​​Нооһоной хэрэглэмжэ

Һүүлэй арбаад жэлэй турша­да нооһон үнэ сэнгээ алда­жа, ямаршье хэрэглэмжэгүй болоод байһанаа мүнөө яһала бараг сэнтэй болоһондонь урмашахаар.

Бүхэли наһаараа хони үдхэжэ ябаһан буряад угсаата араднай мүнөө үедэ хонинойнгоо нооһондо дахяад эрьежэ, уран урлалда ураг­шатай хэрэглэдэг болоһониинь һайшаалтай. Жэшээлэн хэлэхэ бо­лоо һаа, нооһон шэрдэгдэжэ, элдэб гүрэнүүдэй үйлэдбэриин нэхэхэ утаһан элбэгээр наймаада дурадхаг­дадаг болоһон. Нооһон утаһа ээрэхэ­дэ болоно, тэрээгээрээ элдэб янзын хубсаһа хунар нэхэхэдэ, ехэ урин, бэ­едэ ульһа дулаахан байдаг шуу.

Нооһоной ямаршье хэрэглэмжэгүй, олон жэлээр хадагалагдажа, шанар шэнжэеэ алдаад байһан эгэ­эл иимэ үедэ Ага тосхондо “Руно” эмхи нээгдэжэ, хүдөө нютагай ажаһуугшадта туһа нэмэри боложо үгэһэн байна. Үмсөөрөө хони харадаг, тиихэдэ хамтыншье мал харууһалдаг зондо сэхэ гартань мүнгэн оро­хо арга боломжо бии болоо бшуу. Мүнөө дээрээ “Руно” эмхидэ нооһоёо тушааха гэбэл, килограмм нооһоной хэмжүүр 130 түхэригтэ хүрэнхэй юм. Эндэ эхинэй элдүүрилгын ша­тада нооһон сэбэрлэн угаагдажа, са­ашадаа урагшатайгаар хэрэглэгдэжэ эхилһэндэнь баярлахаар. Юуб гэхэдэ, мүнөөдэрэй байдалаар тэндэ хүнжэл оёдог тусхай цех нээгдэһэн, унтари­ин мэшээгүүдые ба шэрдэгүүдые үйлэдбэрилжэ, наймаалдаг болон­хой.

Гэртээшье өөрын онсо аргаар нооһоёо оло дахин саб сагаахан бо­лоторынь угаажа ажаллаад, хүнжэл оёходо угаа зохид. Гансашье харбу­ул, шоройгүй сэбэрхэн болоторынь хэды тэрээд угаажа хатаагаад, нимгэ зузаанииень өөрөө хараадуулан, бүд дээрэ хэдэн дабхараар ябталан та­раагаад, шэрэжэ оёходо, наймаагай хүнжэлһөө тад ондоо шанартай эд зөөри боложо үгэхэ зэргэтэй.

Тиихэдэ мүнөө үедэ нооһо му­харюулан хүльбэрүүлжэ (валяние) бүтээһэн нааданхайнууд ехэ “мо­одно” болонхой. Үшөө нэгэ шэнэ һалбари – нооһоор уһан шэрээр шэрдэһэндэл, үнгэтэ нооһоной аша­ар зохёогдоһон элдэб янзын зура­гууд уран гартанай бүтээлнүүд соо дайралдадаг, олоной нюдэ хужарлу­улдаг юм.

Энээнһээ гадна альган соогоо нооһо мухарюулан хүльбэрүүлжэ, томо жэжэ монсоохойнуудые хоо­рондонь үлхэн холбожо бүтээһэн го­ёолто зүүдхэлнүүд, һубһанууд ямар­шье хубсаһа хунарта нэмэлтэ удха оруулха аргатай бшуу. Алибаа үнэтэ шулуутай зүүдхэлнүүдһээ юугээр­шье дортохогүй.

Оюна БАЗАРОВА