​Үхибүү үргэһэн буянтай гэр бүлэнүүд

Бүлэ бүхэн шангуудта хүртөө

Һаяхана үншэн хүүгэдые үргэжэ абаһан гэр бүлэнүүдэй зан­шалта мүрысөөн үнгэрөө. Энэ хэмжээ ябу­улгые Буряад Уласай Заса­гай газар болон Ниигэмэй хамгаалгын яаман долоодохиёо эмхидхэнэ гэжэ һануулая.

“Үргэжэ абаһан гэр бүлэ - 2018” гэһэн мүрысөөнэй түрүүшын шата аймагуудай хэмжээндэ үнгэргэгдөө юм. Илаһан 10 бүлэ хоёрдохи ша­тада - “Эжы, аба, би - тамирша гэр бүлэ” гэһэн мүрысөөндэ тулалдажа, 7-иинь саашан­хи шатануудта хабаадаха эрхэтэй болоо. Хоёрдохи үдэртэнь “Гэр бүлын гэрэл зураг” гэһэн үзэсхэлэн дэл­гэгдээ, хабаадагшад танил­суулгын видео-буулгабари дурадхажа, наада харуулаа. Энэ харалганда гурбанһаа олон үхибүүдые үргэжэ абаһан, тэдэнээ һайнаар хүмүүжүүлжэ байһан, баян дүй дүршэлтэй бүлэнүүд ха­баададаг.

Гүрэн түрын туһаламжа үзүүлэгдэнэ

Буряад Уласай Арадай Ху­ралай Түрүүлэгшын орлог­шо Владимир Павлов болон ажаһуугшадые ниигэмэй талаар хамгаалгын сайд Та­тьяна Быкова гэгшэд эрхим бүлэнүүдые амаршалаа. Арадай Хуралай һунгамалай тэмдэглэһээр, хүүгэдтэй гэр бүлэнүүдэй ажабайдал һайжаруулха талаар ехэ ажал ябуулагдана.

Владимир Павлов, Татьяна Быкова амаршална

- Илангаяа үхибүү үргэжэ абаһан бүлэнүүдтэ гол ан­харал хандуулагдадаг юм. Табан жэлэй саана гүрэн соогоо эгээл түрүүшүүлэй тоодо иимэ бүлэнүүдые ни­игэмэй талаар дэмжэхэ ту­хай хуули баталаа бэлэйбди. Тэрэ үедэ энэ хэрэг элдэбэ­эр тайлбарилагдаа. Үншэн хүүгэдэй байшангууд яаха болоноб, тэндэ мэргэжэлтэ хүмүүжүүлэгшэд байна ха юм, хэн хүнэй үхибүүдые ха­рюусалга дороо абаба гээшэб гэжэ байгаад олон асуудал­нууд табигдаа бэлэй. Харин мүнөө болоходо, зүб харгы шэлэһыемнай саг харуулаа: бүхы Ородой Холбоото Ула­саар энэ хүдэлөөн дэлгэрээ. Бидэ алдуу хээгүй байһандаа баяртайбди. Энэ хэрэгнай манай баталһан хуули хэрэ­глэжэ, үхибүү үргэжэ абаһан зоной һайгаар лэ бүтэбэ ха юм. Таанад мүнөө бүгэдэнэй жэшээ гээшэт, - гэжэ Влади­мир Павлов хабаадагшадта хандан хэлээ.

Мүнөөдэрэй байдала­ар, Буряад орондо үншэн хүүгэдэй 7 байшан бии. Эдэ эмхинүүдтэ бүхыдөө 400 гаран үхибүүд ажаһуудаг. 1500 хүүгэд үргэжэ абаһан гэр бүлэнүүдтэ хүмүүжүүлэгдэнэ. Буряад Уласай ниигэмэй хамгаалгын сай­дай хэлэһээр, иимэ бүлэнүүд олошоржо байна.

- Мүнөө 800 гэр бүлэ үншэн хүүгэдые хүмүүжүүлнэ. Саашадаа олон болохоор хараалагдана. Юуб гэхэдэ, үшөө 190-200-гаад хүн ээлжээндэ хүлеэжэ бай­на. Үргэжэ абахаар хүүгэдэй гүрэнэй дансада 419 үхибүүн бүридхэгдэнхэй. 10-һаа дэ­эшэ наһатайшуулые үргэжэ абаһан гэр бүлэнүүдые дэм­жэлгын хуули 2018 онһоо хүсэндөө ороо, - гэжэ Татья­на Быкова мэдээсээ.

