Общество 10 мая 2018 755

​Эсэхээр бэшэл эсэгын сэсэн заабариһаа

Иимэрхүү ушарнууд олон бүлэнүүдтэ болодог лэ байһан байха. Сагай тула­жа ерэхэдэ, томо болоһон үхибүүд аба, эжынгээ уурхайда багтахаяа болижо, ашаархаха ушарнууд хэды олон гээшэб!

“Үтэр ябахаб!”

“Агаар һэрюусүүлдэг вентилято­раа баһал болюулбагүйш!”

“Таһалга соо хэншье үгы, харин телевизоршни һула хүдэлжэ байна. Унтаргаа тэрэнээ!”

“Номуудшни хуряагдаагүй байна, эмхилхээ яанаш!”

Жэжэхэн иимэ ушарнуудаар эсэ­гынгээ заабарилхада хэды ехээр залхуурбашье, нэгэ гэртэ хамта ажа­мидардаг хадаа залуухан хүбүүн тэ­сэхэл баатай байба.

Мүнөөдэр ажалда орохо ту­хай хөөрэлдөөндэ уригдаһан ха­даа тэрэ: “Ажалтай болон сасуугаа эндэһээ үтэр ябахаб. Үдэр бүриин эдэ заабаринуудһаань холо боложо амархаб”, - гэжэ шэбшэнэ.

Хүбүүгээ үдэшэхэдөө, харгыдань хүрөөд үлэхөөр мүнгэ барюулаад, эсэгэнь:

– Хамаг асуудалнуудтань айн эшэнгүй, тордиһогүйгөөр харюусаарай. Харюуень хүсэд мэдэхэшьегүй һаа, тэрэнээ хүндэ харуулхагүй гэжэ оролдоорой, - гэжэ заабарилна.

Багаһаа һураһанаа мартахань хэсүү

...Уданшьегүй тэрэ залуумнай хүрэхэ газартаа ерэбэ. Байшан гэр тойрожо баригдаһан харша хорёогой үүдэндэ дүтэлхэдэнь, тэрэнь нээг­дэнхэй байба. Харуулшадынь юундэ­шьеб харагданагүй. Харшын үүдэнэй замагай ута түмэр урагшаа бултай­жа гарашанхай. Хэдэн хүн орохо, гарахадаа, тэрэниие обёоронгүй дайража, шагтагалдаһаншье байха. Тэрэниие хойшонь болгожо, харшын үүдэ хаагаад, ажалда орохоёо ябаһан хүбүүмнай саашалба.

Ябаган хүнэй ябаха зохидхоноор хэгдэһэн зүргэ харгын далан­гаар жэгтэй гоё сэсэгүүд һалбарна. Тэдэниие харууһалдаг сэсэрлигэй ажалшан хайшаашьеб ошоходоо, элшэ хүсөөр уһа дамжуулдаг сор­гоёо болюулхаяа мартаа хэбэр­тэй: сэсэгүүдые уһалхынгаа орон­до, миин лэ ябаган зүргэ дээрэ тэрэнһээнь уһан гоожоно. Надхан байгаа сэсэгүүд руу тэрэ сорго ганса­та залаад, хүбүүн саашалба.

Ерэһэн зониие хүлеэн абаха таһалгада хэншье үгы. Гансал хайшаа ошоые заажа бэшэһэн соносхол ханада үлгөөтэй. Дээдэ дабхарта гараха гээд, дабан гэшхэлбэ. Үглөөнэй 10 саг бо­лонхойшье һаа, тэндэнь һүниндөө носоогдоһон зайн гал унтараагдаагүй зандаа. Эсэгынгээ ходо хэлэдэг: “Таһалгаһаа гарахадаа, зайн галаа бо­люулхаяа юундэ мартанабши?”, - гэһэн үгэнүүдые хүбүүхэн эли дуулахадал гэбэ. Дурата, дурагүйгөөр зайн галай унтараагшые бэдэржэ олоод, тэрэниие болюулба.

Дээдэ дабхарта оршоһон томо гэгшын таһалгаар дүүрэн хүнүүд өөрынгөө ээлжээ хүлеэн үймэлдэнэ. Ажалтай болохо дуратайшуулай иимэ олон байхые харахадаа, хэр урагшатай ябадал хэжэ ябаһандаа хүбүүн бодолгото болобо.

Мантан таһалгын богоһо алхахаһаа урид, үүдэнэйнь урда хэбтэһэн “Таатай морилогты” гэжэ бэшээтэй хүлөө аршадаг хубсарай ху­мигдашанхайе обёороод, тэгшэ­лэн заһажархиха зуураа: “Багаһаа һураһанаа мартахань ямар хэсүү юм”, - гэжэ шэбшэнэ.

Таһалга руу ороод харахадань, зэргэлээ һуудалнуудай хойто заха­да хэншье харагдабагүй. Теэд агаар һэрюусүүлдэг вентиляторнууд таһалгаряагүй хүдэлжэ байба. “Юун­дэ вентиляторнууд миин хүдэлнэ гээшэб” гэжэ хэлэдэг эсэгынгээ үгэнүүдые хүбүүн дахин дуулаһан шэнги боложо, тэдэниие унтараагаад, сүлөө һуурида һууба.

