​Тахяа жэлэй дүнгүүд, нохой жэлэй найдалнууд

«Буряад үнэн» сонин Шэнэ жэлые угтуулан, дүн согсолһон асуулта үнгэргэбэ. 2017 он ямар байгаа гээшэб? Шэнэ жэл угтаха ямар заншал бүлэдэтнай сахигдадаг бэ? Ямар эдеэндэ дуратайбта? Гарахаяа байһан Нохой жэлһээ юу хүлеэнэбта? Иимэ асуудалнуудта манай уншагшад харюусаһан байна.

Ольга Намдакова, сурбалжалагша:

- Үнгэржэ байгаа Тахяа жэл намда, гэр бүлэдэм гэмгүй, жэг­дэ байгаа гэхэ бай­наб. Хари гүрэнөөр дүтын нүхэдтэеэ амарха аза талаандаа ехэтэ урмашааб. Тон Шэнэ жэл тэмдэглэхэ ёһо гуримуудаар тар­хяа зобоодоггүйбди, түсэблэжэшье байгдаагүй. Гэбэшье, гэр­тээ жаа хүүгэдтэй хадаа хэмэл ёлко гээ­шые гоёхоноор шэмэ­глээд, амтатай алим жэмэс, апельсин, ман­дарин, шэхэр мэтэеэ хүсэлдүүлдэг гээшэбди. Үри хүүгэдтээ захиһан бэлэгүүдыень абажа, заатагүй баярлуулха – одоол манай нангин уялга. Аба эжы­гээ, түрэл гаралаа, нүхэдөө амаршалха, айлша­дые угтан абаха, өөһэдөөшье айлшалха – иимэ гоёл даа, Шэнэ жэлнай! Шэнэ жэлдэ заабол “Оли­вье”, “Под шубой” гэдэг саладууд, бууза, бүхэлеэр бэлдэдэг заншалтайбди. Теэд һүүлэй үедэ бэедэ туһатай, хүнгэн хоол нэмэгдэдэг болоо.

Зоригто Жамбалов, уран дархан:

- 2017 он зохёохы ажалай тала­ар һайншье, үрэ дүнтэйшье байгаа. Энэ жэлдэ шэнэ хүнүүдэй засаг түрын хүтэлбэридэ ерэхэ­дэнь, бидэндэ, дархашуулда, уран гар­танда, ехэ һайнаар нүлөөлөө гэлтэй. Бу­ряад орон өөрын онсо заншалтай соёлой түб боложо, аяншалаг­шадай һонирхомоор газар болохо гэһэн найдал түрөө. Бидэ энээндэ тон баяр­ланабди. Манай нютаг харахаяа ерэһэн аяншадай сэдьхэлдээ һайхан дурсалга үлээхынь тула бидэ ажалаа бүтээхэ, зохёон ябуулхабди. Дуратай эдеэн гэхэдэ, һайниие сэдьхэжэ, оролдо­жо шанаһан эдеэн амтатайл байдаг. Гэхэ зуура, ямар һайндэр, илангаяа Шэнэ жэл буузагүйгөөр үнгэрхэб даа. Нохой жэлһээ юу хүлеэнэбиб? Шэнэ һанал, түсэлнүүдые бэелүүлхэб. Бүхы дархашуул, уран гар­тан нэгэдэжэ, байра дээрээ бэшэ, харин хари гүрэнүүдээр Буряад оронойнгоо бүхы баялиг харуулан түлөөлдэг һаа гэжэ хүсэнэб.

