​​Энэ жэлэй ургаса һайн

Зунай ааяма халуун бууража, бүхэли зунаа ургуулһан ого­родой ногоогоо дараха, ха­дагалха саг дүтэлжэ, үбэлэй сагта эдихэ амтан эдеэ бэлэдхэл эхилэнхэй. Мүнөө сагта наймаан­да бүхы юумэн байдаг болоһон. Гэ­бэшье үбэлдөө ба һайндэрнүүдэй нэгэндэ шэрээдэ өөрын гараар бэлдэһэн эдеэ нээжэ эдихэдэ, үлүү амтатай байдаг.

Мүнөө жэлэй ургаса ямар бай­ба гээшэб гэжэ үнэ сэнгүүдээр һонирхобоб. Арюна Дымбрылова Сэлэнгэ аймагай Харгана нютагһаа ерэһэн хартаабха болон помидор наймаалжа байба. Хөөрэлдэһөөр байтараа, Арюна Семёновна иигэжэ хэлэбэ: “Нёдондонойхиһоо мүнөө жэлэй үбһэ ногоон, огород лэ һайн ургаа гээшэ. Ажалгүйб, тиимэһээ үхэр малаа: 3 үхэртэйбди, нэгэ гахай­тайбди тэжээгээд, огородоо ургуул­жа, наймаа хэжэ, энээгээрээ ажами­дардагбди. Табан хүүгэдэй гурбыень һургуулида, хоёрыень сэсэрлигтэ бэлдэхэ гэжэ энэ наймаа хэжэ бай­наб. Мүнөө жэл үбһэеэ худалдажа абаха саг болохонь гээшэ аабза. Нэгэ рулон үбһэн 2500 түхэригтэ”, – гэжэ хүдөөгэй байдал дайран хөөрэбэ. Нээрээшье, олон хүүгэдтэй гү, али ажалгүй зондо огород гээшэ ехэхэн туһа болоно.

Теэд хайшан гээд гэр бүлэеэ амтан эдеэгээр хангахаб? Хүн бүхэн өөрын ёһо гуримаа сахин, бэлдэсэ хэдэг, теэд ехэнхидээ өөһэд өөһэдынгөө амта баримталдаг.

Сонинойнгоо нюурта нэгэ хэды рецептэнүүдээр таанадтай хубаал­дая.

Айл бүхэн үгэрсэ дабһалдаг. Эндэ зарим эхэнэрнүүд хэдэн арга хэрэглэн дабһалдаг байха. Үгэрсэ дабһалха тон лэ һонирхолтой ба бэ­лэхэн нэгэ рецепт дурадхая. Эндэ үгэрсэ, амта оруулха зүйлнүүд, хре­нэй набшаһанууд, чесногой хэдэн хомхоол, укропой шүхэр, 90 грамм дабһанда 40-40 грамм саахар ба ук­сус хэрэгтэй болоно:

1. Нэн түрүүн бүхы овощ бо­лон ургамалаа угааха, чесногоо хальһанһаань арилгаха;

2. Бүхы юумэеэ баанхынгаа оёор­то хээд, дээрэһээнь үгэрсэеэ хэхэ;

3. Баанхатай үгэрсэнүүдээ бусалһан уһаар эюулжэ дүүргэхэ, ти­ихэдээ 1,5 литр уһан хэрэгтэй боло­хо;

4. Минутын һүүлээр уһаяа шүүгээд, энэ уһаяа дахин бусалгаха;

5. Дахинаа бусалһан уһаяа овощ­нууд руугаа эюулээд, баанхануудаа хабхагаар бүглэхэ.

6. Баанхануудаа уруунь харуулаад орхихо.

Хоёрдохи хэрэглэмээр овощну­удай нэгэн помидор болодог. Эндэ 2 килограмм помидор, 2 литр уһан, стакан ургамалай тоһон, лаврово набшаһан, 2 һонгино, 100-100 грамм саахар ба дабһан, 90 грамм уксус, эл­дэб ургамал, амта оруулдаг зүйлнүүд хэрэгтэй болохо.