Хоёр-гурбан харюугаар хүниие мэдэхын аргагүй

Тиихэ һамбаандань ажалда оро­хоёо ерэһэн зонтой хөөрэлдөөнэй үнгэргэгдэжэ байгаа таһалга руу хүнүүд хойно хойноһоо оронод. Уданшьегүй нүгөө үүдээрнь гайхал­тай түргөөр тэдэнэй гараад ябажа байһан ушарһаа таһалга соо юун бо­ложо байһые һурахын аргагүйгөөр үзэгдэбэ. Тээ байд гээд өөрөөшье уригдаба. Һанаа зобонги, хүлгэһэн хүбүүмнай хөөрэлдөө үнгэргэжэ байһан хүнэй урда зогсобо. Асарһан дансануудыень тэрэ абажа, хүсэд һайнаар хараашьегүй аад: “Хэзээ хүдэлжэ эхилхэ аргатайбта?”, - гэжэ асууба.

- Иихэдээ намайе мэхэтэйгээр наадална гээшэ гү, али үнэхөөрөө ажал­да абаба гү? - гэһэн бодол хүбүүнэй толгойдо сахилгаан түргөөр оробо. “Юун тухай бодолгото болобобта?” Хөөрэлдөө үнгэргэгшэ тэрээндэ хан­даад, саашань үргэлжэлүүлбэ:

- Эндэ ерэһэн зоной хэнһээньшье юушье һуранагүйбди. Хоёр-гурбан харюугаарнь хүниие һайнаар мэдээдхихын аргагүй. Камерануудаар адаглажа, ерэгшэдэй абари зан, бэеэ абажа ябаха маягыень хараха зорил­готой байгаабди. Ажалда орохо ду­ратайшуулай хэнииньшье дэмы гоо­жожо байһан уһанай сорго заһаагүй, үүдэнэй урдахи хубсар тэгшэлээгүй, һула хүдэлжэ байгаа вентиляторнуудые унтараагаагүй. Гансал та эдэ бүгэдые обёоржо заһаат! Тиимэһээ таниие ажалда абаха гэжэ шиидээб­ди...

Хамаг юумэн эмхи гуримтай бай­ха ёһотой гэжэ тоолодог нягта на­рин эсэгэдээ хүбүүн хэды оло дахин сухалаа хүрэдэг һэнбэ! Харин теэд тэрэл һургаалайнь хүсөөр шэнэ ту­шаал эзэлхэ болоһоноо гэнтэ ойл­гожорхиходоо, гомдолынь гансата тараа бэлэй. Шэнэ ажалайнгаа газар баабайдаа заатагүй харуулхаб даа гэжэ бодоод, сэдьхэл зүрхэеэ баяраар халяаһан залуумнай тэндэһээ гаража ошоо һэн.

Эхэ эсэгэеэ энхэрэн гамная!

Эхэ эсэгэмнай маанарта юуншье гэжэ хэлэг, гансал һайниие хүсэжэ, ажабайдалай үргэн харгыгаар ураг­шатай ябаһай гэжэ бодоходоо тэдэ дуугарна.

Аржагар томо шулуу мүлижэ, хэрэггүйень абажа хаяхадань, дар­ханай гар дороһоо урлагай эрхим бүтээл бии болодог гээшэ. Тэрээндэ тон адляар бидэшье буруу ябадал­таяа, хэрэггүй аашануудтаяа хахаса­хадаа, эрхим хүнүүд болонобди. Ма­ниие тиимэл болгохоёо эсэгэнэрнай эрмэлзэнэ бшуу.

Дулаахан альган дээрээ үхибүүгээ абахадаа, эхэ хүн тэрэнээ эдеэлүүлдэг, бөөмэйлэн эрхэлүүлдэг, уй­лахадань һаатуулдаг. Ээм мүр дээрэ хүүгэдээ энхэржэ һуулгахадаа, өөрөө хаража шадахагүй юумыень эсэгэнь харуулдаг.

Табатай ябахадаш, эсэгэшни үльгэрэй баатартал үзэгдэхэ, хори хүрэхэдэш, хараалша, хашартай хүн болошохо даа. Юртэмсын жама ёһоор алтан дэлхэйһээ халин ошоод, хажуудашни үдэр бүри байлсаха­яа, утаһааршье һаа хөөрэлдэхын аргагүй болоходоо, замайш залуур – эгээл ялагар одоншни болодог гээшэ бэзэ.

Нюдэндөө галтайдань хоюу­лыень хүндэлжэ, сэгнэжэ, гурбан зөөлэнөөр жаргуулхаяа оролдоё. Хорбоо энэ дэлхэйтэй хахасан ошоод, хойто түрэлөө олоодшье байхадань, энхэрэн дурсажа байха шухала.

Автор: Василий ЦЫБИКОВ буряадшалба