​Мэргэн болохоёо зүгнэжэ наададаг һэн

Байгша оной февраль һарада Америкын Холбоото Штадуудай Янктон хотодо үнгэргэгдэһэн һур хар­балгаар дэлхэйн мүрысөөндэ нютагаймнай эдир тамиршан Ариуна Будаева даб дээрээ эгээл ехэ амжалтаяа туйлаһан юм. Тэрэ 20 наһа хүрэтэр һур харбаг­шадай дунда хубиин тоосоондо дэлхэйн абарга болоһон, харин командаараа мүнгэн медальда хүртэһэн байна.

Үлгэсөөр наадаһаар...

Ородой гүрэнэй бэеын тамирай, спортын, залуу­шуулай болон аяншалгын ехэ һургуулиин оюутан, һур харбалгаар спортын ма­стер Ариуна бүри гурбатай­хан байхадаа, хубсаһанай үлгэсые (плечики) номо һурша болгон наадажа, түрэлхидөө хүхеэдэг һэн. Залуу эжы абань аабагар­хан басаганайнгаа ёһотой һур харбагша мэтээр ню­дэеэ хюрылгажа байгаад үлгэсөөр “харбахадань”, ехээр өөгшөөгөөшье һаа, ерээдүйнхиеэ зүгнэһыень ойлгодоггүй бэлэй.

Хожомынь Түнхэн айма­гай Хэрэнһээ Ивалга айма­гай Гүрэльбэ һуурин зөөжэ ерээд, һургуулида ороходоо­шье, номо годлидо эльгэтэй басаган һур харбагша болохо хүсэлһөө арсаад орхёогүй. Теэд тамирай энэ зүйлөөр бэеэ һорихо гэбэл, ехэ мүнгэн хэрэгтэй гэжэ мэдэ­эжэ. Ганса номо һаадагайнь сэн сохом 100 мянганһаа дэ­эшэ гарадаг. Тиимэһээ гэр­тэхиниинь басагандаа даб дээрээ арга шадалнай үгыл даа гэжэ ойлгуулһан юм. Ариуна энээндэнь уйдажа байнгүй, номоо таһа үзөөд, ганса “5” дээрэ һурахаһаа гадна Гүрэльбынгээ һургуулиин “Найдал” гэһэн ан­самбльда хатардаг, гар ур­лалай кружогто нэхэдэг, макраме утаһаар оёдог бо­лоо һэн. Тамирта дуратай хадаа, зүг шэг бэдэрэлгээр һонирхожо, 5-дахи ангиһаа мүрысөөнүүдтэ хабаадажа эхилээ.

Аза талаан нэгэтэл эрьедэг юм

Иигэһээр Ариуна 7-дохи ангида оробо даа. Сентя­бриин 1-дэ Улаан-Үдэ хотын Соведүүдэй талмай дээрэ жэл бүхэндэ кружогуудай болон секцинүүдэй яар­маг үнгэргэгдэдэг юм. Тиин эжынь басагаяа дахуулаад, тус хэмжээ ябуулгада ошожо, дүүрэн саарһа гуурһануудые суглуулжа ерээ.

“Тэдэнэйнь дунда һур харбалгаар түлбэригүй секциин байхада, ямар ехэ­эр баярлаа гээшэбиб! Бага наһанайм бүхы һанал хүсэл иигэжэ хүлеэгдээгүйгөөр бэелүүлэгдэшоо”, - гэжэ эдир тамиршан мүнөө хөөрэнэ.

Аза талаанайнгаа эрье­хэдэ, басаган бүхы хүсэ ша­далаа дуратай тамирайн­гаа зүйлдэ зорюулаа ааб даа. Гурба һарын турша­да һорилго хээд байтараа, түрүүшынгээ мүрысөөндэ Сэлэнгэ аймагай Ташар һуурин ошожо, хаба шада­лаа туршаа. Тэндэ амжалта туйлаашьегүй һаа, тамир­шанай орёо замай эхи табяа. Оройдоол жэлэй үнгэрхэдэ, тамирай мастерта кандидат болоһон байна. 9-дэхи ан­гида һураха үедөө Таганрог хото гүрэнэйнгөө хэмжээ­нэй ехэ мүрысөөндэ ошоо. Түрэлхидтөө энэ һониёо ду­улгахадань, түрүүшэгээр тэ­дэнь этигээгүй. Һүүлдэ һухай һүүхэ болотороо гүйлдөө, түрэлэйхидынь мүнгэ танга суглуулаа, басагаяа үдэшөө, угтаа...

Тиигэһээр Ариуна өөрөөшье тамиршанай гуримда һурамхи болоо ааб даа. Ган­сал хүгшэн эжынь алтан ме­даляар һургуулияа дүүргэхэ аргатай аша басагандаа һанаагаа зобожо, һуралсалаа ходо хаянаш гэжэ гэмэр­дэг байһан. Үнэхөөрөөшье, һорилго, мүрысөөнүүд гээд лэ, урагша-хойшоо нилэ­эд ябагдаа. Жэшээнь, 11- дэхи ангида апрелиин 3-да мүрысөөндэ бэлдэлгын һорилгодо ошоод, майн тэн багаар бусажа, ЕГЭ-нүүдээ тушаагаа. Алтан медаляар һургуулияа дүүргээгүйшье һаа, аттестат соонь ехэнхи­дээ хуу “5” сэгнэлтэнүүд юм.

