​Эгээлэй бэшэ гахай тэжээнэ

Гэрэл зураг selhoz.guru

Эрхүү можодо, Буряад Уласта болоод Үбэр Бай­галай хизаарта һүүлэй жэлнүүдтэ хоморой мал үсхэбэрилдэг болонхой гээд, олондо мэдээсэлгын албанууд дуулгана. Олзотойл хадань олоор барина ха. Үсөөн тоотой иимэ үмсын ажахынууд тухай зураглал дурадханабди.

Унгар (венгр) үүлтэрэй эреэн гахайнууд буряад дай­дада угаа таарадаг юм байна. Тэдэ гахайнууд ямаршье жа­бар тэсэнэд. Харин мяхани­инь юрын гахайнуудта орхо­доо амтатай.

Унгар үүлтэрэй эреэн поршоонхын долоо хоно­од байхада, зорюута ошо­жо харабабди. Байһан юумэ байһан соонь нэрлэжэ һураһан хадаа унгар ман­галица үүлтэрэй поршоон­хотой дайралдабабди гэжэ сэхэ руунь хэлэе. Тэдэниие эгээлэй гахайнуудһаа бэ­лэн мүртэйгөөр илгахаар. Жэрхинүүдэй нюрган гү, али бодон гахайн нюрган эреэн байгша гүб даа. Эгээл тэрээн шэнги мангалицану­удай нюрган эреэн байна. Унгар үүлтэрэй гахайнууд дайралдаһан юумэ эдеэд, түргэн ургадаг, жабартай уларилда ядалдадаггүй, нилээн шэрхи амитад юм. Бэеэ хүсэһэн унгар гахай дүрбэн центнертэ хүрэдэг байхадань, буряад дайдада ажаһуугаа гахайшад тэрээн­дэнь орожо, мангалицануу­дые үдхэнэ.

- Унгар үүлтэрэй гахай­нуудай мяхан түмэрөөр баян. Тэрэнэй өөхэн холестерингүй. Ушар иимэһээ дүшэ гарабал, эгээл иимэ гахайн мяха шанажа эдихэдэ зүйтэй. Зүрхэ муутай, үдхэн шуһатай, хүйтэ абаагүй аад, найтаажа зободог зондо энэ мяхан аюулгүй юм», - гэжэ тэдэниие үдхэдэг Эрхүү можын Братска аймагта ажаһуудаг Ирина Кускова зу­гаална.

Сагай һайн байхада, Чех гүрэнһөө хэдэн үүлтэрэй ямаануудые Буряад орон руу энэл айлайхин асаржа үрдеэ. Европоһоо ерэһэн ямаадай олонхинь мухар юм. Хэды тиимэ байбашье, һүөөрнь олон янзын амтатай гэгшын биһалаг сыр буйлуулагдана.

Буряадай Хори аймагта Василий Жимбуевич Баль­жинов Цындыма Дымбры­ловна Дашинимаева гэгшэд баһал венгр үүлтэрэй га­хайнуудые тэжээнэ. Гадна вьетнам үүлтэрэй гахайтай болонхой. Үшөө тиихэдэ эдэ хоёр үүлтэрээ ороондо ору­улаад, “кармалы” гэжэ шэнэ үүлтэр гаргаһан байна.

Анханһаа һонюуша Цындыма Дымбрыловна дүрбэн жэлэй саана Выдри­но тосхондо эгээлэй бэшэ эдэ гахайнуудай найма­анда байhыень Интернет сүлжээнһээ мэдээд, ошожо асарһан юм. Түрүүшынхиеэ ороондо оруулхадань, аяар 13 поршоонхо түрэһэн бай­на. Тиигэһээр гахайнуудынь үдэжэ, олон боложо эхилээ бэлэй. Венгриһээ гарбал­тай мангалица гахайн гол илгаань гэхэдэ, шэрүүн ула­рилые тэсэхээр ута үдхэн нооһотой, тэрэнь үбэлдөө буржыгаад байдаг юм. Тиихэдэ вьетнам үүлтэрэй га­хайн хүлнүүдынь богони, гүзээнь газарта хүрэтэр һанжаад байдаг.

Теэд тон сэнтэйнь гэхэ­дэ, эдэ гахайнууд үбһэ ногоо эдидэг. Тэжээлдээ огородой ургамал нэмэхэдэ болоно. Тиихэдээ бага багаар хоол­луулха хэрэгтэй.

Вьетнам үүлтэрэй гахай­нууд ехэ ухаатай, сэбэршэ юм. Нэгэл газарта шабааһаяа орхидог тулань, заримашуул гэртээ үсхэбэрилдэг байна. Үбэлдөө түрэхэдэнь, гэртээ байлгаһамнай, үүдэ тоншо­од, газаашаа гараад ерэдэг байгаа гэжэ Цындыма Дым­брыловна хөөрэнэ.