​«WORLDSKILLS» буряадаар дуугарба

Туяна Жимбэжамсуева

Буряадай багшанарай кол­ледж дүүргэжэ байһан ою­утад эрдэм мэдэсэеэ, бэлиг шадабарияа хурсадхаха та­лаар мэргэжэлтэ урилдаанда да­хинаа хабаадаба.

Түүхэдэ ороһон түрүүшын урилдаан

Буряад хэлэ бэшэгэй болон үндэһэн соёлой факультедэй де­кан Баирма Бастуевна Лхасара­новагай хэлэһээр, 4-дэхи курсын оюутад анха түрүүшынхиеэ уласхо­орондын “WorldSkills Russia” гэһэн мүрысөөндэ хабаадаһан байна.

Энэ ехэ хэмжээ ябуулга манай гүрэндэ һаял нэбтэрүүлэгдэжэ эхилһэн юм. Нэн түрүүн ажалай мэр­гэжэлтэй залуушуулые дэмжэдэг энэ урилдаан бүри һаяхана багшын һалбарида нэбтэрүүлэгдээ. Тиигэжэ хэдэн жэлэй саада тээ Буряадай баг­шанарай колледжын дэргэдэ физ­культурын багшанарай, хүүгэдэй сэсэрлигэй мэргэжэлтэдэй дунда түрүүшын мүрысөөн үнгэргэгдөө һэн.

- Факультет соогоо бүхы баг­шанартаяа болон оюутадтаяа хөөрэлдэжэ, эхин ангинуудай хүүгэдтэ буряад хэлэн дээрэ зааха мэргэ­жэлээ “WorldSkills Russia” гэһэн хүдэлөөндэ оруулая гэжэ шиидээб­ди. Багшанарай колледжын захи­рал Светлана Цыдыповна Нимбуе­ва бидэниие дэмжэжэ, энэ мэдээжэ нэгэдэлэй бүридэлдэ һалбарииемнай оруулха талаар ажал оролдосотойгоор ябуулһан байна. Иигэжэ анха түрүүшынхиеэ һонирхолтой урилдаанда ороһондоо булта баяртай байнабди. Энэмнай туршалгын иимэ хэмжээ ябуулга гэ­бэл, алдуу болохогүй, - гэжэ буряад хэлэ бэшэгэй болон үндэһэн соёлой факультедэй декан Баирма Бастуев­на хөөрэнэ.

Багшанарай колледждо оюутадай дунда олон жэлэй хугасаада “Учитель, которого ждут” гэһэн урилда­ан эмхидхэгдэдэг байгаа бэлэй. Мүн һаяхана “Түрэлхи хэлэнэй хэшээл” үндэр хэмжээндэ үнгэргэгдөө һэн гээд һануулая. Энэ хадаа эрдэм мэ­дэсэеэ, бэлиг шадабарияа хурсадха­ха, мүлихэ талаар мэргэжэлтэ урил­даанууд болоно бшуу. Багшанарай колледждо оюутадые һургаха шэнэ онол аргануудые бэдэрэлгын ажал ходо ябуулагдажа байдаг. Тиимэһээ “WorldSkills Russia” гэһэн хүдэлөөндэ буряад хэлэ заадаг мэргэжэлтэй баг­шанараа оруулһаниинь гайхалгүй гээд һанагдана.

Эрилтэ ехэтэй даабаринууд

- Ерэхэ жэлдэ буряад хэлэ бэ­шэгэй болон үндэһэн соёлой фа­культет 25 хүн дүүргэжэ гарахань. Бултыень суглуулаад, иимэ хэмжээ ябуулга үнгэргэгдэхэнь гэжэ дуул­гаабди. Анха түрүүшынхиеэ боложо байһан мүрысөөндэмнай өөһэдын дураар табан хүн хабаадалсаха гэжэ шиидэһэн байна. Энэмнай үсөөн бэшэ. Юуб гэхэдэ, эндэ хабаадаһан оюутад, тэдэнэй бэлиг шадабари сэгнэһэн шүүгшэд, бидэ, эмхидхэг­шэд, – булта шэнэ юумэндэ оролсо­обди, дүй дүршэл абаабди, - гэжэ Ба­ирма Бастуевна хөөрэнэ.