Амжалта оролдосотой хүнүүдтэ дуратай

Ариуна Будаева Москвада оюутан болоһоор, дүримэй ёһоор, гүрэнэйнгөө ниис­лэл хотын түлөө мүрысэдэг болонхой. Үнгэрһэн һурал салай жэлдэ тэрэ нилээд олон мүрысөөнүүдтэ хаба­адаа, олон хото городуудаар, хари гүрэнүүдээр ябаа. Мүнөө түрэл Буряадтаа ама­рангаа Улаан-Үдэ хотодо сен­тябриин 11-һээ 16 болотор үнгэргэгдэхэ Ородой Кубогта бэлдэжэ байна.

“Москвада түрүүшэгээр нилээд дадажа ядааб. Танигдаагүй газар, хара мянган зон, шууяатай, үймөөтэй. Ходо гэршни һанагдаха. Гадна үдэр бүхэндэ һорилго хэхэш, бодо­од лэ мүрысөөнүүдтэ ошо­хош. Нилээд эсэгдээ. Зүгөөр һанаһандаа хүрэхэ гэбэл, бэеэ һула табингүй, тэсэбэри ехэтэйгээр оролдожол байха хэрэгтэй ха юм”, - гэжэ эдир тамиршан хэлэнэ.

Тэрэ дэлхэй түбеэр суурхаһан тамиршадай, тэрэ то­одо Александр Овечкинэй һураһан дээдэ һургуулиин оюутан болоһондоо омо­горходог, тэдэнһээ жэшээ абадаг юм. Гадна бэлигтэй һоригшын хүтэлбэри доро хүдэлхэдэ, амжалтын хаха­дынь хангагдадаг гэжэ то­олоно. Ариунын түрүүшын һоригшод - Софья Гомбо­евна ба Леонид Ширапович Халудоровтан, тус мэдээжэ бүлын басаган Зинаида Ле­онидовна Халудорова, мүн Солбон Баирович Цыбенов. Эдэ зон мүнөөшье болотор шабиингаа түлөө һанаагаа зободог, аргагүй ехээр туһалдаг юм. Москвада Вале­рий Владимирович Лысен­кын хүтэлбэри доро эдир һур харбагша һорилго хэдэг.

“Бэрхэ, һайн һоригшодто дайралдаха азатай байгааб. Тамиршанда энэнь ехэ удха шанартай, - гэжэ Ариуна он­солон тэмдэглээ. - Намда үхибүүндээ мэтээр һанаагаа зободог, ходо туһалдаг, дэм­жэдэг. Бултандань баяраа мэдүүлнэб”.

Дэлхэйн тэмсээн. США. Ариуна Будаева тэг дундань

Харгыдаа заабол ном абажа ябадаг

Мүнөөнэй хүүгэд, залуу­шуул ном уншахаяа болин­хой гэлсэдэг. Харин Ариуна забдын гараал һаа, ном гар­таа баридаг заншалтай. Эл­дэб янзын мүрысөөнүүдтэ ошоходоо, харгыдаа заабол дуратай номоо абадаг. Һаяын сагта уншаһан уран зохёол­шодыень нэрлэбэл, Эрих Ре­марк, Джордж Оруэлл, Шар­лотта Бронте, Рэй Брэдбери. Юундэ ород агууехэ уран зохёолшодые уншанагүй гэ­эшэб гэжэ һонирхоходомни, дунда һургуулида һураха үедөө ехэнхииень уншаһан байна.

Басаганай нагаса абгайнь Лариса Будаева: “Ариуна багаһаа хойшо номгон даруу, үгэ бүхэеэ хэмжэжэ дуугар­даг, тэсэмгэй, һайса бодожо үзэһэн хойноо шиидхэбэри абадаг, өөртөө эрилтэ ехэтэй, юумэ хэхэдээ, яаралгүйгөөр, заабол һайнаар хэхые орол­додог байһан юм. Тиимэһээл манайхин одоол өөртөө таа­руу тамирай зүйл болон ном уншаха һонирхол шэлэжэ абаа гэжэ һанадагбди”, - гэжэ хэлэнэ һэн.

Гадна Ариуна нүхэдөөрөө гүрэнэйнгөө зүрхэн хотын гудамжануудаар аалихан ал­халха дуратай. Иимэ ушар хаа-яахан лэ дайралдадаг. Басаганай хэлэһээр, Москва­да бүхэли жэл һураашье һаа, гоё һайхан газарнууды­ень хараха сүлөө болоогүй, үнгэрхэдөө Улаан Талмай оройдоол хоёр лэ дахин ошоһон байна.

Холые зоринхой

Тамиршан мүнөө 19 наһатай, 21-тэй боло­ходоо, ехэшүүлэй дунда мүрысэжэ эхилхэ. Амери­кын Холбоото Штадуудта үнгэргэгдэһэн һур харбал­гаар дэлхэйн мүрысөөндэ эдиршүүлэй дунда эрхим­лэхэдээ, нилээд ехэ амжал­та туйлаа гээшэ. Гэбэшье энээн дээрээ тогтошонгүй, түрэлхидэйнгөө, түрэл га­ралайнгаа, һоригшодойнгоо этигэл найдал харюулхын тула саашадаа бүри үндэр амжалтануудта хүрэхэ хүсэлтэй.

“Урдаа зорилго табяад, тэрэнэйнгээ түлөө оролдо­жол ябахада, хэзээб даа нэ­гэтэ заал һаа бэелүүлэгдэхэ гэжэ һанадагби. Тиимэһээ залхуурангүй, зүрхэ алдангүй, урагшаа дабшажал яба­хаб”, - гэжэ һур харбалгаар эдиршүүлэй дунда дэлхэйн абарга Ариуна Будаева хэ­лээ.

Ариуна Будаевагай альбомһоо абтаһан гэрэл зурагууд