​«Һайнаар дуулахаа эрмэлзэ, һайхан энэ дуу!»

Элитэ ирагуу найрагша Даша Дамбаевай 80 жэлэй болон Буряа­дай Уран зохёолшодой холбооной 90 жэлэй ойнуудта зорюулһан «Буряадай уран зохёол» гэһэн уласай эрдэм шэнжэлэлгын II хуралдаан Буряадай болбосоролой бодолгын дээдэ һургуулида үнгэрһэн байна. Түрүүшын шатада илаһан эдиршүүл эндэ хабаадаа.

ЭЛИНСЭГЭЙМ ЭХЭ ХЭЛЭН

Даша Дамбаев имагтал залуушуулай ирагуу найрагша гэжэ мэдээжэ. Тэрэ үедэ:

Урагшаа, минии поезд,

Залуу наһанайм поезд!

- гэһэн шүлэгынь залуу хүн бүхэн уншадаг һэн. Тиимэһээ Даша Дамбаевта зорюулагдаһан хэмжээ ябу­улгануудые Улаан-Үдын 60 дугаар һургуулиинхидэй эхилһэниинь удха­тайшье, дэмбэрэлтэйшье гэжэ тэмдэглэмээр.

Хабарай дулаахан амаралтын үдэр суута шүлэгшэ, дууша Даша Дамбаевай тоонто нютаг – Харганаа­да Улаан-Үдын 60 дугаар һургуулиин багшанар, һурагшад, тэдэнэй түрэлхид айлшаар буужа, “Элинсэгэйм эхэ хэлэн” түсэл бэелүүлнэ. Энэ дэмбэ­рэлтэ ажал ород хэлэнэй багшанар Дарима Эрдынеевна Бальжинимае­ва Татьяна Станиславовна Ломакина хоёр эмхидхэнэ.

Д. Лубсановай нэрэмжэтэ Харга­наагай дунда һургуулида уулзалгын хэшээл ехэ дулааханаар эхилээ. Агуу ирагуу найрагша өөрөө бэшэһэн:

«Сайн байна! – гээд,

Бэе бэедээ

Хандахадаа, бидэ

Сагаан сэдьхэлээ

нээжэ һурая, -

Юундэб гэхэдэ,

Юрын эдэ үгэнүүд

Һайе хүсэһэн удхатай.

Энэ хэшээлдэ Даша Дамбаевай зээ дүү Людмила (Ринчинова) – Банзаракцаева уригдаа. Людмила Александровна 1980 онһоо эжытэеэ, поэдэй эгэшэ Ханда Цыреторовна Дамбаеватая гэртэнь уран зохёолой музей нээжэ, Буряадай поэзиин жэр­гэмэлэй зохёохы баялигынь шэн­жэлхэ ажал эрхилжэ, ойн баяртайнь дашарамдуулан, табан-табан жэлдээ уран зохёолой хэмжээ ябуулгануу­дые эмхидхэнэ.

Түрэл һургуулидаа Людмила Александровна нагасынгаа нам­тар, зохёохы ажаябуулга тухай һонирхолтойгоор хөөрэжэ, шүлэгүүдынь уншажа, дуунуудынь ду­улаа. Тиигээд баһа өөрынгөөшье шүлэгүүдые уншаа, дуунуудаа гүйсэдхөө. Долгорма Цыденоватай Даша Дамбаевай «Зүрхэн” шүлэг ород, буряадаар уншаа.

Соёлой байшангай дэргэдэ ор­шодог Даша Дамбаевай хүшөөдэ ошожо, Маргарита Викторова, Настя Маланова, Артем Цвик, Лариса Даг­баева, Алина Батудаева шүлэгүүдые уран гоёор уншаа.

Хуралдаанай дүхэриг шэрээ

Урилдаануудай эхиндэ “Дүхэриг шэрээ” бултаниие суглуулаа. «Дүхэриг шэрээ» институдай ректор В.Ц. Цыренов нээхэдээ, имагтал энэ дээдэ һургуулида уран зохёолой иимэ ехэ хэмжээ ябуулгын үнгэргэгдэжэ байһанда аргагүй баяртай байһанаа мэдүүлээд, бултанда амжалта хүсөө.

Хуралдаанда хабаадагшадта Гүрэнэй Дүүмын һунгамал Алдар Дамдинов амжалта хүсөөд, энэ дэмбэ­рэлтэ ажал эмхидхэгшэдтэ Гүрэнэй Дүүмын Баярай бэшэгүүдые барюу­лаа.

