​Евгения Лудупова: Ажабайдал багахан илалтануудһаа бүридэдэг

Евгения Лудупова баалда

Семашкын нэрэмжэтэ уласай клиническэ больница Ородой Холбоото Уласай эмшэлэлгын газарнуудай эгээл эрхимүүдэй тоодо ородог. Энэ­шье удаа һайн шанартай, аюулгүй эмшэлэлгын талаар эгээл эрхим болоо гэһэн бахархама мэдээсэл ерээ. Энэ ушараар болон үнгэржэ байһан 2017 оной дүн согсолон, тус эмшэлэлгын газарай ахамад врач, Буряад Уласай Арадай Хуралай һунгамал Евгения Лудуповатай уулзажа хөөрэлдэбэбди.

- Евгения Юрьевна, Москва хото­до уласаймнай больница Элүүрые хамгаалгын һалбари хиналгын та­лаар федеральна албанай үндэр шагналда хүртөө гэжэ дуулаабди. Энээн тухай тодорхойгоор хөөрэжэ үгыт.

- Энэ шагналай баяр ёһолол “Элүүрые сахилга болон шанар-2017” гэһэн Бүхэроссиин эрдэмэй-прак­тическа хуралдаанай шугамаар үнгэрөө. Ородой Холбоото Уласай элүүрые хамгаалгын шухала асуудал­нуудые зүбшэн хэлсэдэг, жэл бүхэндэ үнгэргэгдэдэг ехэ форум гээшэ. Гол түлэб эндэ һайн шанартай ба аюулгүй эмшэлэлгэ, оһолто ушар­нуудые усадхалга, мэргэжэлтэдые ажалта һууринуудаар хангалга, эмэй һалбари хиналга, аргалуулагша зоной эрхэнүүдые хамгаалга, шэнэ оньһото хэрэгсэлнүүдые нэбтэрүүлгэ болон ажаһуугшадые эмшэлхэ талаар хүсэд бүрин хангалга тухай амин шухала асуудалнууд зүбшэгдэдэг юм.

Элүүрые хамгаалгын һалбари хи­налгын талаар федеральна албан Ород гүрэнэй тон һайн шанартай, аюулгүй эмшэлэлгэ бэелүүлдэг эгээл эрхим эмхинүүдые элирүүлхэ зорилго табяа. Тиигэжэ һайн жэшээтэ ажал дэмжэхэ, саашадаа эмшэлэлгын шэнэ оньһон аргануудые, дүй дүршэл нэбтэрүүлхэ талаар ажал ябуулха зэргэтэй.

- Хайшан гэжэ иимэ дээдэ шатын үрэ дүн туйлаба гээшэбта? Олон жэ­лэй ажал байгаа ёһотой.

- Тиимэ даа, манай клиникын иимэл һайн үрэ дүн хадаа олон һалбаринуудай үдэр бүриин ажала­ар туйлагдаа гэлтэй. Үргэлжэ шэглэл бүхэн мэргэжэлтэдэйнгээ шадаба­ри дээшэлүүлжэ, шэнжэлгэ хэжэ, ажалай ябаса һайжаруулжал байгаа бшуу. Найман жэлэй туршада эмшэ­лэлгын эмхинүүдэй шанар (ISO 9001) һайжаруулгын менеджментын ажал нэбтэрүүлэгдээ. Энэ хадаа олон жэлэй ехэ гэгшын ажал гээшэ. Гэхэ зуура, ган­са манай больницын бэшэ, хэдэн бүлэг талын хабаадалгатай суг хамтын ажа­лай дүн болоно. Тодорхойлбол, манай Засагай газар, Элүүрые хамгаалгын яа­ман, ниитэ эмхинүүд болон аргалуул­даг зомнай гээд булта нэгэдэжэ, һайн ажал ябуулһан болоно.

Байгша оной хабар больницамнай Элүүрые хамгаалгын һалбари хиналгын федеральна албанай саг үргэлжэ шалгадаг болон тусхай сэгнэлтэ, шэн­жэлгэ хэдэг түбэй шалгалта амжалта­тай дабажа гараа һэн гээд һануулая. Тэрэ шалгалтын дүнгүүдээр, июнь һарада “Эмшэлэлгын ажалай аюулгүй, һайн шанар” гэһэн үнэмшэлгэ бидэн­дэ барюулагдаа. Тиигэжэ манай больницын амжалтын ашаар Буряад Улас шалгалта гараһан можо нютагуудай дунда Татарстанай һүүлээр хоёрдохи һуури, харин эмшэлэлгын газарнуу­дай дунда (Татарстанай гурбан эмхи­ин һүүлээр) дүрбэдэхи һуури эзэлээ һэн.

