​​Нютаг хэлэнэй толи

Августын 27-до Буряад Уласай Үндэһэнэй номой санда “Мөөрөөч, Хилгант нютагууды бурайд-ород хэлны толь” гэһэн номтой танилсалга болоо. Энэ хэмжээ ябуулгада Хяагта аймагай ажаһуугшад хабаадаба.

Хамба лама Дамба Аюшеевэй захилаар энэ толи зохёогдожо, Улаан-Үдын “Буряад-Монгол ном” гэһэн хэблэлдэ 500 хэһэгээр хэблэгдэн, “нара” хараба.

Мүрөөшын дунда һургуулиин багша Вероника Петровна Шаракчинова, Хяагта хотын гурбадахи һургуулиин багша Виктория Алексеевна Цыдендамбаева гэгшэдэй хүтэлбэри доро энэ толи хэблэлдэ бэлдэгдээ. Тиихэдэ олон тоото зүбшэлэгшэд хамһалсаһан байна.

Хяагта аймагай Мүрөөшэ, Хилганта, Бурдун, Кираанай Адаг нютагуудай зоной һуудал байдал харуулһан зургаа мянга табан зуугаад үгэнүүд толидо ороһон байна. Тиихэдэ тус тосхонуудта ажаһуугшадай уг гарбал, отогуудай болон эндэхи газар дайдын, хада уула, уһа гол, нуурнуудай нэрэнүүд оруулагдаа. Хяагта аймагай Ехэ Нуга гэһэн нютагай Чингис Борисович Вамбуев мүнгэнэй талаар туһаламжа үзүүлжэ, энэ толи хэблүүлбэ.

Толитой танилсалгын ёһололдо Мүрөөшын Балдан Брэйбун дасанай шэрээтэ лама Бато Шареев, Мүрөөшэ нютагай сомон дарга Сергей Ирелтуев, Мүрөөшын дунда һургуулиин багша Вероника Петровна Шаракчинова, Хяагта аймагай засаг даргын туһалагша Найдан Данзанович Чимбеев, Яна Доржиевна Мункуева, Буряад Уласай Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн Владимир Чимитдоржиевич Гармаев болон бусад олоной урда баярай үгэнүүдые хэлээ, булта зониие амаршалаа. Дээрэ нэрлэгдэһэн зон үгэ абажа хэлэхэдээ: “Буряадууднай түрэлхи хэлээ мартангүй саашань дамжуулжа ябабалнь, һайн байгаа”, - гэһэн һанамжаяа тэмдэглэбэд.

Ном иража харахада, тон түрүүшын хуудаһанда Хамба лама Дамба Аюшеевэй хэлэһэн иимэ үгэнүүд үгтэнэ: “Хилганта, Мүрөөшэ нютагуудай буряадуудай хэлэн ондоо буряадуудай хэлэнһээ илгаатай байна. Юуб гэхэдэ, эдэ зон Монгол оронһоо уг гарбалтай юм. Урда үеынгөө уг гарбалайнгаа хэлые хамгаалжа мартахагүйн түлөө энэ ехэ ажал ябуулагдаа гээшэ. Амидаралдаа, ажабайдалдаа хэрэглэжэ байһан үгэнүүдээ Мүрөөшын багшанар, наһанай амаралтада гараһан нютагаархин энэ толидо тодоруулжа оруулаа....”

Нютагуудай эдэбхитэй, урагшаа һанаатай, ажалша зоной хабаадалгатайгаар энэ ном суглуулагдажа, бэлдэгдэжэ, толи болон хэблэгдээ. Ерээдүйн шэнэ халаан түрэлхи хэлэеэ муу мэдэдэг ушарһаа иимэ ажал хэгдэжэ, нютаг нютагай өөрын онсо үгэнүүд олоной үзэмжэдэ табигдаба. Түрэлхи хэлэеэ мартаагүй гэртэхин хүүгэдээ буряадаар хөөрэлдэжэ, дуугаржа һургаха болоно. Тиимэһээ үхибүүднай эхэ хэлэн дээрээ өөрынгөө һанамжаяа, бодолоо хэлэжэ, нютаг хэлэеэ саашадаа хэрэглэжэ байхын тулада энэ толи туһаламжа үзүүлхэ болоно.

Хяагта аймагай бүхы һургуулинуудта, буряад хэлэнэй багшанарта болон номой сангуудта тус толи тараагдаха юм.

Любовь ЦЫБЕНОВАГАЙ гэрэл зурагууд