Лариса Санжиева, Буряадай Хүгжэмшэдэй холбоо­ной түрүүлэгшэ:

- Одоо энэ жэлнай тон ехэ үрэ дүнтэй байгаа! Москва хо­тодо үнгэрһэн “Чай­ковский – Наследие” гэһэн оршон үеын композиторнуудай уласхоорондын 2-дохи харалганда эрхим багшын дипломоор шагнагдааб. Минии оюутад – Барас Да­баев Никита Троицкий хоёр - дипломантнууд болоо. Тус мүрысөөндэ манай болон хари гүрэнүүдэй хамта дээрээ 189 хүгжэмшэн хабаадаа! Мүн “Ор­кестрын-симфоническа хүгжэм” шэглэлдэ “Сэргэ” гэһэн бүтээлээр В. Токын нэрэмжэтэ можонууд хоорондын 2-дохи харалганда лауреат болооб. Иимэ амжалта дүүрэн жэл байгаал даа. Дуратай эдеэн гэхэдэ, буузада дуратайб. Гэхэ зуура, борщ ходол эдихэ дуратайб. Шэнэ жэлдэ нотонуудай су­глуулбари болон Буряадай хүгжэмшэдэй зохёохы ажалда зорюулагдаһан толилолгонуудые бэшэжэ хэблүүлхэ хүсэлтэйб.

Александра Мяханова, юрист:

- Жэл бүхыдөө һайн үнгэрбэ. Түрэл гарални мэндэ, һайнууд. Эрдэмэй кандидадай нэрэ зэргэ хамгаалха ажалаа дүүргэжэ үрдибэгүйб. Гэбэшье зохёохы ажал тээшээ шэглүүлнэб. Хэдэн баримта­та фильмнүүдые буулгаабди. YouTubе–тэ “Ямар кошмар” гэһэн түсэл бэелүүлээб. Буряад Уласай Толгойлог­шын ажаһуугшадта хандалгаар “Ерээдүйн Улаан-Үдэ” гэһэн ди­зайнерска түсэлтэй танилсуулгада бэл­дэжэ байнабди. Мүн хажуугаарнь МГУ, МГЮА, ФСИН-эй Ака­деми (Рязань хото) гээд эмхинүүдтэ үнгэрһэн хуралдаан­да хабаадааб, эрдэмтэ хэдэн толилгонуудые бэшэнэб, мэдээжэ юристнүүдтэй харил­саата ажал ябуулнаб, суг түсэлнүүдые эр­хилнэбди. Дуратай эдеэн гэхэдэ, би Дундада Азиин, илангаяа узбек арадай эдеэндэ дуратайб. Анхандаа Ташкент руу оло дахин ябаһанби. Плов, лагман, булаһан ам­тан эдеэндэ, алим жэмэсүүдтэ дуратайб. Италида паста эдихэ дуратайб. Европын сыр ехэ амтатай байдаг. Буряад заншалта эдеэнһээ бүхэлеэр мя­ханда дуратайб, гэртээ бэлдэһэн хям эдихэ дура­тайб. Зүгөөр ямар нэгэ эдеэ шанаха талаар мэр­гэн зүбшэл хэлэхэ аргагүйб. Юуб гэхэдэ, гэртээ эжымнай эдеэ шанадаг, ондоо тээ ябахадам, нүхэд басагадни бэлдэдэг. Буряадтамнай олон ондоо арадуудай заншалта эдеэнэй дурадхагдадагынь ехэ һайшаалтай. Шэнэ 2018 ондо бүхы түрэл га­рални энхэ элүүр байг лэ даа. Хубиингаа зохёоһон түсэлнүүдые үргэлжэлүүлхэ хүсэлтэйб. Магад, диссертацияа дүүргэхэб.

Светлана Целовальникова, гэрэл зурагшан:

