​Хүүгэдээ хүмүүжүүлхэ – эхэ эсэгын нангин уялга

Сонинойнгоо урдахи дугаарта багша ямар байха ёһотойб гэжэ багахан асуулта хээ һэмди, харин мүнөө түрэлхидэй ээлжээн ерэбэ. Юуб гэхэдэ, бо­дото дээрээ багша гээшэ үхибүүе эрдэм ухаанда һургаха, элдэб янзын да­дал болон шадабаринуудтай болгохо ёһотой, харин эхэ эсэгын эгээл шуха­ла уялга – хүүгэдээ һайханаар хүмүүжүүлжэ, хүн шанарыень бүрилдүүлхэ. Тиин мүнөө багшанарай һанамжануудтай танилсуулхамнай.

Аюна Цырендоржиевна ЗУНДУЕВА, Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи буряад гимназиин эхин ангиин багша:

Хамаг юумэн гэр бүлэһөөл эхитэй ха юм даа. Тиимэһээ хүүгэдтээ һайн, муу гээшые ойлгуулжа үгэхэ, хүмүүжүүлхэ, сэсэн һургаал за­абари үгэхэ – эхэ эсэгын нангин уялга. Багшанар һургахаһаа гад­на баһа хүмүүжүүлнэбди. Зүгөөр үхибүүн ямар сэдьхэлтэй, ямар зан абаритай хүн болохоб – ехэнхидээ гэр бүлэһөө дулдыдаха. Түрэлхид элдэбын байдаг. Зариманиинь үхибүүнэйнгээ хүмүүжүүлгэдэ ехэ анхарал хандуулдаг, ходо хонхо­дожо, хэрэгүүдээрнь һонирхожо байдаг, харин нүгөөдүүлынь эдэбхигүйшэг. Гол шалтагаани­инь гэхэдэ, мүнөөнэй түрэлхид ехэ сүлөөгүй болонхой: үхибүүдээ тэ­жээхэ гэжэ мүнгэнэй хойноһоо яба­на ха юм даа. Багшанар энээнии­ень баһа ойлгодогбди. Гэбэшье эхэ эсэгэ болоо һэн хойноо, үхибүүдээ һайнаар хүмүүжүүлхын тула нилэ­эд оролдохо ёһотой. Ядахын саг­та түрэлхидэй суглаанда заатагүй хабаадаха хэрэгтэй. Юундэб гэхэ­дэ, багшанарай хэды оролдоошье һаа, гэртэхиниинь хайшан гээд хүмүүжүүлнэб, һүүлэй һүүлдэ тии­мэл үхибүүн болодог лэ даа.

Оксана Ивановна АРТЕМЬЕВА, Улаан-Үдэ хотын 32-дохи һургуулиин эхин ангиин багша:

Түрэлхид хүүгэдтээ ехэ ан­харал хандуулха, һуралсалаарнь һонирхохо, сэдьхэ­лыень ойлгохо, мүн хүмүүжүүлхэ ёһотой. Эхин ангиин һурагшадай эхэ эсэгэ заабол үхибүүндээ гэрэй даабари хэхэдэнь туһалха зэргэтэй. Гадна һургуулиин ажабайдалда эдэбхитэйгээр хабаадаха шухала. Зарим гэртэхин түрэлхидэй сугла­андашье ерэдэггүй ха юм. Жэлдээ адагынь хоёр лэ дахин суглаан үнгэргэгдэдэг. Тиихэдэнь нэгэшье дахин нюураа харуулаагүй зон бай­даг. Һүүлдэ хонходоод, юун гэжэ хэлсээбта гэжэ асууха. Тэрэш тэрэ, гол шухалань гэхэдэ, эхэ эсэгэ хоёр үри хүүгэдээ хүмүүжүүлхэ, хара-са­гааниие илгаруулжа һургаха, мүн үхибүүн ямар хилэһээ, ямар хэмһээ үлүү гараха ёһогүйб гэжэ ойлгуул­жа үгэхэ ёһотой. Түрэлхид ямара­ар хүмүүжүүлнэб, тиимэл үхибүүн һургуулида ерэдэг. Эхэ эсэгын муу һургаалтай һурагшые заһаха, шэ­нээр хүмүүжүүлхэнь ехэ орёо бай­даг. Юундэб гэхэдэ, нэгэ ангида ни­лээд олон һурагшад ха юм. Багша хаанаашье хүрэхэгүйл. Үхибүүн эхэ эсэгэеэл һажаадаг, тиимэһээ гэр­тэхин өөрынгөө һайхан жэшээгээр хүмүүжүүлхэ ёһотой. Хэрбээ орол­досотой хүүгэдые хүмүүжүүлхэ гээ һаа, өөрөө залхуурангүй, оролдосо­той байха гэһэн шэнги.