Мүрысөөндэ хабаадаһан оюутад аяар 8 шатаһаа бүридэһэн хэмжээ ябуулгада хабаадаһан байна. Эмхид­хэгшэдэй мэдээсэһээр, эдэ бүгэдые оюутад һуралсалайнгаа дүрбэн жэ­лэй хугасаада үзэжэ гараа. Буряад хэлээр эхин ангинуудта һуралсал эмхидхэхэ, классһаа гаду­ур ажал болон ангиин хүтэлбэрилгэ эрхилхэ, методическа талаар һуралсалай ябаса хангаха мэтын орёо даабаринууд хабаадагшадта үгтөө.

- Багашуулда хэшээл үнгэргэхэ даабарида хоёр шата дурад­хагдаа. Нэн түрүүн хабаадагша бүхэн 15 минута соо шэнэ сэдэбтэй танилсуулгын хэшээл бэлдэһэн байна. Үшөө тиихэдэ хабаадагша бүхэн элдэб шалтагаанһаа боложо, һургуулидаа ерээгүй һурагшадта гараһан хэшээлнүүдые ойлгуулха ажал яагаад үнгэргэдэгөө харуулаа. Мүн гэрэйнгээ даабари бэлдээгүй һурагшадтай яагаад хүдэлхэб, иимэ ушарнуудые усадхаха талаар баг­ша ямар ажал ябуулхаб гэһэн шанга эрилтэтэй шата оруулаабди, - гэжэ Баирма Лхасаранова хэмжээ ябуул­гын шата бүхэниие нэрлэнэ. - Бага­шуулда заадаг багша классһаа га­дуур ажал һайнаар ябуулха ёһотой. Тиимэһээ оюутадые һургалгын үедэ энээндэ анхарал ехээр хандуулаг­дана. Үхибүүдые бага саг соо өөрын гараар багахан бэлэгүүдые бэлдэ­жэ һургалгын шатада манай хабаадагшад бүхы бэлиг шадабарияа харуулаа. Эндэ элдэб һонирхолтой нааданхайнуудые, открыткануу­дые бэлдэһэн байна. Һүүлэй үедэ олондо һайшаагдадаг робототех­никэ үхибүүдые һонирхуулна. Ма­най оюутад сагай эрилтэдэ харюу­сама мэдэсэтэй байһанаа гэршэлээ. Үхибүүдэй түрэлхидтэй суглаа үнгэргэхэ, өөрын сайт бэлэдхэлгын шатанууд һонирхолтой байгаа гээд һанагдана.

Шүүгшэд оюутадтай хамта эрдэм мэдэсэеэ дээшэлүүлээ

Түүхэдэ ороһон энэ хэмжээ ябу­улгада буряад хэлэ бэшэгэй болон үндэһэн соёлой факультедэй бүхы оюутадай хабаадуулагдаһандань һайшаалтай.

- 1-3-дахи курснуудай оюутад түрүүшын мүрысөөндэ хабаадааб­ди гэжэ хэлэхэ аргатай. Юуб гэхэдэ, тэдэ һургуулиин үхибүүдэй үүргэ дүүргэжэ, хэшээлнүүдые шагнаа, эл­дэб даабаринуудые дүүргээ. Иигэжэ урилдаанда ороһон табан бэрхэдэ һайнаар туһа хүргэһэн байна, - гэжэ урилдаанай сэгнэн шэнжэгшэ Надеж­да Бадмаевна Дондокова хөөрэнэ.

Надежда Бадмаевна хадаа шүүгшэдэй нэгэн байгаа бшуу. Энэ хэмжээ ябуулгада сэгнэн шэнжэгшэ-шүүгшэд Улаан-Үдын хэ­дэн һургуулинуудһаа хабаадагша­дай ажал гурбан үдэрэй туршада сэгнэһэн байна. 50 дугаар һургуулиин буряад хэлэнэй багша Ирина Бато­евна Буянтуева иимэ һонирхолтой урилдаанда хабаадаһандаа баяртай байһанаа абаһаар лэ мэдүүлээ.

- Ехэ һонин байна. Дүрбэн жэлэй хугасаа соо багшанарайнгаа үгэһэн һургаал заабари ухаандаа һайнаар шэнгээжэ абаһанаа хабаадагшад бүхыгөөрөө харуулжа шадаба гээ­шэ, - гэжэ шүүгшэ Ирина Буянтуева һанамжаараа хубаалдана. - Оюутад бидэниие һургаа, би өөртөө олохон һонин юумэ мэдэжэ абабаб. Минии һанахада, робототехникэдэ хабаа­тай шата эгээл һонирхолтой байгаа. Мүнөөнэй залуу багшанарай ухаан бодолынь һонор байна ха юм даа. Тиимэһээ тэдэнэй өөһэдын сайтну­удые тон бэрхээр бүтээжэ шадаха­дань гайхаагүйбди.

