​Тахяагай мяханһаа гараһан сальмонеллёз

Буряад Уласай ниислэл Улаан-Үдэ хотодо «Оло­ниитын хооллодог газарнуудта аюулгүй байдал» гэжэ ниитэ гаршаг­тай “дүхэриг шэрээ” ехэ олон зоной хабаадалгатайгаар бо­ложо үнгэрбэ. «Ород гүрэнэй түлөө» арадай фронтын” Бу­ряад Уластахи эдэбхитэд иимэ хэмжээ ябуулга халуун дээ­рэнь эмхидхэбэ.

Улаан-Үдын ямар газарта сай уубал, аюулгүйб?

Иимэ асуудал Эд хэрэглэг­шэдэй эрхэнүүдые хамгаалгын талаар хинадаг федеральна ал­банай ехэ, бага дарганарта үдэр бүхэндэ албанай утаһаар ороно. «Хүнэй бэедэ хорогүй хоол буй­луулхын тула эрхим шанартай түүхэй эдеэн, малай эмшэдэй, мүн ариг сэбэрые сахилгын эрилтэнүүдтэ харюусама хоол бэлдэдэг газар, хэн хэнэйшье нам һуужа хоолломоор байшан - эдэ гурбые гүйсэд дүүрэнээр хангабал, орожо ерэһэн хүн ам­татайгаар, шанартайгаар хоол­лоод гараха байна», - гэжэ Бу­ряад Уластахи арадай фронтын штабай түрүүлэгшэ Виктория Колмакова “дүхэриг шэрээ” нээхэ үедөө дуулгаба.

Шэнэ жэлэй эхиндэ Улаан-Үдэ хотын Коммунистическэ гу­дамжаар оршодог «Шүлэн-Дө» гэжэ нэрэтэй кафедэ 133 хүн сайлаад, бэеынгээ муудахада, январиин 17 болотор эмшэдтэ хандаһан байгаа. 81 хүн, тэрэ тоодо 19 хүүгэд аргын газарта ороо. Нарайлха табан эжынэр, мүнөө болоходо, гэртээ сайла­ха юм аад гэжэ ехээр халагла­над. «Шүлэн-Дө» ошоһон 52 хүн гэрһээ ябаад аргалуулна. Саль­монеллёз гэжэ аюултай үбшэн 45 хүндэ хүрөө.

Улаан-Үдэ хотын халдаба­рита үбшэнүүдэй аргын газар­та «Шүлэн-Дө» ошоһон 72 хүн хэбтэжэ байна. Харин бусадынь хүдөөһөө ерэһэн байжа, гэртээ хариһан хойноо муудажа, больницада ороо. Тиин Хори, Загарай, Хэжэнгэ, Мухар-Шэ­бэр, Хяагта, Аха аймагуудта ажаһуудаг зондо «Шүлэн-Дө» кафе хүндэтэйдэ тоологдодог болоһон байгаа гэжэ элирбэ.

Муу эдеэ эдиһэнэй сэн ямар бэ?

Марина гэжэ бэеэ танюулһан хээлитэй эхэнэр «Шүлэн-Дө» кафеһээ байтагай, олоной хоол­лодог газар руу гэшхэхэеэшье болибо.

«Би халдабарита үбшэнүүдые аргалдаг больницада ян­вариин 12-то орооб. Тэрэ нэгэл эдеэлһэнһээ хойшо табан хоно­гой туршада хоёр тээшээ ходо­ро хаюулбаб. Дүтынгөө зоной нюдэн дээрэ турашооб. Бэемни шадалгүй болоод, шүрбэһэмни таталдажа байтараа, энэ үбшэмни зүрхэндэмни оробо», - гэжэ сальмонеллёзоор үбдэһэн эхэнэр хөөрэнэ.

Энэ эхэнэр «Шүлэн-Дө» ка­фегэй захиргаантай хяаралда­жа байха сүлөөгүй. Тус үбшэн хэбэл соом байһан нарайе бү дайраг лэ гэжэ бурхандаа заль­бараад лэ, элүүр энхэ үхибүү түрэһэйб гэжэ һанажа ябана ха юм даа.