Мүнөө хүнүүд багахан үхибүүдые үргэжэ абахаяа һанадаг, харин 10-һаа дээшэ наһатайнуудынь үлэшэдэг. Мүнөөдэрэй байдалаар, бүхы үншэн хүүгэдэй тэн хаха­дынь иимэ наһанай. Үргэжэ абаһан бүлэдэ үхибүүнэй түлөө 5 мянган түхэриг үгэдэг юм, харин томошог үхибүү үргэжэ абабал, 15 мянган түхэриг үгтэдэг бо­лохо.

Мүрысөөн тоглолтоор эхилээ. Удаань хабаадагшад гэр бүлэ тухайгаа хөөрэжэ, видео-буулгабаринуудые харуулаа. Бүлэ бүхэн өөрын түүхэтэй, заншалтай байна. Тэдэниие хаража байхада, ямар һайхан, нигүүлэсхы сэдьхэлтэй зон гээшэб гэжэ гайхахаар. Заримашу­ул түрэһэншье үхибүүдээ хүмүүжүүлжэ шададаггүй ха юм. Харин эдэ буянтай хүнүүд хари хүнэй үхибүү үргэжэ, өөр дээрээ аргагүй ехэ харюусалга даажа абаад, үншэн барһадта эжы аба бо­лоод байна.

Үхибүүн бүхэн гэр бүлэтэй байха эрхэтэй

Мүрысөөндэ хабаадаад, хоёрдохи шатада гараагүй гурбан бүлэ тухай видео-бу­улгабаринуудые харуулаа. Тэдэ илагшадһаа дутуугүй байдалтай, олон үхибүүдые хүмүүжүүлдэг юм. Тэдэнэй нэгэн Оюнын тэмдэглэһээр, хүүгэд өөрын бүлэтэй байха эрхэтэй.

- Түрэһэн гурбан хүбүүдээ хүл дээрэнь гаргаад, басага­тай болохоёо һанадаг һэм. Үхибүүдэй элүүржүүлгын түб ошожо, Катя басагантай танилсааб. Үргэжэ абаха гэ­хэдэмни, тэрэмни эгэшэтэй байшоо. Нэгэшье маргангүй, бодомжолжо байнгүй, хою­улайень гэртээ асараа һэм, - гэжэ Оюна хөөрэнэ.

Энэ шиидхэбэри абаха­дань, гурбан хүбүүдыньшье, түрэл гаралыньшье ехэ дэмжэһэн байна.

- Гэхэ зуура, хүнэй үхибүүдые үргэжэ абаха гээ­шэ тон харюусалгатай хэ­рэг. Дүршэлтэйшье һаа, туһаламжагүйгөөр эдэ ба­сагадай ёһотой эжы боложо бирахагүйл байгаа бшууб. Буряад Уластамнай үхибүү үргэжэ абахаяа һанаһан гэр бүлэнүүдые дэмжэлгын ехэ ажал ябуулдаг байна, - гэжэ Оюна тэмдэглээ.

Зүбшэл заабаряар туһалхын хажуугаар мүнгэн тэд­хэмжэ үзүүлэгдэнэ, гэр байрын элдэб янзын түлбэринүүдэй хүнгэлэлтэ үгтэнэ, эм дом худалдажа абаһанай түлөө түлбэри тэхэрюулэн бусаагдана.

Гэр бүлэ бүхэн өөрын түүхэтэй

Бэшүүр аймагай Валерий болон Ольга Оленниковтэн хүбүүнэйнгээ гэнтын аюула­ар наһа барашахадань, ехэл хэсүү байдалда ороһон юм. Арбан жэл соо уйдажа, сэдьхэ­лээ хүдэлгэн ажаһуугаа. Тиигэжэ байһаар, хаанаһаашьеб хүсэ шадал, эрмэлзэл зориг бии боложо, гурбан хүүгэдые үргэжэ абаа бшуу.

- Хэдышье ехэ уйдхарта дарагдаашье һаа, ажаһуухал хэрэгтэй. Хэндэб даа сэдьхэ­лэйнгээ дулаае, дураяа бэ­лэглэхэ, баяр жаргалаараа хубаалдаха, гэрэйнгээ үүдэ нээжэ үгэхэ шухала, - гэжэ тэдэ хэлээ.