- Та ходо һуража, эрдэм мэдэ­сэеэ дээшэлүүлжэл байдагта. Та­най хэмжээнэй хүтэлбэрилэгшэдэ энээнгүйгөөр яашье болохогүй гү?

- Эрдэм мэдэсэеэ үргэдхэжэ, дүй дүршэлөө хурсадхажа байха гээшэ ерээдүй сагай шарай ха юм. Мүнөө энэ талаар ехэ һайн арга боломжо үгтэнхэй. «Soft skills” (гибкие навыки) гэһэн аргаар һуража, бүлэг соо ажаллажа шадаха хүн бусад зонтой бэлээр харилсаха, суг табиһан зорилгонуудые ойлгожо, амжалта түгэс хүдэлхэ арга­тай. Энээн тухай Герман Греф мэдээ­сэжэ байдаг. Мэргэжэлтэдтээ эрилтэ табихадаа, “Hard skills” (жесткие про­фессиональные навыки) арга хэрэ­глэдэгбди. Эндэ хайшан гэжэ эрдэм мэдэсэеэ хүгжөөхэб, яагаад өөрынгөө хүсэтэй бэрхэ тала хүгжөөн хэрэглэхэб гэжэ һургадаг. Сэдьхэлэйнгээ байдал хүтэлбэрилжэ, мүн ондоо хүниие ойл­гожо һураад, бүлэг соо суг хүдэлжэ ша­дахадаал, амжалта туйлагдана.

- Эрдэм мэдэсэтэй, дүй дүршэлтэй, бэрхэ, урагшаа эрмэлзэлтэй хүдэлмэрилэгшэд ямаршье ажал ябуулгын хүсэн боложо үгэдэг. Хай­шан гэжэ ашаг үрэтэйгөөр ажалша­дые хүтэлбэрилхэ гээшэб?

- Бидэ мүнөө хүдэлмэрилэгшэдэйнгээ ажалда шэнээр хандадаг болонхойбди. Мэргэжэлтэдые бэл­дэдэг һуралсалай эмхинүүдтэй суг ажал ябуулнабди. Мэргэжэлтэдэй нэмэлтэ һуралсал, эрдэм мэдэсэеэ үргэдхэлгэ, дүй дүршэлөөрөө хубаал­далга... – эдэ бүгэдэ хадаа больницын амжалта болодог. Бидэ мүнөө ходол һуралсалаа үргэлжэлүүлнэбди, үни хада шэнжэлэгдэжэ туршагдаһан аад, эмшэлэлгын ондоо газарнуудта хүсэд дэлгэрээгүй оньһото арга хэрэглэ­нэбди. Гүрэнэй албан зургаануудай, Ородой эрдэмэй академиин болон түрүү мэргэжэлтэдэй дүй дүршэл шэн­жэлжэ, бүхы һайнииень больницадаа нэбтэрүүлнэбди.

Элдэб янзын һуралсал гарадагбди. Эмшэнэй мэргэжэлдэ таһалгаряагүй һуралсал гэжэ байдаг. Тэрэнэй ёһоор, эмшэн жэл бүри мэргэжэлээ дээшэлүүлхэ болоно. Энэ хадаа са­гай эрилтэ, би иимэ түхэл дэмжэнэб. Манай больница эмшэдэйнгээ бай­ра дээрээ һуралсал гарахынь тула түрүү мэргэжэлтэдые уридаг. Гад­на эмшэлэлгын түрүү эмхинүүд руу хүдэлмэрилэгшэдөө һуралсалда эльгэ­эдэгбди. Тиигэжэ шэнэ мэдэсэнүүдээ, һураһан дүршэлөө больницадаа нэбтэрүүлнэбди. Жэшээнь, манда олон залуу кардиологууд бии, можонууд хо­орондын һудаһанай үбшэнүүдые ар­галдаг түб урагшатайгаар ажалаа ябу­улна, жэл соо 2000 шахуу үбшэнтэниие аргада абанабди. Тиимэһээ энэ шэ­глэлдэ дээдын дүй дүршэл хэрэгтэй. Мүнөө жэлдэ Сибириин федеральна түб болохо Кемерово хотын зүрхэнэй үбшэнүүдые аргалдаг түбтэ эмшэдээ эльгээжэ, һуралсал гаргуулаабди. Энэ түб зүрхэнэй эгээл хүндэ үбшэ аргал­ха талаар дээдын оньһон аргануудые хэрэглэдэг түрүү эмшэлэлгын газар ха юм. Тиишэнь кардиолог, реани­матолог болон хирургнуудаа бүлэг бүлэгөөр эльгээдэгбди. Долоон хоно­гой туршада эмшэднай дүй дүршэлтэй болоно. Энэ түсэл бэелүүлһэнэй дүн гэхэдэ, манай эмшэлэлгын газарта ин­фаркт һайнаар аргалагдадаг боложо, тус зүрхэнэй үбшэнһөө наһа бараха ушар хоёр дахин үсөөрөө.