Энэ үнгэржэ байһан жэлдэ Монгол һайхан орон руу уласхо­орондын фото-экспедицидэ ха­баадааб. Гүбэ болон шулуута тала дайдаар хэ­дэн модо зайда ябаабди. 3800 м эгээл үндэр газар хүрөөбди. Фев­раль һарада Цы­ренжаб Сампи­ловай нэрэмжэтэ уран һайханай музей соо энэ экспедициин дүн согсолон, буулгаһан гэрэл зурагуудайнгаа үзэсхэлэн дэлгээ һэм. Ерэхэ жэлдэ һара бүхэмни түсэблэгдэнхэй. Монгол ороноор уласхоорондын фото-экспедици хүлеэгдэнэ. Монголой болон ма­най сэтгүүлшэд хабаадуулагдаха. Хаан Хүүхын Нуур, зүүн Хангай, Хүбсэгэл хүрэтэр ябаад, Буряад орон руу Мондо, Аха, Түнхэн, Байгалаар ябахабди. 4 мянгаад модоной зайда хоёр долоон хоногой туршада аяншалхабди. Шэнэ жэлэй шэрээ элдэб амтатай эдеэгээр шэмэглэдэг заншалтайбди. Зээ хүбүүмни декабриин 31-дэ түрэһэн хадань, ехэ олон үхибүүд, айлшад ерэдэг. Буузаяа мушхадаг­бди. Зүгөөр ехэ тоһогүй, бэедэ туһатай эдеэн бол­гожо, буузын мяхан руу капуста хэдэгбди. Шэнэ жэл гэхэһээ, Түнхэнэй зон тухай зугаалха дурам хүрэнэ. Эндэ ехэ һонирхолтой зонтой, бэлигтэй бэрхэ үхибүүдтэй ушарааб. Тэдэ элдэб янзын харалган, мүрысөөнүүдтэ хабаадана. Жэшээнь, “Улаалзай” ансамбль гүрэнэй хэмжээнэй харал­ганда хабаадажа, түрүү һуури эзэлээ. Шэнэ жэл­дэ энэ аймагта эбтэй эетэй байдал тогтог лэ даа. Аймагай хүгжэлтэдэ ухаан бодолоо, хүсэ шадалаа элсүүлэн нэгэдэжэ, ажалаа ябуулаг лэ даа!

Татьяна Бороноева, Буряадай үндэһэтэнэй музейн захирал:

- Үнгэржэ байһан жэл ехэ эршэтэй байгаа. Ма­най түбүүдтэ аяар 60 гаран үзэсхэлэн дэлгэгдээ. Байгаалиин музейн нүүдэл аргаар хүдэлхэдэнь, һургуулинууд, хүүгэдэй сэсэрлигүүд хүлеэн аба­даг байһандань ехэ баярые хүргэнэбди. Энэ жэлдэ Москва хотодо үнгэрһэн уласхоорондын фестивальда амжалтатай хабаадаабди. “Тайны Селенгинского острога” гэһэн шатада зонойнгоо эдэбхитэйгээр дуугаа үгэһэнэйнь ашаар илааб­ди. Бултанһаа тон олон дуу абаад, тайзан дээрэ шагнагдажа байхадаа, ехэ баярлаабди. “Россия первозданная” гэһэн гэрэл зурагуудай үзэсхэлэн үнгэрөө. Тэрэнэй дүнгүүдээр манай музейдэ зу­рагуудые гэрэлтүүлдэг тусхай түхеэрэлгэ бэлэ­глээ. Владивосток хотодо үнгэрһэн можонууд хоорондын “Айвазов­ский – великий мари­нист” гэһэн түсэлдэ хабаадаабди. Эдэ бо­лон бусад олон тоото түсэлнүүдэй ашаар манай музейнүүд ам­жалтатай ажалаа ябу­улна. Харин манай гэр бүлэдэ баһал шухала үйлэнүүд болоо: ехэ хүбүүн Андрей гэрлэ­жэ, гоё һайхан Надя гэжэ нүхэртэй болоо. Бага хүбүүмнай оюу­тан болоо. Бороноев­тоной уг дамжуулжа, эмшэн болохонь гээ­шэ.

Бүхы эдеэнһээ плов шанаха дуратайб. Зөөлэн, амтатай болгохын тула оролдохол хэрэгтэй. Шэнэ жэлдэ бүгэдэндэ зол жаргал, амгалан тэнюун байдал, һайхан дура­най мэдэрэл болон урагшаа тэгүүлһэн эрмэлзэл хүсэнэб! Музейн бүхы хани нүхэдөө амаршалнаб, булта бидэ нэгэдэхэдээ, агууехэ хүсэн гээшэб­ди. Түрэл Буряад ороноо хүгжөөн һалбаруулхаяа оролдон, амжалтатай хүдэлэе, жаргалтай ажаһууял даа.

