​Буряадай багшанарай колледж Сагаалганаа тэмдэглээ

Буряадай багшанарай колледждо Сагаалганда зорюулагдаһан олон тоото хэмжээ ябуулганууд жэл бүхэндэ эмхидхэгдэдэг заншалтай. Буряад хэлэ бэшэгэй ба үндэһэн соёлой факультет энэшье удаа февралиин 8-һаа 21 болотор хугасаада аяар найман хэмжээ ябуулга үнгэргэжэ, дүн татаһан гоё гэгшын тоглолтоор түгэсөө.

ОРОД, БУРЯАД ГЭЛТЭГҮЙ

Багшанарай колледждо Сагаал­ганай үргэнөөр тэмдэглэгдэдэгынь гайхалгүй. Буряад хэлэ бэшэгэй ба үндэһэн соёлой факультедэй эхин hургуулиин, буряад хэлэн ба уран зохёолой, хитад хэлэнэй багшана­рые амжалтатайгаар бэлдэдэгынь уластамнай мэдээжэ. Эндэ бүхы факультедүүдэй оюутад “Буряад хэлэн – хоёрдохи хэлэн” гэһэн про­граммаар буряад хэлэ шудалдаг. Тиин оюутад хэр зэргэ мэдэсэ шадабари­тай болоноб, һургалгын үрэ дүн хай­шаа гээшэб гэжэ сэгнэхын, саашанхи ажалаа хараалхын тула ород, буряад гэлтэгүй, бүхы колледжын һурагшад хабаадуулагдадаг байна. Гадна багша­нар, мүн ажалшадшье буряад факультедэй оролдолго үүсхэл дэмжэнгээ, хүүгэдтэ жэшээ харуулангаа, өөһэдөө эдэбхитэйгээр, эбтэй эетэйгээр хаба­адалсадаг юм.

Жэшээлхэдэ, видеоамаршалгын мүрысөөндэ уран зурагай багша, методист Цыпилма Дашиевна На­дагурова илаа, харин вахтёр Галина Дандаровна Цыренжапова хоёрдохи һуури эзэлээ.

Буряад хэлэ бэшэгэй факультедэй оюутадай дунда эмхидхэгдэдэг “Уран үгын дээжэ” мүрысөөндэ шүлэг уран гоёор уншаха, зохёохо дуратайшуул бэлиг шадабарияа харуулаа. Зохёоһон шүлэгүүдээ уншажа, бултан сооһоо шалгарһан Ванчикова Сарюные бо­лон 2-дохи һуури эзэлһэн Гармаева Гэрэлмае (хоёрдохи курсын оюутад) жюриин гэшүүд онсо тэмдэглээ.

Мүнөө жэлдэ анха түрүүшынхиеэ “Тэнгэриин бэшэгэй найр” гэһэн хэмжээ ябуулга эмхидхэгдэһэн бай­на. “Үлзы” студиин хүтэлбэрилэгшэ Маргарита Жаргаловна Дамбае­ва, мүн Үбэр Монголой Сэнгэлбаяр багша ерэжэ, буряад факультедэй үхибүүдые хуушан монгол үзэг бэ­шэгтэй танилсуулаа. Апрель һарада тэнгэриин бэшэгэй курсанууд эмхид­хэгдэхээр хараалагдана.

“Ёохор нааданай” мүрысөөндэ тус тустаа 20 гаран хүнһөө бүридэһэн табан команда хабаадаа. Хэрбээ урда жэлдэ ёохорой хатарнуудаар мүрысэһэн һаа, мүнөө ёохорой ду­унуудые сээжэлдэжэ, эрхимүүдээ элирүүлээ. Илагшад – буряад факуль­тет, 2-дохи һуури тамиршад эзэлээ, 3-дахида колледжын ажалшадай ко­манда гараа. Булта буряад дэгэлтэй аяар 200 гаран хүнэй ёохор хатаржа байхыень харахада, зүрхэ сэдьхэл баясахал байна даа. Ехэ хэмжээ ябу­улгануудай болоходо, заал һаа ёохор хатардаг һайхан заншалтай юм гэжэ тэмдэглэхэ шухала.

ОЮУТАДАЙ ЭГЭЭЛ ДУРАТАЙ “ДАНГИНА - БААТАР” МҮРЫСӨӨН

Мүнөө жэлэй баатарнуудай дун­да Бэе һорилгын факультедэй оюу­тан, Хэжэнгын уһан буряад хэлэтэй Дмитрий Пельменёв илажа гараа. Дангинанар сооһоо Хүгжэмэй-уран зурагай факультедэй оюутан Данзанова Мэдэгма Гран-при шан­да хүртөө. Басагад уласай хэмжээ­нэй “Дангина” мүрысөөнэйхидэл тон адли шатануудые дабажа гарадаг юм. Тиимэһээл 2016 ондо колледжын дангина болоһон Раднаева Наран-Ту­яа улас дотор 2-дохи шатын диплом­до хүртөө һэн.

