​Хамба ламын захяагаар арһа элдэдэг болоо

Гааргын дунда һургуулиин физикэ, черчени болон уран зурагай багша Дарима Ильинич­на Аюшеева - ехэ һонин, алишье талаар бэ­лиг шадабаритай хүн. Физикын багша аад, уран гоёор зураг зураха, хониной хүдэр арһа элдэ­жэ ерээд, дэгэл, малгай, бээлэйшье оёхо аргатай.

1985 ондо Дарима Аюшеева Буряадай гүрэнэй багшанарай дээдэ һургуулиин физикын таһаг дүүргээд, түрэл Ху­рамхаан нютагаа бусаһан юм. Сахули, Майск тосхо­нуудта багшалаа. Һүүлдэ Арзгун нютагтань баг­шын һууриин сүлөөрхэдэ, тиишээ ошоһоор лэ, тэн­дээ мүнөө болотороо багшална. Үсөөн һурагшадтай һургуулида баг­шанар нэгэ шэглэлэ­эр хүдэлдэггүй, хэдэн хэшээлнүүдые заадаг ха юм даа. Тиин Дарима Ильинична технологиин таһаг дүүргэжэ, хоёрдохи мэргэжэлтэй болоһон юм.

- Би оёдолшон боло­хо хүсэлтэй һэм. Нагаса эгэшэмни: “Оёдолшон гээшэ балайшье һайн мэргэжэл бэшэ, хүн зон элдэб зантай, бүгэдэнэй сэдьхэлдэ таарама хубсаһа оёхонь хэсүү. Багшал боло”, - гээ бэлэй, - гэжэ тэрэ хөөрэнэ.

Архитектор болохо хүсэлыень түрэһэн абань огтолон буруушааһан юм. Юуб гэхэдэ, Дарима үшөө 9-10-дахи ангину­удта һураха үедөө Одес­сын архитектурна дээдэ һургуулиин бэлэдхэлэй курсануудта һурадаг бай­гаа. Дунда һургуулияа дүүргээд, Одессэ хото ошохо гэхэдэнь, абань ехэтэ мэгдээ, муудаа хаш даа: аяар холын газар­та хайрата басаганиинь ошоод, хайшан гэжэ хэдэн жэл соо ажаһуухаб даа. Тиигэжэ Дарима Улаан-Үдынгөөл дээдэ һургуули оробо гээшэ.

Түрэһэн абань Илья Бадмаевич Аюшеев бүхы наһаараа малай аргашанаар ажаллаһан. Ехэ уран гартай хүн байгаа. Сүлөө забда олоходо­ол, гоё һайханаар зураг зурадаг бэлэй. Абаяа һажаажа, басаганиинь уран зурагта бэлигтэй байшоо. Үргэн Буряа­даймнай хүдөө нюта­гуудаар алишье тээшээ тэгшэ бэлигтэй, уран гартай, дууша, хатар­ша, шүлэгшэ ямар олон зон ажаһуунаб даа. Тэдэ булта бэлиг шадабарияа хэрэглэжэ, тэрэ шэглэ­лээрээ мэргэжэл шэлэ­нэ бэшэ. Хүдөө нютагта хэрэгтэй мэргэжэлдээ хүдэлжэ, эрхим ажалаа­раа түрэл нютагаа суур­хуулжа ябадаг. Гэбэшье, халта сүлөө ороходоо, досоогоо хадагалаад байһан уран бэлигээ ха­руулжа, орон дэлхэйгээ шэмэглэнэ.

Аюшеевтэнэй гэр бүлэдэ булта уран зура­ашад юм. Дарима Ильиничнагай түрэл гара­лай үхибүүд уран гоёор зурадаг, гартаа дүйтэй, оёдолдошье абьяастай. Иигэжэ угаараа дамжуулагдаһан бэлиг шадаба­ряараа нютаг зоноо бая­суулан байдаг.

Һургуулиин багшана­рай дуталдахада, элдэб шэглэлээр зааха баатай болоһон Дарима Ильи­ничнагай уран зура­гай, черчениин багшаар хүдэлхэдэнь, зураха, уран гоёор бүтээхэ шадабаринь тон һайнаар хэрэглэгдэнэ.

Ивалгын дасанай эмхидхэдэг “Эхэ хэлэн – манай баялиг” гэһэн буряад хэлэнэй урилда­анда Гааргын һургуули хабаадажа эхилхэдээ, үхибүүдые бу­ряад арадай заншалта хубсаһа арһаар оёжо һургана.

- Хамба ламын захила­ар бидэ хонинойнгоо арһа элдэжэ һураабди. Анхан үнэ сэнгүй хадаа хаягдадаг лэ байгаа. Буряад хэлэнэй багша Наталья Шарлано­ватай сугтаа арһа элдэ­жэ эхилээбди. Ивалгын дасанһаа онол аргадань һуража, арһа элдэхэ бодос, мүн түхеэрэлгэ абаабди. Хүшэр лэ ажал даа. Гэбэ­шье, бүтээнэбди, - гэжэ Да­рима Аюшеева хөөрэнэ.

Хонинойнгоо арһа элдэжэ, нооһыень нэхэ­жэ һураад, олбогуудые бүтээжэ эхилээ. Нэгэ жэл дасанай ехэ наадан­да түрүү һуури эзэлээ бэ­лэй. Гэхэ зуура, 8-дахияа хабаадажа байхадаа, хо­дол түрүүшүүлэй тоодо тэмдэглүүлдэг.

6-8-дахи ангинуудай һурагшад малгай, бээ­лэй, дэгэл оёжо һурана. Үхибүүд энэ холын ха­раа бодолтойгоор олгогдоһон дүй дүршэл хэ­зээдэшье мартахагүй, ажабайдалдаашье хэрэ­глэжэ, буряад заншалта хубсаһа оёжо шадаха бо­лоно бшуу.

Иимэ бүтээлнүүдые оёжо һурана

Хамба ламын үүсхэһэн буряад хэлэнэй һайндэр хадаа үхибүүдые шажан мүргэлэй номнолдо һургаха, буряад хэлэн­дэнь эрьюулхэ болон уран дарханда, уран бари­малда дүршүүлхэ гэһэн холын хараа бодолтой хэмжээн гээшэ. Тэдэнэй һайгаар хүдөө нютагу­удта угсаатанаймнай заншалта ажал хэрэгүүд һэргээгдэжэ, уг зал­гамжалуулан, ерээдүйн эдиршүүлдэ дамжуулагдажа байна. Энээни­ие аяар холын Гааргын һургуули гэршэлнэ.

СЭНГЫН Цырегма