1. Нэн түрүүн литр уһа бусалгаха;

2. Удаань энэ бусалжа байһан уһан соогоо дабһан, саахар, амта оруулдаг зүйлнүүдээ, уксус хэжэ хайлуулха;

3. Минутын туршада энэ холисо­ёо бусалгаад, гал дээрэһээ абаха хэрэгтэй;

4. Һонгиноёо сэбэрлээд, түхэреэхэнээр хэршэхэ;

5. Сэбэрлэгдэһэн баанханууд руу­гаа помидороо ябталаад, дээрэһээнь һонгиноор ба лаврово набшаһаар ха­аха, дуратайл һаа, чесногшье хэхэдэ болохо;

6. Бусалһан холисо уһаараа баан­хануудаа дүүргэхэ;

7. Баанханууд дээрээ түмэр хабха­гуудые табяад, 10 минутын туршада бусалжа байһан уһан дээрэ бариха.

8. Тиигэжэ баанханууд дээрээ ур­гамалайнгаа тоһо дуһаагаад, хабхаглаха хэрэгтэй.

Ехэнхи ушарта эхэнэрнүүд овощ­нуудаа дабһалхадаа, 2-3 литрэй баанхануудые хэрэглэдэг ха юм. Тиин заримдаа элдэб янзын овощ эдихэеэ һанадаг зон байха. Тиигэжэ хэдэн баанхануудые нээхэгүйн тула, нэгэ баанха соо хэдэн янзын овощ хэрэ­глэжэ, ассорти болгон дабһалха. Жэ­шээнь, нэгэ ассортиин рецепт. Эндэ килограмм помидор, болгариин перец, үгэрсэ, 2 һонгино, 6 укропой шүхэр, 2 чеснок, 8 монсогор перец, 2 морхооб, 2-2 томо халбага саахар ба дабһан, сайн халбагаар уксус хэрэг­тэй юм.

Ассорти бэлдэхэдээ:

1. Баанхануудаа һайса угааха, сэ­бэрлэхэ;

2. Овощнуудаа угааһанайнгаа удаа, үгэрсэеэ хоёр сагай туршада хүйтэн уһан соо байлгаха, чесногоо сэбэрлэхэ, перецэй досоохи үрыень арилгаха;

3. Удаань овощнуудаа жэжэ болго­жо хэршэхэ: морхообоо монсогороор, перецээ һолоомон шэнги, һонгиноёо 4 хуби болгожо хэршэхэ;

4. Эдэ овощнуудаа баанханууд со­огоо тараажа хээд, дээрэһээнь халу­ун уһаар дүүргэхэ;

5. Уһан соо 15 минутын турша­да байлгаһанайнгаа удаа уһыень шүүгээд, тэрэ уһан соогоо дабһа, са­ахар хэжэ бусалгаха;

6. Бусалжа байһан уһа руугаа ук­сус нэмээд, тэрэ холисоороо баанха­тай овощнуудаа дүүргэхэ;

7. Баанхануудаа таглаад, хүнжэл соо орёогоод орхихо.

Энэ рецептдэ нэмэлтэ стери­лизаци хэрэггүй дээрэһээ үлүү саг һалахагүй.

Мүнөө жэл бороотой байжа, һархяаг олоор ургаа бшуу. Тиигэ­жэ зарим зон һархяагта дуратай дээрэһээ мүнөө ехээр суглуулжа, да­ража байна. Жэшээнь, 1 кг хуһанай һархяаг дабһалхада, 40 г дабһан, 120 мл уһан, 5 монсогор перец, 1лаврово набшаһан хэрэгтэй.

Тон түрүүн һархяагаа шоройһоонь арилгаха, угааха хэрэгтэй ба жэжэ болгожо хэршэхэ. Удаань бусалжа байһан уһа руу һархяагаа хэжэ бусал­гаад, уһанһаань шүүжэ абаха. Уһагүй болоһон һархяагуудаа сэбэр баанха­нууд соо ябталан байжа дабһалха. Дахин уһан соо перец ба лавро­во набшаһаяа хэжэ бусалгаад, энэ уһаараа һархяагаа дүүргэжэ, хүйтэн газарта табиха. Һара үнгэрһэн хойно эдэ һархяагаа эдихэдэ болохо.

Рецептнүүд олон байдаг. Ородой аман үгын “шаргаа зундаа бэлдэ” гэдэгтэл, элдэб амтан эдеэ буйлуулжа, гэр бүлынгөө үбэлдөө эдихээр ехэ­хэн нөөсэ бэлдэжэ хадагалагты. Айл­шанайшье ерэхэдэ, табижа хүндэлхэ эдеэтэй байха болонот.

Любовь ЦЫБЕНОВАГАЙ гэрэл зураг