“Мүрысөөндэ хабаадаһан 16 дангина басагаднай нэгэниинь нүгөөдэһөө үлүү гэхээр һаргама го­ёнууд байгаа. Хүбүүднай баһа һарха-барха байдаг ааб даа, булган малгай, арһа шүрбэһэн гоёолтотой хубсаһа үмдэхэ, - гэжэ Буряад хэлэ бэшэгэй ба үндэһэн соёлой факультедэй уран зохёолой багша, уласай мэдээжэ ме­тодист Надежда Бадмаевна Дондо­кова хүбүүд, басагадаараа омогор­хожо байһанаа мэдүүлээ. – Иигэжэ үхибүүднай алишье талаар бэрхэ бо­лог гэжэ элдэб янзын хэмжээ ябуул­гануудые үнгэргэнэбди”.

Энээниие оюутад һайн ойлго­но. Буряад факультедэй 3-дахи кур­сын Дина Дымпилова хожом бэшэ иимэ арга боломжо тудахагүй гэжэ “Дангина-Баатар” мүрысөөндэ ха­баадаад, шангай һуури эзэлээ. Тэ­рэнэй хэлэһээр, ерэхэ жэлдэ хажуу тээшээ алхамшье хэхэ саг байхагүй: диплом, практика гээд лэ, ажал дүүрэн. Тиимэһээ оюутан хаһынгаа үнгэрөөдүйдэ мүнөө өөрыгөө туршажа үрдихэ гэжэ бодоо. “Эхин ан­гинуудай багшаар хүдэлхэ намда энэ мүрысөөндэ хабаадалга ехэ туһатай. Иимэ хэмжээ ябуулганууд хэрэгтэй. Юундэб гэхэдэ, оюутад олон юумэн­дэ һурана, бэеэ зохидоор харуулжа һурана”, - гэжэ тэрэ һанамжаараа ху­баалдаа.

Һургуулиһаа урид ба эхин шатын болбосоролой факультедэй 1-дэхи курсын оюутан Аюр Цыбиков баһа шангай һуури эзэлээ. Хүбүүн ород, хитад, солонгос хэлэнүүд дээрэ тордиһогүй дуугардаг, мүнөө эндэ бу­ряад ба англи хэлэнүүдые шудална. Дууладаг, хатардаг. Урда Солонгосто мүндэлөөд, мүнөө бүхы дэлхэйгээр дэлгэржэ байһан кей-поп гэһэн дуу­най шэглэлээр (суута “Gangnam Style” мэтэ болоно) һонирходог байна.

“Сагаалганай хэмжээ ябуулганууд буряад хэлэ хүгжөөлгэдэ туһатай. Би гурбан мүрысөөндэ хабаадажа, яһала олон юумэ шадаха болооб. Зүгөөр тон шухалань гэхэдэ, уг гарбалаа 8 үе бо­лотор мэдэхэ болооб. Эндэмнай буря­ад хэлэ һайнаар заадаг. 4-дэхи курс дүүргэтэрээ, олонхи оюутад буряа­даар дуугаржа эхилдэг”, - гэжэ Аюр хэлээ.

Гран-придэ хүртэһэн Данза­нова Мэдэгма буряад хэлэтэй юм. Тэрэ 6-дахи анги болотор Буряад үндэһэтэнэй 1 дүгээр лицей-интер­надта һураһан. Басаган дуулахадаа­шье, хатархадаашье бэрхэ. Тэрэ ула­сай хэмжээндэ арга шадалаа туршаха хүсэлтэй.

БАГШАНАРАЙ КОЛЛЕДЖЫН ОЮУТАД НИЛЭЭД ШЭРХИ БОЛОДОГ

Иимэ һанамжа би оло дахин дуулаһамби. Үнэхөөрөөшье, үглөөнэй 8 сагһаа үдэшын 5-6 болотор һуралсалай үдэр үргэлжэлдэг байна. Хажуугаарнь олон тоото хэмжээ ябу­улганууд үнгэргэгдэжэл байха. 2-дохи курсһаа эхилээд, оюутад ото практи­када гарадаг. Колледжын ажабайда­лые тодорхойлһон зэргэсүүлгэ хээд туршахада, хүүежэ байһан шоргоол­зоной бута эзэлүүдгүй һанаанда оро­одхино. Одоол эндэ ажабайдал гээшэ бурьялжа байдаг даа. Бэеэ хэхэ газа­раа оложо ядажа, аажамаар алхалжа ябаһан үхибүүдшье, сүлөөтэй баг­шанаршье харагдахагүй. Хуул гүйдэл дундаа. Али нэгэн залхуушаг гү, али аалиншаг үхибүүд биишье һаа, нилэ­эд хүмүүжүүлгэ гаража, ябан-ошон, шадал соогоо баһал шуран бэрхэнүүд болодог.