Баярма Дашидоржиева, “Үльгэр” театрай за­хирал:

- Хүүхэлдэйн теа­трай захиралай туша­алда намайе уһан сэрэ­гэй үдэртэ томилһон юм. Энэ өөрын удха­тай байгаа. Оёоргүй огторгойһоо парашю­даар һүрэшэһэн мэтэ болоо һэм. Аймшаг­тайшье, һонирхолтойшье. Өөрыгөө туршаха, шалгаха арга бии болоо. Үнгэржэ байһан жэлдэ би ехэ баяртайб: энэ жэлдэ минии ажаһуудалда ёһотойл соёлой ху­бисхал тохёолдоо. Хүүхэлдэйн театр га­даа талаһаа багахан­шье һаа, үнэн дээрээ үргэн, хизааргүй ехэ юм ааб даа. Нүхэдни болон суг хамта ажалладаг нүхэдни намайе Карабас-Барабас гэжэ шоглон нэрлэдэг. Би бүхыдөө 2017 оной шэнэлэлтэ хубилалтану­удта баяртайб. Дуратай эдеэн гэхэдэ, би “амтатай” эхэнэрби. Торт болон бусад амтан эдеэндэ тон ду­ратайб. Шэнэ жэлһээ юу хүлеэнэбиб гэхэдэ, буря­ад-монгол үндэһэн Хотошо нохойн бүхы һайн ша­нартай абари зан, алишье сагай уларилда нүхэдэй үнэн сэхэ хандаса, зэрлиг муухай амитадһаа бо­лон аюулһаа халха, шанга шандааһатай хүсэ ша­дал, эрэлхэг зориг хүлеэнэб!

Наталья Стефани (Москва хото):

- 2017 он намда үнэхөөрөө шэнэ байгаа. Би Шэнэ жэлээ түрүүшынхиеэ Москва хотодо уг­тааб. Эндэ олон юумэ өөртөө нээгэ­эб. Уншаһан, мэдэһэн юумэеэ шэнээр, он­доогоор ойлгожо эхилээб. Алексей Толстойн музейдэ хүдэлжэ эхилээб, ехэ һонин юумэ хөөрэжэ үгэхэ аргатайб. Бу­ряад оронойхидоо уринаб. Энэ жэл нам­да ехэ жаргал асараа. Һуралсалаа Москва­да үргэлжэлүүлһэн хүбүүнэйнгээ хажуу­да байдаг болоһондоо баяртайб. 2017 он театрай жэл болоо. Москва хо­тын театрнуудта олон зүжэгүүдые хаража үрдеэб.

Манай гэр бүлын дуратай эдеэн - бууза. Зүгөөр өөрөө шанажа һураагүйб. Тиимэһээ сүлөөтэй бо­лоходоо, хүбүүнтэеэ Москвада байһан буузын га­зар ошодогби. Шэнэ жэлдэ заатагүй буузаяа захи­жа эдихэбди. 2018 ондо би түрэл Буряад орондоо айлшалха хүсэлтэйб. Филипп хүбүүнтэеэ тэндэ үлэһэн нүхэдөө ходол һанадагбди. Гэр бүлымнай заншал гэхэдэ, хүгшэн абынгаа поляк яһатан ха­дань, мүнхэ дурасхаалдань декабриин 24-дэ като­лигуудай Рождество-Сочельнигтэ хасуури таби­дагбди. Энэ үдэр түрэлдөө, нүхэдтөө бэлэгүүдые баридаг заншалтайбди. Гарахаяа байһан Шэнэ жэ­лээр бүгэдэниие амаршалнаб. Инаг дура, һайхан сэдьхэл хүсэнэб!

Цырегма САМПИЛОВА