​Уласай түрүү үйлэдбэри

Заводой байгуулагдаһан сагһаа 29038 мянган тонно цемент үйлэдбэрилэгдөө

Февралиин 9-дэ Тимлюйн цементын заводой байгуулагдаһаар 65 жэл гүйсэхэнь. Энэ хугасаа соо олон юумэн хубилаа – үйлэдбэри гүрэн түрэтэеэ хамта һайншье, муушье сагуудые дабажа гараа, бэрхэшээлнүүдтэй тэмсээ, хүгжэхэ арга боломжонуудые бэдэ­рээ. Мүнөө завод «Сибирский цемент» гэһэн холдингын хүтэлбэри доро ажалаа амжалтатай үргэлжэлүүлнэ. Буряадай барилгын һалбариин түрүү үйлэдбэри ойнгоо баярые һайн үрэ дүнтэйгөөр угтажа байна: үнгэрһэн жэлдэ 2016 онойхиһоо 26 хубяар ехэ цемент үйлэдбэрилөө.

Хэрэгтэйень саг гэршэлээ

Буряад орондо цементын завод бариха хэрэгтэй гэжэ үшөө 1927 ондо хэлсэжэ эхилһэн юм. Тиин Ха­мар-Дабаанай шэлэ хүтэлнүүдээр түүхэй эдэй нөөсэ бэдэрэлгын ажал ябуулха гэһэн шиидхэбэри абта­жа, цемент үйлэдбэрилгын гол зүйл болодог известнягай баян хэбтэшэнүүд Тимлюй шадар олдоо бэлэй. Эндэл 1937 ондо заводой һуури табигдаа. Эсэгэ ороноо хам­гаалгын Агууехэ дайнай эхилхэдэ, барилга зогсоогдоһон аад, дайнай дүүрэхэдэ, үргэлжэлүүлэгдээ. Дээдэ гарай мэргэжэлтэдые бүхы гүрэн дотор бэдэрһэн юм. Тиигэжэ Буряад орон руу СССР-эй үйлэдбэриин то­мо-томо түбүүдһээ хэрэгтэй мэргэ­жэлтэд ерээ. Тэдэнэй оролдолго ехэ­тэй ажалай ашаар 1953 оной эхиндэ цемент үйлэдбэрилгын түрүүшын оньһон түхеэрэлгэнүүд тодхогдоо - февралиин 9-дэ эрьелдэдэг пеэ­шэн түлэгдөө. Тиин удангүй цемент Каменскһаа Сибириин барилга­нуудта эльгээгдэжэ эхилээ. Харин хоёр жэлэй үнгэрхэдэ, хоёрдохи ба гурбадахи пеэшэнгүүдэй аша­глалгада тушаагдахада, үйлэдбэри түсэблэгдэһэн хэмжээндээ хүрөөд, удаань түсэбөө үлүү дүүргэжэ эхи­лээ.

Дайнай үеын һандаралһаа һаял гаража байһан гүрэндэ нилээд ехэ цемент хэрэгтэй байгаа. Тиимэһээ заводой ажалшад гүрэндэ шу­хала зорилгонуудые дүүргэхые бүхыгөөрөө оролдожо хүдэлдэг һэн. Үйлэдбэриин мүнөөшье сахи­даг, сэгнэдэг ёһо заншалнууд имаг­тал тэрэ үеһөө эхи абаһан юм. 2017 оной август һарада заводой талмай дээрэхи бахана хүшөөгэй хүнды сооһоо ажалшадай “сагай һаба” гар­гахадань, цемент бүтээгшэдэй хэдэн үеын хүнүүдэй хоорондохи холбо­он мэдэрэгдээ бэлэй. Тэбхэр табин жэлэй саана ветеранууд 21-дэхи зуун жэлэй ажалшадта иигэжэ за­хяа мэдээсэл орхиһон байгаа. Тэрэ “сагай һаба” соо Тимлюйн цементын заводой мүнөөнэй хүдэлмэришэд өөһэдынгөө захяа бэшэг хэжэ хада­галаа. Тэрэнииень 2042 ондо гарга­жа уншаха болоно.

Ерээдүйн һайн байдалай һуури

25 жэлэй үнгэрөөд байхада, це­мент үйлэдбэрилэгшэдэй шэнэ ха­лаан 2017 он руу эрьен харахадаа, юун тухай мэдэжэ абаха гээшэб? За­водойнгоо ойн баярта ажалшад һайн дүнгүүдтэй хүрэжэ ерээ: январьһаа декабрь болотор 339 мянган тон­но цемент үйлэдбэрилөө. “Байгал” аэропортын һэльбэн шэнэлэл­гые үрэ бүтээлээрээ хангаһанай ашаар үйлэдбэриингөө хэмжээ дээшэлүүлээ. Завод энэ хэрэгтэ 39 мянган тонно цемент эльгээһэн бай­на. Барилгын халуун хаһые саг со­онь хангахын тула үйлэдбэри үдэр һүнигүй таһалгаряагүйгөөр ашаа­гаа ябуулжа байгаа бшуу. Тиигэжэ өөрын ашаанай унаагаар цемент шэ­рэхэ талаар тон һайн дүнгүүд туй­лагдаа: июнь соо 1856 тонно тухай цемент хэрэгтэй газартаа хүргэгдөө. Бүхы захигшад гүйсэд хангагдаһан байна.