Бидэ ходол саг үргэлжын шэнжэл­гэ хэжэ байдагбди. Япон яһатан шэнги багахан илалтануудай хараа түсэб абанхайбди. Энэ гүрэндэ үргэлжэ ба­гахан илалтануудые туйла туйлаһаар, ехэ илалта ерэдэг гэһэн заршамаар ажалаа ябуулдаг ха юм. Ута харгы бүхэн түрүүшын алхамһаа эхи абадаг. Энэ ехэ һайн арга, илангаяа мүнгэн зөөриин хомор сагта гаргашануудаа доошолуулхада туһатай. Тиигэжэ бидэ үбшэн зоной саг гамнажа, хүлеэхэ сагыень хаһаха гэжэ оролдонобди.

- Шагналнууд, хүндэлэлэй тэмдэгүүд олон байхадаа, һайн лэ юм ааб даа. Юрын зондо эдэ бүгэдэ һайн нүлөө үзүүлээ бэзэ?

- Зүб даа, хэды обоо-хүбөө шаг­нал, грамота, тэмдэгүүдээр бэеэ орёобошье, манай тон ехэ шагнал хадаа энхэ элүүр арад зомнай боло­но. Тэдэнэйл энхэ элүүр ажаһуухынь түлөө бидэ хүдэлнэ ха юмбибди. Бидэ үбшэнтэдтэеэ ходол харилсаатай­гаар ажалланабди. Энэ талаар үшөө ажал ябуулхаар, шиидхэгдээгүй асуу­далнууд бии, тэдэниие дабахын тула зүб харгы бэдэржэл байнабди. Эм­шэдэйнгээ дүй дүршэл баяжуулха, мэргэжэлыень дээшэлүүлхэ ажалаа таһалдуулнагүйбди. Хэрбээ урдан­даа эмшэдэй алдуунууд тухай дуугай үнгэргэдэг һаа, мүнөө шанарай менеджментын ашаар алдуунуудаа мэ­дэржэ, ойлгожо, саашадаа иимэ алдуу дабтахагүйн тула оролдонобди. Энэ хадаа ганса эмшэлэлгын һалбарида бэшэ, ажаһуудалай алишье шэглэл­дэ шухала ха юм. Тиигэжэ тогтонгүй хүгжэхын зам шэлэгдэнэ. Урда Солон­гос эгээл һайн шанартай эмшэлэлгэ үзүүлдэг гэжэ мэдээжэ. Энэ замаар бүхы дэлхэй ябана. Тиигэжэ алдуунууд һэргылэгдэнэ.

Бидэ эндээ түрүү онол аргануудые нэбтэрүүлхэеэ оролдонобди. Элүүрые хамгаалгын һалбари хиналгын тала­ар федеральна албан уласхоорондын ба гүрэнэй хэмжээнэй аюулгүй, һайн шанартай эмшэлэлгын эрилтэнүүдтэ зохистой байлгада ехэ анхарал таби­даг. Эмшэлэлгын газарнууд мүнөөдөө бүгэдые һайн дураараа бэелүүлнэ. Би­дэшье өөһэдөө шалгалта гараха гэжэ шиидээд, аюулгүй, һайн шанарай, дээ­дэ шатын ажал ябуулна гэһэн сэгнэл­тэдэ хүртөөбди. 11 шатаһаа бүридэһэн шалгалта гараабди. Мүнөө заажа үгэһэн дутуу дундануудаа усадханаб­ди. Тиигэжэ ажалаа һайжаруулжал байхабди: мэргэжэлээ мүлижэл байха шухала ха юм даа.

- Гүрэнэй дээдэ шатын шагналда хүрэбэ гээшэт. Саашанхи хүгжэлтэ тухайгаа хөөрэжэ үгыт даа.