Гэхэ зуура орожо ерэһэн зо­ноо ами наһанда хоротой эдеэгээр хүндэлһэн «Шүлэн-Дө» гэжэ кафе үбдэһэн хүндэ арбан мянган түхэриг үгэнэ. Харин тэрэ хүнэй хээлитэй байбал, кафеһээ абаха мүнгэниинь гу­шан мянган түхэриг болоно.

Түүхэй ногоо эдихэ дуратайшуул гол түлэб хохидоо

«Юу хэжэ би январиин 9-дэ «Шүлэн-Дө» оробо гээшэ­биб? – гэжэ Марьяна гэжэ бэеэ танюулһан Хяагта аймагһаа гарбалтай эхэнэр мүнөө нютагайнгаа түбэй больницада арга­луулжа хэбтэнэ.

«Борщ шүлэнэй хажууда та­хяагай мяхатай «Цезарь» салат дэмы абааб даа. Үглөөдэртэнь бэемни муудаһаар муудаад, бур­хандаа ошохын наана хүрөөд, удаадахи дүрбэ-табан хоногоо үнгэргөөб», - гэжэ Марьяна дуугарна.

Харин сэрэгшэ Алик Юнду­нов шэнэ жэлэй һайндэрэй ур­дахана Үбэр Байгалай хизаарта хээрэ байгаад, сэрэгэй һуралсал гаража байһанаа бусаһан бай­гаа.

«Хээрэ хонодог мүнөөнэй сэрэгшын хоол ямар байдаг бэ гэжэ та бүгэдэ мэдэнэ ха юмта даа. Тэрэтнай эдеэн бэшэ, химиин бодосуудай худхаляа. Бүхэли һарын туршада тии­мэ юумэ хото руугаа шэхэжэ байһанаа, түрэл Улаан-Үдэеэ бусахадаа, «Шүлэн-Дө» кафе­дэ нүхэдтэеэ суг оробоб. Бил, юрэдөө, олоной хооллодог га­зарта салат мэтын түүхэй хоол худалдажа абадаггүйб. Харин угаараа хүдөөгэй хүн хадаа хир­масын халуун шүлэ, хониной орёомог һонирхожо байжа эдеэ хүн аабзаб даа, - гэжэ сэрэг су­урта ябадаг Алик хөөрэнэ. - Бу­ряад зомнай: “Болоһонһоо ама хүрэ!» - гэдэг гүб даа. Олоной газарта болоһон лэ эдеэ эдижэ ябабал, бэедэ хорон болохогүй гэжэ үнихэнэй мэдэхэ болон­хойб. Харин намтай суг орожо эдеэлһэн Жаргал сагдаа тахя­агай мяхатай «Цезарь» салат абаһан байгаа. Тэрэмни, хари, удангүй больницада орошоо һэн».

Харин мүнөө болоходо, Бу­ряадаймнай үргэн олониитэ сай уудаг газарнуудые хинадаг гүрэнэй албангууд хайшаа ха­раад һуудаг юм гэжэ хурсахан асуудал эридхэнээр табиба. Хиналтын албануудта, уласай үйлэдбэриин яаманда, Улаан- Үдэ хотын захиргаанда, Буряа­дай рестораторнуудай эблэлдэ алба хаадаг мэргэжэлтэд аягүй байдалда оробо.

«Шүлэн-Дө» кафедэ олдоһон дутуу дундануудые Эд хэрэглэгшэдэй эрхэнүүдые хамгаал­гын талаар хинадаг федераль­на албанай хүтэлбэрилэгшын орлогшо Елена Кузьмина хэдэн минутын туршада удаа дараа­лан дурдаба.