“Багша хадаа хамагые шадаха ёһотой ха юм даа. Үгы һаа яагаад хүүгэдые һургахаб? Гадна ямаршье ажал һайнаар хэжэ һургаха шухала. Залхуу багшын шабинар баһал зал­хуу байхаяа һанадаг. Тиимэһээ иимэ харюусалгатай мэргэжэл шэлэһэн ха­даа үхибүүднай үглөөнһөө үдэшэ болотор одоол һайса “үнгүүлжэ”, нилээд шэрхи болодог, - гэжэ Буряадай багшанарай колледжын захирал Светла­на Цыдыповна Нимбуева хэлээ. – Энэ Сагаан һарада зорюулагдаһан найр нааданда бүхы оюутадаа хабаадуул­хаяа оролдодогбди. Нэгэ дуушье сэ­эжэлдэбэлнь, мэндэшэлжэшье, хоёр-гурбан үгэшье холбожо һураа һаань хэрэг – Буряад орондо түрэһэн, эндэ ажаһуудаг зон ха юмбибди.”.

Колледждо болбосоруулха, хүгжөөхэ талаар үнэхөөр һайн эрхэ байдал тогтоогдонхой. Оюутад дура­тай кружок, секцинүүдтээ ябадаг. Ду­унай, хатарай, зурагай, хүгжэмэй, та­мирай, гар урлалай гээд лэ олон тоото кружогууд хүдэлдэг. Алхын газарта оршодог хамтын байрада ажаһуугшад одоол жаргажа мэдэдэг хаш.

“Оюутаднай гараараа хамаг юумэ хэжэ шадаха ёһотой. Тиимэһээ гар урлалда ехэ анхарал хандуулдагбди. Гадна бултыень синтезатораар наадуулжа һурганабди, робототехни­кэ үзэнэ, хоор гэжэ баһа бултанда хабаатай байха. Тиихэдэ ямараар үхибүүдые тайзан дээрэ гаргана гээшэбибди. Жэшээнь, Сагаалганай үедэ буряад факультеднай аргагүй ехэ ажал ябуулжа, олон хүнүүдые дуулуулна, хатаруулна, хөөрүүлнэ ха юм. Энэнь ерээдүйн багшанарта тон туһатай”, - гэжэ Светлана Цыдыповна хэлээ.

ХЭЛЭГҮЙ БУРЯАДУУДТА ЖЭШЭЭ БОЛГОН...

Буряад Уласай Толгойлогшын ба Засагай газарай захиргаанай Яһатанууд хоорондын харилсаану­удай ба эрхэтэдэй үүсхэлэй талаар хорооной, Буряадай Болбосоролой ба эрдэм ухаанай яаманай дэмжэлгэ­эр үнгэргэгдэдэг “Буряад хэлэн баян даа” гэһэн мүрысөөн буряад бэшэ яһанай зоной дунда үнгэргэгдэдэг гэжэ мэдээжэ. Буряад хэлэ бэшэгэй ба үндэһэн соёлой факультет энэ хэм­жээ ябуулга анха түрүүшынхиеэ ар­баад жэлэй саана эмхидхэхэдээ, уһан буряадаар дуугардаг ондоо яһанай түлөөлэгшэдые түрэл хэлэеэ марта­жа байһан буряадуудта жэшээ бол­гон, толгойдонь нэгэ юумэн орохогүй юм гү гэжэ бодоһон байгаа.

Бидэнһээ зуу дахин дээрээр түрэл хэлыемнай мэдэдэг ондоо яһанай хүнүүд Буряадтамнай яһала олон. Багшанарай колледждошье иимэ оюутад бии. Мүнөө баатар болоһон Дмитрий Пельменёв жааһаа хойшо тус мүрысөөндэ хабаададаг байһан юм. Энэ фестиваль буряад хэлэ са­хин хүгжөөлгын олон тоото хэмжээ ябуулгануудтай хамта һайн нүлөө үзүүлнэл гээшэ. Колледжын за­хиралай тэмдэглэһээр, буряадууд өөһэдыгөө хүндэлдэг боложо байнаб­ди. Хүнүүд үндэһэн хубсаһаяа оёжо үмдэнэ, залуушуул буряад маягтай мүнөөнэй хубсаһа зохидшоодог бо­лоо. Гэрээшье буряад угалзануудаар шэмэглэнэ, түрэл хэлэеэ шудална. Тэрэшэлэн хэлэхэдэ, Сагаан һарын түгэсхэлэй тоглолтодо айлшаар бу­ужа, колледжын эрхим гурбан оюутадта 2 мянган түхэригэй стипенди тогтооһон “Эндаумент” ВАРК” гэһэн соёл хүгжөөлгын жасын юрэнхылэг­шэ Софья Доржиева болон гүйсэдхэхы захирал Александр Доржиев буряад маягаар оёһон гоё хубсаһатай бай­гаа. Эдэ хоёр һургуулидаа буряад хэлэ үзөөгүйгөө мүнөөл хүсэлдүүлжэ байна: хахад жэлэй туршада буряад хэлэнэй курсануудта ябана. Энээгэ­эр бодоходо, һургуулида буряад хэлэ болюулһанай хойшолон гайтайл даа.