- Элүүрые хамгаалгын һалбари хиналгын талаар федеральна алба­най болон Буряад Уласай Элүүрые хамгаалгын яаманай шиидхэбэреэр эмшэлэлгын шанар шалгадаг можо­нууд хоорондохи түб болохо тухай хэлсээ баталаабди. Форсайт-сесси­дэ хамгаалһан “Эмшэлэлгын үсөөн алдуутай дэбисхэр” гэһэн түсэлнай дэмжэгдээ. Энэ түсэл эмшэлэлгын эр­дэм мэдэсэнүүдые нэгэдүүлэн, элдэб янзын шэглэлээр мэдээсэлнүүдые бүридхэхэ аргатай.

- Евгения Юрьевна, ажалдатнай амжалта хүсэнэбди. Хэдыхэн үдэр үнгэрөөд лэ, Шэнэ жэлнай хүрэжэ ерэхэнь. 2017 он танай хубиин ажаһуудалда хэр байгаа гээшэб?

- Энэ жэл ехэ эршэмтэй, үйлэ хүрэгүүдээр баян, баяраар дүүрэн байгаа. Июнь һарада хүбүүмни Женя гэжэ басагантай гэрлээ. Тэдэ хоюулаа Ородой Холбоото Уласай Юрэнхы­лэгшын дэргэдэхи Гүрэнэй албанай академидэ һурадаг. Би ехэ омогорхо­ноб: өөрөө эндэ гурбан жэл һуража гараа һэм. Гүрэнэй албантай хуби за­яагаа ниилүүлһэндээ баяртайб. Юуб гэхэдэ, энэ академидэ тон сэнтэй эр­дэм мэдэсэ абааб, гүрэнэйнгөө бусад можо нютагуудһаа олон нүхэдтэй бо­лооб. Манай гэр бүлын эгээл ехэ ба­ялиг – эрдэм һуралсал гээшэ. Минии аба 77-той, “Буряад Уласай габьяата багша” нэрэ зэргэтэй. Мүнөө боло­тороо Буряадай Үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей һургуулида багшалһан зандаа, “Тамир” гэһэн сэрэгэй-Эсэгэ орон­доо үнэн сэхээр хүмүүжүүлгын клуб хүтэлбэрилдэг. Минии хүгшэн аба, мүн үбгэн абамни нютаг соогоо эгээл түрүүшын бүрин эрдэм абаһан зон гээ­шэ. Бүлэдэмнай булта һуралсал хэһэн. Минии эжы Хаашаг аймагай багахан һууринһаа гараһаншье һаа, Эрхүүгэй ехэ һургуулида һуража, дээдэ мэргэ­жэлтэй болоһон юм.

Манай бүлэ ехэ эбтэй, һайндэрнүүдые суг тэмдэглэхэ дуратайбди. Уһан сэрэгэй һайндэртэ абгаяа дэмжэ­жэ, булта тельняшкануудые үмдөөд, Андреевскэ туг намилзуулаабди. Мүн июлиин 16-да, минии түрэһэн үдэртэ, олон түрэл гарал, нүхэдни суглараа, ажалаймни бүлэг зон гоё һайхан тоглолто харуулаа. Удаань би эгэшэтэеэ автоунаагаар Улаан-Үдэ – Эрхүү – Ха­ашаг – Северобайкальск – Нижний Ангарск – Нүхэдэй аймаг гээд аяншал­гада гарааб. 11 хоногой туршада 3000 модо махаабди. Ехэ һонин байгаа!

Буряад Уласай элүүрые хамгаал­гын сайдай тушаалда туршалганда хабаадалсааб. Энэ хэмжээ ябуулга намда ехэ туһатай байгаа. Намайе дэмжэгшэдтэ ехэ баярые хүргэнэб.

- Эндэ һаяхан таниие ехэ һайхан түсэлдэ хабаадахыетнай хараабди...

- Тиимэ даа. Урда долоон хоногто Морихиро Иватын нигүүлэсхы сэдьхэ­лэй баалда хабаадааб. Сагаан халаадаа тайлажа, бальна плати үмдэжэ, оперо болон баледэй театр соо хатараалби. Бэлэн хэрэг бэшэ байгаа. Энэ хадаа баһал өөрымни нэгэ багахан илалта. Багахан илалтануудһаа ехэ ажабайдал бүридэдэг гүб даа.

- Һайнта даа, Евгения Юрьена! Амжалта хүсэе!

Цырегма САМПИЛОВА хөөрэлдэбэ