Людмила Осоровна ИЗЫХЕЕВА, Улаан-Үдэ хотын 52-дохи һургуулиин англи хэлэнэй багша, 8-дахи “б” ангиин хүтэлбэрилэгшэ:

Түрэлхид нэн түрүүн хүүгэдээ ходо шалгажа, хина­жа, һургуулитаяа нягта харил­саа холбоотой байха ёһотой. Зүгөөр гол шухалань - үхибүүгээ һайнаар хүмүүжүүлхэ хэрэгтэй. Юундэб гэхэдэ, гүрэндэ түрэжэ үгэнэ бэшэ, өөрынь лэ хүүгэд ха юм. Хэрбээ олонхи зоной ехэнхи­дээ гурбан үхибүүтэй һаань, баг­шанар гуша гаран һурагшадтай хүдэлнэ. Тиимэһээ энээниие ойлгожо, хүмүүжүүлхэ уялгаяа багша­да, һургуулида даалгажархингүй, түрэлхид өөһэдөөл оролдохо боло­но. Үхибүүнтэеэ хөөрэлдэхэ, хама­гые ойлгуулжа үгэхэ, һургуулида юу хэнэб, хэнтэй нүхэсэнэб, ямар бэрхэшээлнүүдтэй дайралданаб гэжэ ходо һонирхожо байха шу­хала. Тиихэдэ үхибүүндээ ганса эрхэнүүдыень бэшэ, мүн уялгану­удыень ойлгуулжа үгэхэ хэрэгтэй.

Эржена Бабасановна ЦЫРЕНДОРЖИЕВА, Улаан-Үдэ хотын 43-дахи һургуулиин эхин ангиин багша:

Түрэлхидтэ үхибүүндээ анха­рал хандуулыт даа гэхэ байнаб. Хүн баһанагүй гү, нүхэдөөрөө хэр үгэеэ ойл­голсоноб, юугээр һонирхоноб, ямар юу­мэндэ дурагүйлхэнэб?.. Гадна гэртэхин һургуулиин ажабайдалда хабаадаха, түрэлхидэй суглаанда заабол хабаада­ха ёһотой. Һайн, муу хоёрые ойлгуулжа үгэхэ, нэгэ үгөөр хэлэбэл, хүмүүжүүлхэ хэрэгтэй.

Гильда Владимировна ИЛЬИНА, Мухар-Шэбэр аймагай Суулгын һургуулиин ород хэлэн болон уран зохёолой багша, 8-дахи ангиин хүтэлбэрилэгшэ:

Түрэлхид нэн түрүүн үхибүүндээ дуратай байха ёһотой, анхарал хандуулха шухала. Суглаанда заабол ябаха, багшатай нягта харилсаа холбоотойгоор хүдэлхэ, үхибүүнэйнгээ хэрэгүүдээр һонирхохо, илангаяа гори­той болонхой хүүгэдтэ бүри ехэ анхарал хандуулха хэрэгтэй. Наһан бүхэндэ өөрын бэрхэшээлнүүд байдаг ха юм. Тиимэһээ багша болон гэртэхин суг хамта оролдо­хо болоно. Хүмүүжүүлгын ашаг үрэтэй арга - өөрөө һайхан жэшээ харуулха. Гадна үхибүүнэйнгээ хажууда үлүү-бүлүү юумэ дуугархагүй, бэлин шэбшэг хэлэхэгүй, илангаяа гүрэн доторхи бэрхэшээлнүүд тухай болгоомжотойгоор дуугарха. Муу, һайниие зүбөөр ойлгуулха хэрэгтэй. Тии­хэдэ хараал шэрээл табингүй, шэрүүнээр хэһээнгүй хүмүүжүүлхэ шухала.