Хяагта аймагай Анатолий болон Наталья Ивановтон өөһэдынгөө үхибүүдые томо болгоод, үншэн хүүгэдэй байшанһаа үшөө үхибүүдые абаха гэжэ шиидээ. Түрүүн гэртээ айлшалуулха гэжэ туршабад. Гурбан хүүгэдые дүрбэн үдэр гэртээ байлга­ад, тэдээндээ дадажа, дары түргэн үргэжэ абаһан юм.

Эгээл эдэбхитэй гэр бүлэ

Загарай аймагай Үнэгэтэй һууринай Михаил болон Га­лина Спиридоновтоной Аню­та басага үргэжэ абаад бай­тарнь, тэрэнь гансаардаһан шэнгеэр үзэгдөө. Тиихэдэнь дахин ошожо, Катиие аса­раа бэлэй. Тэдэнь томо бо­лоходоо, үшөө дүү хүбүүн, дүү басаган хэрэгтэй гэһэн юм. Тиигэжэ энэ бүлэдэ Ан­дрей Алина хоёр бии болоо. Хүдөө ажахын үмсын хэрэг эрхилэгшэ Спиридоновтон бүхы эдеэгээ өөһэдөө ургу­улдаг, буйлуулдаг, үхэр мал баридаг. Хажуугаарнь нюта­гайнгаа ниитэ ажалай эгээл эдэбхитэйнүүдынь юм.

Гэрэй эзэн эхэнэр Гали­на Анатольевна Үнэгэтэй һууринда үнэн алдартанай һүмэ барюулаа. Эдэбхитэй, үсэд нэтэрүү, ажалша бэрхэ хадаа нютагайнгаа зүблэлэй һунгамалаар шэлэгдэнхэй. Хүн зондо жэшээ боломоор үнэн сэхэ ажаһуудалай түлөө “Дуранай болон үнэн сэхын түлөө” хүндэлэлэй медаляар шагнагданхай. Үхибүүдынь булта һайн һурадаг, тамирай, соёлой хэмжээ ябуулганууд­та, ниитэ ажалда эдэбхитэй хабаададаг. Һайхан сэдьхэлтэй гэжэ ходо магтуулжа байдаг юм.

Буряад заншалдаа түшэглэн

Зэдэ аймагай Саян бо­лон Милана Цыцыковтэ­нэй гэр бүлэ хоёр хүбүүдээ хүмүүжүүлжэ байгаад, үшөө гурбан үхибүүдые үргэжэ абаа. Ород яһанай Ирина, Катя, Алексей гурбан бого­нихон сагай хугасаада бу­ряад хэлэ шудаланхай. Бүлэ тухайгаа хөөрэжэ байхадань, буряад лэ үхибүүдэй зугаалжа байһандал һанагдаа. Ирина Катя хоёр Зэдэ ню­тагаа түүрээжэ, гоё шүлэгүүдые, һайхан дуунуудые гүйсэдхэжэ, олоной сэдьхэл хайлуулаа. Үхибүүд гэртэ­хиндээ туһалдаг, ажалша бэрхэ болонхой, саашанхи ажабайдалдаа бүхы юумэ хэжэ шадаха аргатай бо­лоно. Эжы абамнай манай түлөө ажаһууна, гэр бүлэ гээ­шэ нангин юумэн гэжэ булта ойлгонхойнууд.

Тамирша бүлэ

Мухар-Шэбэр аймагай Алташа нютагай Ванчик ба Дадагма Дамбиевтанай гэр бүлэ түрэһэн хоёр хүбүүд дээрээ үшөө гурбан хүбүү үргэжэ абаһан бай­на. Энэ бүлэ үхибүүдые та­мираар хүмүүжүүлдэг юм. Өөһэдөөшье һур харбаха, бүмбэгэ сохихо, һүрэхэ харай­ха дуратай. Хүбүүдынь бул­та тамирай мүрысөөнүүдтэ амжалта туйлана, мүн баһа гэрэй ажалда дүршэнэ, ном­доошье бэрхэнүүд, буряад хэлэшье тэгшэхэн шудална.

Дамбиевтанай эбтэй бүлэ

- Хүбүүднай булта офи­цер болохоёо сэрэгэй дээдэ һургуулида орохо хүсэлтэй. Тэрэ һаналдань зоригжуулжа, шэглүүлэн хүмүүжүүлнэбди. Би бэрхэ хүбүүдээрээ омогор­ходогби, - гэжэ Дадагма Ни­маевна хэлээ.