ тэрэ хүн дээрэ дурдагдагша мүрысөөнүүдтэ шалгараад, Бүгэдэ Буряадай «Алтаргана» нааданда илалта туйлаһан бай­бал, Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэ­лэй шэнээр байгуулһан шагналда хүртэхэ дүүрэн эрхэтэй.

«Бидэ «Арадай дархан», «Арадай дуу­шан», «Арадай үльгэршэн» гэһэн нэрэ зэр­гэдэ хүртэһэн түрүү бэлигтэнэй үбсүү шэмэ­глэхэ медальнуудые захинхайбди. «Арадай үльгэршэн» гэжэ медалиие жэшээ болгон абабалнай, ниитэ дээрээ сагаан үнгэтэй бай­ха. Ара таладань «Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэл» гэжэ һиилээтэй юм», - гэжэ Эрдэм Дагбаев тододхобо.

Залуугай зали Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэлдэ

Олониитын иимэ шагналнуудые зохё­он байгуулхадаа, Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэл залуушуулнай урданай на­рин һургаал халан абаг, уран дарха бүтээг, хубсаһа хунар оёдог байг гэһэн ойлгосону­удые урдаа баримтална. Иигэжэ ерэхэдээ, олон-олон гүрэнүүдые нэгэдүүлдэг Буряад Уластахи олониитын тон мэдээжэ энэ эм­хиин бүридэлдэ наһанайнгаа амаралтада гараһан үбгэд, хүгшэд һуужа һуухагүй, харин нюдэндөө сог залитай залуушуул энэ ажа­лыень үргэлжэлүүлхэ зэргэтэй.

«Манай эблэл энэ жэлдэ Буряад Уласай Засагай газарай дэргэдэ хүдэлдэг Үндэһэ яһатанай харилсаануудые, эрхэтэнэй үүсхэл хинадаг хорооной зарлаһан грант шүүгээ. Тэндэһээ ороһон 100 мянган түхэригөө буряад хэлэ, соёл, урлаг хүгжөөдэг «Найдал» болон ниитын бусад эмхинүүдтэ хубаагаад, аша үрэтэй хүдэлмэри сугтаа ябуулаабди», - гэжэ вице-президент хөөрэнэ.

Залуушуул шадалтай, али нэгэ ажал эр­хилбэл, ехэ абьяастайгаар хэдэг гэжэ мэдээ­жэ. Ушар иимэһээ Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэл залуушуулай дунда нэрэ олоһон хүбүүдые эгээл тэрэ хүдэлмэри ударидахыень зууршалба.

«Декабрь һарада манай эмхиин пре­зидиум сугларжа, залуушуулай таһагые хүтэлбэрилхыень Улаан-Үдэ хотын залуушу­улай хэрэгүүдэй талаар хүтэлбэриин дарга Эрдэни Дымчиковтэ даалгабабди. Эрдэни Чимитович ниитын бусад эмхинүүдэй ажал­да хам ородог гэжэ мэдээжэ. Энэнь бүрил һайн. Тэрэнэй орлогшоор Буряад Уласта ажаһуудаг олон арадуудай үндэһэн спор­тын эблэлэй түрүүлэгшэ Алексей Гыргенов томилогдобо. Бүгэдэ Буряадай үндэһэн со­ёлой эблэлэй президиумэй анхаралда манай байгуулгын шугамаар ямар хүдэлмэри ерэхэ жэлэй туршада ябуулха тухай түсэбөө тэдэ дурадхаа. Бидэ тэрэниие анхаралтайгаар шудалаад, зүбшөөлөө үгэжэ баталаабди», - гэнэ Эрдэм Данзанович.

«Алтарганадаа» бэлэдхэл түлэг дундаа

Бүгэдэ Буряадай «Алтаргана» найр 2018 ондо Эрхүү можодо үргэн дэлисэтэйгээр эмхидхэгдэхэ. «Байгал шадар ажаһуудаг үндэһэн арадуудай соёлой түб» гэжэ Эрхүү можын эмхи зургаанай түлөөлэгшэд һаяхан Улаан-Үдэдэ болоһон Бүгэдэ Буря­адай үндэһэн соёлой эблэлэй ехэ суглаан­да хабаадаа. Тэрэнэй захирал Александр Амагзаев «Алтаргана» найрай түсэб тухай тодорхойгоор хөөрөө. Александр Андрее­вич Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэ­лэй юрэнхылэгшэ Иннокентий Егоровой болон өөрынгөө зүгһөө шэнэ жэлэй амар­шалга хүргэнэ:

«Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэл Буряад Уласта ажаһуудаг бүхы арад зониие Шэнэ жэлээр хани халуунаар амаршална. Буряад зондоо хандажа, та бүгэдэндөө нэн түрүүн элүүр энхэ ябагты гэжэ үреэгээд, ута наһа, удаан жаргал эдлэжэ ябахыетнай хүсэнэб! Орожо ерэхэ Шэнэ жэлдэмнай ажал хэрэгүүднай улам урагшатай байг лэ!»

Баяр ЖИГМИТОВ