Нэгэтэ хэһэһэн хүн этигэлээ алдадаг

«Энэ кафедэ шанаха гэжэ бэлдэжэ байһан тахяагай мя­хан +8 градуста хадагалагда­даг байба (эрилтын ёһоор, адагынь -18 градус хүйтэндэ хадагалха зэргэтэй), ногоо хэр­шэжэ бэлдэһэн саладууд +10 градуста хадагалагдаа (эрил­тээрээ - +2, +6 градус байха ёһотой); хүргэдэг оньһонууд температура хэмжэдэг, хина­даг түхеэрэлгэгүй; түүхэй мя­хаяа, бэлдэһэн салаадаа нэгэл газарта сугтань хадагалдаг, мүн нэгэл шэрээ дээрэ хэршэ­дэг байба; кафедэ хүдэлдэг мэргэжэлтэд эмшэндэ бэеэ үзүүлээгүй; хүдэлмэришэдэй гараа угааха зохид газар зохёогдоогүй; халдабарита үбшэнһөө һэргылхэдэ хэрэгтэй бодосууд үгы байба. Үнгэржэ ерэхэдээ, Улаан-Үдэ хотын Ком­мунистическэ гудамжаар ор­шодог кафегэй эзэд хүдэлдэг зонойнгоо тодорхой тобьёггүй байбал даа», - гэжэ Елена Кузь­мина үргэн олониитын дуула­тар хэлэбэ.

Сальмонеллёз үбшэ тараа­даг нюдэндэ харагдахагүй ами­тад салаадһаа гадна, тахяагай түүхэй мяханда оронхой исалжа байба гэжэ хүтэлбэрилэгшын орлогшын үгэнүүдһээ эли бо­лоно гээшэл даа.

- Тахяагай мяханда, үндэгэндэ сальмонеллэнүүд хэр угһаа амидардаг юм. Хүрэһэн мяха гэдэнхэйгээр удаан байл­гахада, тэдэ үдэһөөр үдөөд, хүнэй ами наһанда аюултай бо­лодог юм.

«Шүлэн-Дө» гэжэ нэрэтэй бүхы кафенүүд (нэгэл эмхи бо­лоно ха юм даа) шалгалтада орожо, эгээл иимэ дутуу дунда­нууд бултандань олдоо.

Жэжэ болон дунда хэмжээнэй олзын хэрэг эрхилэгшэд хүнгэлэлтэтэйгөөр татабарияа түлэхэ, гэгээн сагаан үдэр бай­на гэжэ шалгалта ябуулхагүй гэһэн хуулиин хүсэндөө байһан сагта иимэ аюул ушарба ха юм даа гээд, Елена Кузьмина лаблана.

Иимэ эрхэ байдалда оло­ниитые хооллуулха гэжэ шуумайһан олзын хэрэг эрхи­лэгшэ эдеэнэйнгээ шанар ту­хайда өөрөөл һанаагаа зобо­хо ёһотой болошоно. Мүнгөө алмааб гэжэ аюулгүй байдал сахидаггүй зон хэсүү ушарта ороно ха юм.

«Байгал далайн олзын хэрэг эрхилэлгэ» гэжэ ниитын эмхи­ин түрүүлэгшэ Денис Гармаев һанамжаяа мэдүүлээ: «Сай хэжэ үгөөд, тэрэнэйнгээ түлөө абаха мүнгэндөө обтохо ушарнууд Бу­ряад Уластамнай хэды олон гээшэб? Тиимэл хадаа, хүнүүд га­зар байна гэжэ кафе нээнэ. Теэд ганса мүнгэ намнаһан хүн жар­гал олохогүй. Тоо баримтануу­дые харахадамнай, Улаан-Үдэдэ жэлэй туршада арбан кафе нэ­эгдэбэл, юһэниинь нээгдэһэн жэлэйнгээ эсэслээдүй байтар хаагдана».

Харин мүнөө «Шүлэн-Дө» кафедэ ороһондоо хохидоһон зон, тэдэнэй түрэлхид, танил таланууд һайса хэһээ. Тиимэһээ дайралдаһан газартаа тэдэ сай уухаяа сохом болёо.

«Хүнүүд кафедэ орохоёо тэб­шэдэг болоод байна. Тиихэдэнь Улаан-Үдэдэмнай амтан хоол дурадхадаг бусад газарнууд хо­хидоно», - гэжэ Буряад Уласай үйлэдбэриин болон худалдаа наймаанай сайдай орлогшо Алексей Оловянников тэмдэ­глэбэ.

Буряад Уласай ниитын эмхинүүд, илангаяа «Ород гүрэнэй түлөө» арадай фрон­тын Буряад Уластахи эдэбхитэд “дүхэриг шэрээ” зарлажа, зүб хэрэг бүтээгээ гэжэ һанагдана. Хожом хойшодоо сай уугаад, ар­гын газарта орохо ушарнууд бү болоһой!

Баяр ЖИГМИТОВ