​Зүүн зүгэй дээдэ һургуули гэжэ нэрлэхэнь зүб гү?

Восточный институт гэһэн һургуулиин нэ­рые Зүүн зүгэй дээдэ һургуули гээд багшанар өөһэдөө бэшээд байдаг. Дээдэ һургуулиингаа нэрые хэр зүб удхаар багшанарнай хэлээд байна гээшэб? Энэ арсалдаата асуудалда тайлбари үгэхыень хэлэ бэшэгэй эрдэмтэдтэ хандаһан байнабди. Мүн ти­ихэдэ монгол бэшэгэй, монгол хэлэнэй, буряад хэлэ­нэй толинууд сооһоо энэ сэдэбтэ хабаатай үгэнүүдэй тайлбаринууд абтаба.

Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулиин багша, хэлэ бэшэгэй эрдэмэй кандидат Жаргал Бадагаровай хэлэһээр, ВОСТОЧ­НЫЙ ИНСТИТУТ – ДОРНОДОХИНОЙ ДЭЭДЭ ҺУРГУУЛИ гэ­хэнь зүб. Дорнодохин гэхэдээ, бидэ дорно зүгтэ байдаг хүн амитан гэһэн удхаар хэрэглэжэ байнабди. Европеистика - Европодохиной шудалал, ориенталистика – дорнодохиной шудалал гэхэ мэтээр хэрэглэжэ болоно.

Харин залуу эрдэмтэн Жамьян Санжанов өөрын һанал бодолоо оруулхадаа, ВОСТОЧНЫЙ ИНСТИТУТ – ДОРНО ШУДАЛАЛАЙ ДЭЭДЭ ҺУРГУУЛИ гэхэдэ, зүб гэжэ тоолоно. Ородоороо ИНСТИТУТ ВОСТОЧНЫХ ЯЗЫКОВ – ДОР­НО ХЭЛЭНҮҮДЭЙ ДЭЭДЭ ҺУРГУУЛИ гэжэ нэрлэбэл, энэ һургуулиин нэрэ удхаараа бүри һайн зохихо һэн гэнэ. Дорно – восток, дорнодо – на востоке, дорнодохи – вос­точный, на востоке. Orientalism (oriental studies, востоко­ведение) – дорно шудалал. Дорнодохиной дээдэ һургуули гэжэ хэлэхэдээ, институт находится на Востоке (в геогра­фическом плане) гэһэн удхатай болоно. Зүүн зүгэй дээдэ һургуули гэжэ хэлэхэ бүри буруу гэнэ.

Энэ сэдэбтэ хабаатай үгэнүүдтэ толинууд соо иимэ тайлбаринууд үгтэһэн байна:

ЗҮҮН ЗҮГ – восточное направление, восток. Хотын зүүхэнээр түмэр харгы гарадаг - чуть восточнее города проходит железная дорога. Буряад-ород толи, Л.Д. Шагда­ров, К.М. Черемисов, Улаан-Үдэ, 2006.

ДУРНА – 1) восток; Алас Дурна - Дальний Восток; даль; дурна холо руу хараха – смотреть в даль; 2) вос­точный; дурна зүгэй оронууд – восточные страны (Буря­ад-ород толи, Л.Д. Шагдаров, К.М. Черемисов, Улаан-Үдэ, 2006).

ДАХИН (монгол) – бүгэдээрээ, ниитээрээ.

ДОРНО ДАХИН (монгол) – 1) дорно зүгэй ниитэ арад түмэн, газар нютаг; дорно зүгэйхин; Ази түбиинхин (Монгол хэлэнэй ехэ тайлбари толи (mongoltoli.mn).

DORUNA – дорно (халха), дурна (бур) – восток (Эти­мологический словарь монгольских языков, Г.Д. Санжеев, Институт востоковедения РАН, 2015).

Дээрэ хэлэгдэһэн сэдэбээр, иимэ тобшолол гараад ерэнэ:

1. Зүүн зүгэй дээдэ һургуули гээшэ Институт восточ­ного направления, институт восточной стороны гэһэн ойлгосо болоно. Тиимэһээ Зүүн зүгэй дээдэ һургуули гэжэ хэлэхэнь огто буруу ха.

2. Дорно, дурна – восток. Дорнодохиной шудалал – вос­токоведение.

3. Дорнодохиной дээдэ һургуули – Восточный инсти­тут, институт на Востоке.

4. Дорно шудалалай дээдэ һургуули - институт восто­коведения.

5. Дорно хэлэнүүдэй дээдэ һургуули – институт вос­точных языков.

Бадмажаб ГЫНДЫНЦЫРЕНОВ