Хэрэглэгшэдые бүри һайнаар хангадаг болохын тула май һарада заводто цементын жэжэ наймаанай дэлгүүр нээгдээ. Харин ноябрь соо ашаанай унаагай шэгнүүр шалга­даг газар хүдэлжэ эхилээ. 80 тонно хүрэтэр шэгнүүртэй унаа шэгнэхэ аргатай 23 метр утатай платфор­мо цемент ашан ябуулха ажа­лые нилээд эршэдүүлхэ ба хүнэй хабаадалгагүйгөөр бүтээхэ арга ол­гоно. Байгша ондо үшөө нэгэ иимэ платформо хабсарагдахаар хараалагданхай.

Завод шэнэ оньһон түхеэрэлгэнүүдтэйшье болонхой – ашагта малтамалай, элшэ хүсэнэй ба авто­тракторна цехүүдтэ тэдэнь тодхог­донхой. Лабораторишье шэнэ тоног түхеэрэлгэнүүдээр зэбсэгжүүлэгдээ, гадна эндэнь ехэ заһабарилга хэгдээ, лабораторинуудта хэрэглэгдэдэг ба­раан худалдагдажа абтаа.

«2017 ондо бидэ амин шуха­ла хэдэн хэмжээ ябуулгануудые үнгэргөөбди. Тииһэнэйнгээ аша­ар саашадаашье шанар һайтай цемент үйлэдбэрилжэ, саг со­онь хэрэглэгшэдтээ хүргэжэ бай­хабди, – гэжэ «ТимлюйЦемент» ООО-гой хүтэлэгшэ захирал Вла­димир Кличко тэмдэглээ. – Ажал­шадаймнай бүлгэм 65 жэлэй саана бата бэхеэр табигдаһан амжалтын үндэһэ һуури бэхижүүлжэл байна. Мүнөө үеын оньһон аргануудые нэбтэрүүлжэ, дэлгүүрэй байдалай хубилалтануудта түргэн шууд харю­усажа байхадаа, бидэ ашаг үрэтэй ажалаа үргэлжэлүүлнэбди, сагһаа гээгдэнгүй алхална гээшэбди».

Хүн зондо – онсо анхарал

«Сибирский цемент» холдинг олон жэлэй үргэлжэдэ Буряад ороной ниигэмэй-эдэй засагай хүгжэлтэдэ хубитаяа оруулһан зандаа. Жэшээнь, 2017 ондо Дайнуудай ветерануудай уласай госпитальдо бүхыдөө 1 сая 50 мянган түхэригэй сэнтэй газаа бэеэ һорилгын талмай бэлэглээ. Ти­ихэдэ Каменскда “Цементник” гэһэн хүүгэдэй уран бэлигэй байшанай хушалтын заһабарилгада болон Ка­банскын аймагай байгуулагдаһаар 90 жэлэй ойдо зорюулагдаһан хэм­жээ ябуулгануудые эмхидхэхэ хэ­рэгтэ 500 мянган түхэриг дамжуу­лаа. Промышленна гудамжын ехэ заһабарилгада 800 мянган түхэриг үгтөө – заводоорхин болбосон түхэлтэй тосхондо ажаһууха ёһотой.

Ажалшад түрэл заводтоо ду­ратай, харин завод ажалшадтаа һанаагаа зободог: бүхы уялгану­удаа дүүргэдэг, ветерануудаа ба хүдэлмэрилэгшэдэйнгээ хүүгэдтэ туһалдаг, мэргэжэлтэдые һургадаг. Мүнөө «ТимлюйЦемент» 500 шахуу хүниие нэгэдүүлнэ. Эндэ цемент бүтээгшын уг залгамжалһан 20 гэр бүлын түлөөлэгшэд хүдэлдэг. Тэдэ­нэй ажаллаһан болзорой хамтын хэм­жээн – 2337 жэл. Ажал хэрэгтээ үнэн сэхээр хандалга, дээдэ гарай мэргэ­жэлтэ шадабари, түрэл заводтоо ду­ратай байлга – эдэ бүгэдэ мүнөөшье ажалшадай бүлгэмые бусадһаа ил­гаруулдаг. Хэлсээнгүй, энэ һайхан заншалынь саашадаашье Буряадай цемент үйлэдбэрилэгшэдтэ заводо­йнгоо алдар суу хамгаалжа, нэры­ень бүри дээрэ үргэжэ ябахадань туһалха.

Елена МИХАЙЛОВА