Бэлиг шадабарияа харуулхаа ороо

Баунтын аймагай Багдарин һууринһаа уг гарбалтай Туяна Жимбэжамсуева өөрыгөө туршахаа энэ мүрысөөндэ хабаадаһан байна. Һонирхолтойнь гэхэдэ, энэ хойто зүгтэ буряад хэлэн тон багаар зааг­дадаг ха юм. Багшанарай хэлэһээр, түрэл хэлэеэ һайнаар мэдэдэггүй басаган 9-дэхи ангиин һүүлээр ерээ һэн. Һуралсалдаа ехэ оролдосотойго­ор хандажа, буряад хэлэндээ түргөөр һураһан байна.

- Буряад хэлэндэ хабаатай шата­нууд хүндэ байбашье, яһала һайнаар дабажа гарааб гэжэ һанагдана. Ха­рин түрэлхидэй суглаа үнгэргэхэдэ, намда эгээл хүндэ байгаа. Табан ми­нута соо һурагшадтай открытка бэл­дэхэдэ, робот зохёоходо, һонирхол татаа, - гэжэ Туяна Жимбэжамсуева хөөрэнэ.

Долсон Хитадай Шэнэхээнһээ ерэжэ, багшанарай колледждо һуралсалаа үргэлжэлүүлжэ байна. Энэ басаган буряад угтай юм.

Долсон наада тээнь

- Абын талаһаа бүхы түрэлэйхидни Буряадһаа гарбалтай юм. Минии хүгшэн абын аба хубисха­лай һүүлээр Агын тойрогой Хара Шэбэрһээ Шэнэхээн гаража ошоһон намтартай. Наһа барахаһаань урда өөрынгөө нютаг руу бусаг­ты гэжэ хэлэһэн байха, - гэжэ Дол­сон һонирхолтойгоор хөөрэнэ. - Эхин ангида заадаг багша боло­хынгоо хажуугаар хитад хэлэнэй багша болохоо һуранаб. Тиимэһээ хэшээлнүүдые буряад хэлэн дээрэ бэлдэхэдэ, намда орёо байгаа. Сайт хэхэдээ, баһа бэрхэшээлтэй дайрал­дааб. Һонирхолтойнь гэхэдэ, робот бүтээлгэ һанаандамни дүтэ байшоо.

Туяна Ширапова энэ урилдаанда баһа амжалтатайгаар хабаадаба.

Туяна Ширапова

- Өөртөө шадахаб гэжэ хэлээд лэ, энэ мүрысөөндэ хабаадааб. Ехэ юумэ ойлгожо абааб, алдуунуудаа, дутуу дундануудаа мэдэдэг болооб. Түрэлхидтэ суглаа яагаад үнгэргэхэб гэжэ хадуужа абааб, - гэжэ Туяна Ши­рапова һанамжаараа хубаалдана.

Уласхоорондын “Түрэлхи хэлэ­нэй хэшээл” гэһэн урилдаанда Бэ­лигто Раднаев шангай 1-дэхи һуури эзэлһэн байна. Энэшье удаа энэ хүбүүн ялас гэмэ амжалта туйлажа, түрүүлһэн байна.

Бэлигтэ Раднаев

- Ёһо заншалаа сахиха, буряад хэлэеэ хүгжөөхэ талаар иимэ олон урилдаануудай үнгэргэгдэжэ бай­хада, ехэ баярламаар. Эдэ бүгэдэ хэмжээ ябуулганууд бидэндэ үрэ дүнтэйгөөр боложо, саашанхи ажа­байдалдамнай туһатай байха гээд һанагдана, - гэжэ илагша Бэлигто Раднаев баяраа мэдүүлнэ. - Аяар гур­бан үдэр соо яагаад найман шата да­баха болонобибди гэжэ мүрысөөнэй урдахана нэгэ бага айгаад байгааб­ди. Хэды тиигэбэшье тэрэмнай та­бан минутадал адли үнгэрөөл даа. Бүхы шатанууд өөрын онсо шэнжэ­тэй, хүндэ байгаа. Тиимэһээ тэдэни­ие дабажа гараад түрүүлхэдэ, зосоо гоё болоно.

Буряадай багшанарай коллед­ждо методикын талаар бэрхэ баг­шанарые бэлдэдэг заншалтай. Сагай эрилтэдэ харюусама иимэ нэгэдэл­дэ оролсожо, оюутадайнгаа бэлиг шадабари дээшэлүүлжэ байхадань һайшаалтай байна.

Борис БАЛДАНОВ