Буряад үндэһэн уран зохёолдо зорюулагдаһан хэмжээ ябуулганууд үсөөн үнгэргэгдэнэ гэжэ тэмдэглэхэ байнаб. Тиимэһээ үшөө дахин эмхидхэгшэдтэ халуун баяраа мэдүүлнэб. Түрэл хэлэеэ, уран зохёолоо үргэхэ хэрэгтэ иимэ хуралдаанууд, урил­даанууд ехэ үүргэтэй. Буряадайн­гаа уран зохёолшодые мэдэжэ, уран зохёолынь үзэжэ ябахадаа, залуу үетэн түрэл арадаа хүндэлхэ, Буряад ороноороо омогорхохо болоно. Эндэ мүнөө хабаадажа байһан эдиршүүл сог зали ехэтэй гэжэ харагдана. “За­луу наһанай” ирагуу найрагшын шүлэгүүдые уран гоёор сээжээр уншажа байхадань урматай байна. Хүн бүхэн уран зохёолдо шунажа орошохогүйл даа гэбэшье, мүнөө нэгэ хэды һайн найруулгашье, нэгэ хэды ирагуу шүлэгшье зохёогдоһон байбал ехэл туйлалта болохо, - гэжэ Алдар Валерьевич баярлажашье, омогорхожошье байһанаа мэдүүлээ. Ирагуу найрагшад Анита Норд, Ва­лентин Литвинов, Татьяна Григорье­ва, Юрий Извеков шүлэгүүдээ уншаа. Даша Дамбаевай дуунуудые Елена Мохосова, Владимир Бухаев, Вален­тина Соломенникова дуушад ирагуу гоёор гүйсэдхөө. Эндэшье Людмила Банзаракцаева суута нагаса тухайгаа хөөрөө. Энэ хэрэг үүдхэгшэ Дарима Эрдынеевна Бальжинимаева багша хабаадагшадта баяраа мэдүүлээ.

207 хүн 4 шэглэлээр хубааржа мүрысөө. Үшөө 230 хүнэй «Даша Дамбаевай зохёолнууд мүнөө үедэ» гэһэн найруулганууд болон багша­нарай методическа ажалнууд амяа­раа харагдаа.

- Уран үгын хүсөөр зүрхэ сэдьхэл хүлгөөжэ шадаха эдиршүүл ургажа ябана гэжэ харахада урматай бай­на. Тиихэдэ ород, буряадаараа тэг­шэ уран гоёор ирагуу шүлэгүүдые урадхуулжа байхадань бүришье ба­ярлахаар. Жэшээлэн хэлэхэдэ, Ахын Саяанай һургуулиин 6-дахи анги­ин Жамбал Сосоровай өөрынгөө зохёоһон “Байгалаа гамная!” шүлэг ород, буряадаар уран гоёор уншаха­дань, булта омогорхожо һуугаабди, - гэжэ Б.Д. Цырендоржиева багша хөөрэнэ.

Урилдаануудта хабаадагшадай арга шадалые, уран бэлигые хараад, Буряадаймнай залуушуулай харгы уудам, урагшаа юм байна гэжэ этигэ­хээр байна.

Даша Дамбаевай хүшөөгэй дэргэдэ

Урилдаануудта эрхимлэгшэдые амаршалая

«Буряадай ирагуу шүлэг»: Ва­лерия Торговская, Улаан-Үдын 20 дугаар һургуулиин 10-дахи анги­ин һурагша; Александра Ивано­ва, 10-дахи анги, Нарһатын 1-дэхи һургуули.

«Даша Дамбаевай шүлэгүүд мүнөө үедэ»: Чимита Чимитдоржиева, 10-дахи анги, Мухар-Шэбэрэй Түгнэ.

“Уран уншалга” (анги ангинуу­даар): 5-дахи ангиин һурагшадай дунда илагша - Роман Колесников, 7 дугаар һургуули; 6-дахи анги - Са­рюна Дондокова, Нарһатын 1 дүгээр һургуули; 7-дохи анги - Легцог Дари­жапов, Нарһатын 2 дугаар һургуули; 8-дахи анги - Юлия Дагбаева, 47 дугаар һургуули; 9-дэхи анги - Ал­тана Жалсабон, Нарһатын 2 дугаар һургуули; 10-дахи анги - Яков Кру­пенников, 42 дугаар һургуули; 11- дэхи анги - Ирина Асташова, 63 дуга­ар һургуули.

«Уран уншалга буряадаар» (5-8 ангинууд): Арьяна Николаева, 6-дахи анги, Дырээнэй һургуули, Ху­рамхаан; (9-11 ангинууд): Мунко Бу­даев, 10-дахи анги, 1 дүгээр лицей- интернат.

«Эхилэн найруулагша»: Жам­бал Сосоров, 6-дахи анги, Саяанай һургуули.