БУРЯАД ХЭЛЭН “WORLDSKILLS” МҮРЫСӨӨНДЭ ОРУУЛАГДАХА

Буряад хэлэ сахин хүгжөөхэ та­лаар одоол бүхы “хара ажалыень” хэжэ гарадаг багшанарай бэлиг ша­дабари мүлихын, колледждо һуража байгаа оюутадые бэрхэ мэргэжэл­тэд болгохын тула үшөө ямар ажал ябуулагданаб гэхэдэ, “WorldSkills” гэһэн хүдэлөөнэй хэмжээндэ бу­ряад хэлээр туршалгын мүрысөөн һая үнгэргэгдөө. Бэлдэһэн дүрбэн оюутад яһала һайн дүнгүүдые ха­руулаа. Тиимэһээ ерэхэ жэлдэ энэ хүдэлөөнэй “бүлэдэ” орохо түсэб бии. Мүнөө буряад хэлэнэй кабинет-лабо­ратори түхеэрэгдэжэ байнхай.

Нёдондо буряад хэлэнэй фа­культедэй үүсхэлээр, Буряад хэлэ­нэй багшанарай эблэлэй дэмжэл­гээр түрэл хэлэнэй Уласхоорондын хэшээлэй мүрысөөн эмхидхэгдээ һэн. Монголһоо, Хитадһаа, хүршэ можонуудһаа багшанар хабаадажа, дүй дүршэлөөрөө андалдаа. Харин мүнөө жэлдэ дүримүүд хубилгагда­жа, түрэл хэлэн дээрэ заалгын улас­хоорондын хэшээлэй мүрысөөн бо­лохоор хараалагдана. Тиихэдээ түрэл хэлэн дээрээ тоо бодолгын, түүхын болон бусадшье хэшээлнүүдые үнгэргэхэ гэһэн удхатай болоно.

Энэ бүхы ажал бэелүүлхэнь орёо ааб даа. Һайн эмхидхэлгэ, хүтэлбэри хэрэгтэй. Тэрээнгүйгөөр ямаршье хэ­рэг бүтэхэгүй. Буряад хэлэ бэшэгэй ба үндэһэн соёлой факультедэй декан, педагогикын эрдэмэй доктор, доцент Баирма Бастуевна Лхасаранова бо­долтой, бэрхэ хүтэлбэрилэгшэ юм. Суг хүдэлдэг зонойнь хэлэһээр, хамагаа ехэ зохидоор, тааруугаар түсэблэжэ, эмхидхэжэ шададаг. Тиихэдэнь кол­леджын захирал, педагогикын эрдэ­мэй кандидат, Монгол Уласай Болбо­соролой ехэ һургуулиин хүндэтэ про­фессор Светлана Цыдыповна Нимбуе­ва Буряад хэлэ бэшэгэй факультедые аргагүй ехээр дэмжэдэг юм.

“Нэн түрүүн нюдэндөө зура­гаа хараад, тииһэн хойноо тэрэнээ хөөрэлдэхэ хэрэгтэй гэдэг гүб даа. Ба­ирма Бастуевна тон тэрээн шэнгеэр лэ ажалаа ябуулжа, хамагаа түсэблөөд, һүүлдэ хэр зэргэ бэелүүлэгдэнэб гэжэ шалгаад, бүридхөөд, дүмөөд, үргөөд ябахадань, бидэ аргагүй баяртай бай­дагбди. Бултанай һанамжануудые суглуулжа, нэгэн болгоод, түсэбэй ёһоор хараалхадаа, хүн бүхэнэй һанамжада анхарал хандуулдаг. Тии­гэжэ булта эбтэй хүдэлдэгбди”, - гэжэ Надежда Бадмаевна хэлээ.

Буряадай багшанарай колледжын хэблэлэй албанай гэрэл зурагууд