​Юһэн эрдэнитэ тоо

Үнгэрһэн жэлэй һүүлшымнай дугаарта (27.12.2017) “Пережить “Хүйтэнэй юһэн юһэ” гэжэ Эржен Тума­ханиин һонирхолтой үгүүлэл гараа һэн. Тэндэ ган­са уларил бэшэ, баһал “Сакральное число” гэжэ 9 тоо тухай һайнаар бэшэгдэжэ, олоной һонирхол татаа.

“Буряад үнэнэй” ехэ нүхэр Валерий ЦЫБИКОВ энэ үгүүлэлээр ехэтэ һонирхожо, энэ ехэ дэмбэрэлтэ тоогой удха шанарые үшөө дэлгэ­рэнгыгээр манай сурбалжа­лагшада хөөрэжэ үгөө.

Бүхы арадуудта “9” тоо бүтэн тоо гэжэ тоологдодог. Ямаршье тоонуудые 9-дэ үдхөөд, гараһан тоонууды­ень хоорондонь нэмэхэдэ, “9” гаража ерэдэг. Жэшээл­хэдэ, 20х9=180; 1+8+0=9. 30х9=270; 2+7+0=9... Юрэнхыдөө эртэ урдын грек эрдэмтэн Пифагорой табли­ца харахада, бүри эли байдаг.

12-е 9-дэ үдхэхэдэ, 108 гэһэн ехэ бэлгэ тэмдэгтэй бурханай тоо гарадаг. Эрхиин тоо 108 байдаг.

Буддын шажанай ла­манар, илангаяа Түбэдэй, үглөөгүүр бодоһоор урадхал уһан соогуур ябажа, 108 алхам хэдэг. Тиигэхэдээ 108 тоотой эрхиеэ татажа, маанияа уншана. Тиигэжэ бүхэли үдэртөө тамир тэн­хээтэй, ухаан мэдэрэл һонор байдаг. Мүнөөнэй хотодо байдаг зон ваннадаашье уһа урадхуулжа (кранаар гоожоһон уһан “проточная вода” гэжэ тоологдодог), 108 гэшхэжэ, үглөөнэй заряд­ка хэжэ, үдэр дүүрэн һонор һэргэлэн ябаха аргатай.

Баһал суута Дмитрий Менделеевэй таблицада 108 бодос ородог: 1+0+8=9.

Сансарын ехэ хүрдэ соо анхарбал: алтан шар­гал нарамнай бүмбэрсэг дэлхэйһээмнай 108 дахин ехэ юм байна. Газарһаамнай наран хүрэтэр 108 гэрэлтэ жэлэй зай юм гэжэ ойлгоё. 1961 ондо Юрий Гагарин 108 минутын туршада дэл­хэйе тойробо гэжэ тодоор тоологдоһон юм.

Алдар Цыденжапов 9 се­кундын туршада онгосоёо абаржа шадаа.

Юһэн һара соо хүн хээли соогоо ябадаг.

Ессентуки (Юһэн туг) – монголшуудай юһэн ту­гаа хиидхүүлһан ордоной байһан халуун аршаантай суута курорт.

Юһэн мэнгэеэ мэдэжэ ябая

Жэл бүхэндэ огторгойдо 9 мэнгын нэгэнэй ургадаг тула, хүн бүхэн түрэһэн жэ­лээрээ өөрын мэнгэтэй бай­даг. 9 улаан мэнгэһээ эхил­жэ, доошоо тоологдодог.

9 улаан мэнгэтэй: 1910, 1919, 1928, 1937, 1946, 1955, 1964, 1973, 1982, 1991, 2000, 2009 болон энэ гараһан жэл­дэ түрэһэн хүнүүд. Тэдэнэ­рэй заяаша бурхан Манза­шэри. Тарнинь: Ум ара база наа ди, Ум яании ди суухаа.

8 сагаан мэнгэтэй: 1911, 1920, 1929, 1938, 1947, 1956, 1965, 1974, 1983, 1992, 2001, 2010 онуудта түрэһэн хүнүүдэй заяашань Бурхан багша. Тарнинь: Ум Дади яатаа ум мүүний маха мүүний ей суухаа, Ум зээ яа би ди суухаа.

7 улаан мэнгэтэй: 1912, 1921, 1930, 1939, 1948, 1957, 1966, 1975, 1984, 1993, 2002, 2011 онуудай хүнүүдэй за­яашань Ногоон Дара эхэ. Тарнинь: Ум дари дудаари дүрий суухаа, Ум жаа маа наа суухаа.

6 сагаан мэнгэтэй: 1913, 1922, 1931, 1940, 1949, 1958, 1967, 1976, 1985, 1994, 2003, 2012 онууд. Отошо Манал бурханиие шүтэхэ: Дадияа­таа ум бихаанзи, бихаанзи махаа бихаанзи раза самуу гаде суухаа, Ум бадаа ша суухаа.

5 шара мэнгэтэй: 1914, 1923, 1932, 1941, 1950, 1959, 1968, 1977, 1986, 1995, 2004, 2013 онууд. Бурхан багша: Дадияатаа ум мүүний, мүүний махаа мүүний ей суухаа, Ум гийлий суухаа.

4 ногоон мэнгэтэй: 1915, 1924, 1933, 1942, 1951, 1960, 1969, 1978, 1987, 1996, 2005, 2014 онууд. Ошор-Ваани за­яашатай: Ум базар вааний хум пад, Ум жийлаа тэч суухаа.

3 хүхэ мэнгэтэй: 1916, 1925, 1934, 1943, 1952, 1961, 1970, 1979, 1988, 1997, 2006, 2015. Доржо-Сэмбэ заяаша: Ум базар садаа а суухаа, Ум гээлий суухаа.

2 хара мэнгэтэй: 1917, 1926, 1935, 1944, 1953, 1962, 1971, 1980, 1989, 1998, 2007, 2016. Ошор-Ваани (субарга­тай): Ум базар вааний хум пад, Ум дүүраа гааны суу­хаа.

1 сагаан мэнгэтэй: 1918, 1927, 1936, 1945, 1954, 1963, 1972, 1981, 1990, 1999, 2008, 2017 онуудта түрэһэн зон Жанрайсиг (Арьяа-Баала) бурханда шүтэхэ: Ум маа нии бад май хум, Ум зараа хоо суухаа.

Эдэ заяаша бурхануудаа мэдэжэ, наһан соогоо тар­нинуудынь уншажа ябабал, алишье сагта хамгаалуулжа, хэрэг үйлэ бүтээсэтэй бай­хань дамжаггүй.

Тиигээд Валерий Да­шеевичэй 9 мүртэй үреэл хүндэтэ уншагшадтаа ду­радхая:

99 тэнгэриин заяагаар,

Эхэ эсэгын буянгаар,

Нютаг нугын үргэмжөөр,

Зон нүхэдэй туһаламжаар,

Инаг дуранай галаар,

Залуугай сог заляар,

Эрын нэрэ нэрлүүлхээр,

Сэдьхэл һанаанай һайгаар,

Өөрын оролдолго хүсөөр

Шэнэ шара Нохой жэлдэ урагшатай урматай яба­хатнай болтогой!

Сэнгэ РИНЧИНОВ