​СААДА ЕХЭ САНАГЫН ДИВААЖАНАЙ ОРОНДО

Хамба лама Дамба Аюшеев Борис Тарбаевтай

Августын 25-ай үдэшэ Буд­дын шажантанай заншал­та Сангхын XXIV Бандида Хамба лама Дамба Аюшеев, Буряадай дасануудай шэрээтэнэр заха холын Захааминай саадын нютаг Санагада буугаа. Августын 26-да Санагын Даша Пүнсэглинг хиидэй шэнэ Согшон дуган рам­найлагдаба. Энэ ехэ буянта хэ­рэгые Бандида Хамба лама Дам­ба Аюшеев түрүүтэй Буряадай дасануудай шэрээтэнэр бүтээгээ. Хэмжээ ябуулгануудай үедэ Захааминай уран бэлигтэйшүүл дуу, хатараараа арад зоноо баясуулаа, холо ойрын нютаг нугануудһаа ерэһэн тамиршад эрын гурбан наадаар мүрысэжэ, хүсэ шадалаа харуулаа.

Санагада бууһан 33 хүндэтэ лам­багайнар августын 26-ай үглөөнэй 5 сагһаа Согшон дуганай рамнайн уншалга эхилжэ, үдэшэ болотор уншаа. Августын 27-ой үглөөгүүр Буряад Уласай Арадай Хуралай, холо ойроһоо бууһан хүндэтэ түлөөлэгшэдые угтаһанай удаа, Сана­гын дасанай ламанар Дагба шэрээтэ түрүүтэйгээр XXIV Бандида Хамба лама Дамба Аюшеевтэ Мандала за­лаа.

Тэрэнэй удаа Захааминай соёлой таһагай соёлшод Хорло Базарова түрүүтэй, Санагын эдиршүүлэй “Са­гаан дали” бүлгэмэй болон эндэһээл ургажа гараһан оюутад “Мүнхын хүрдэ” гэһэн тоглолтоёо олондо харуулжа, уран бэлигээрээ булта зониие хужарлуулаа. Эдэнэр Са­нагын дасанай түүхэшье 1760-аад онһоо эхилэн, юундэ Номто-Гол, Мүнгэн-Добуун гэжэ нэршэһэн юм гэжэ ойлгуулхадаа, дасанайнгаа хүгжэлтыешье, һүнөөлгыешье, шэ­нээр һэргээлгыешье уран гоёор, бултанда ойлгосотойгоор харуулжа шадаа. Эдир бэлигтэйшүүлэй болон Улаан-Үдэһөө, Агаһаа, Шэнэхээнһээ бууһан уран бэлигтэйшүүл Сана­гынгаа хиидэй ехэ һахюуһадта, да­санай жиндагуудта ирагуу солгёон дуу, хатараа зорюулаа. Энэ ехэ дуган барюулһан Молон багшадаа, Хамба лама Дамба Аюшеевтээ зорюулан, Санага нютагай ирагуу найрагша Санжай-Ханда Дармаевагай уран шүлэгүүдтэ хүгжэм найруулһан Рин­чин Бальжуровай магтаалнууд зэдэ­лээ.

Амаршалганууд

Иимэ ехэ найр болоһоной амар­шалгануудшье захаһаа эхилбэ. Хамба ламамнай иимэ ехэ дуган бодхооһон захааминаархидые үшөө дахин амаршалхадаа, иигэжэ хэлэбэ:

- Һая үнгэрһэн “Танкова биат­лондо” Санагын хүбүүн илажа, бүхы гүрэн түрынгөө нэрэ солые дууду­улаа! - гэжэ булта санагаархиниие, Саян Самбуевай түрэлхидыень халу­унаар амаршалжа, захагүй ехэ Заха­аминай, сэлгеэ ехэ саадын Диваажа­най нютаг ороной хүбүүдтэ үшөө ехэ амжалта туйлахынь хүндэтэйгөөр хүсэбэ. Рамнайда хабаадаһан, Арьяа-Баалын хүрэг бүтээжэ байһан Юрий Ёндонович Мандагановые хани ха­луунаар амаршалаа. Тиихэдээ баһа энэ ехэ буянта ажал бүтээһэн таанад Арьяа-Баалынгаал ехэ хүрэгые шам­дуугаар бүтээгыт даа.

Хамба лама Дамба Аюшеев Юрий Мандаганов хоёр

Буряад Уласай Арадай Хуралай Можонууд хоорондын холбоонуу­дай, үндэһэ яһатанай асуудалнуу­дай, залуушуулай бодолгын, оло­ниитын болон шажан мүргэлэй нэгэдэлнүүдэй талаар хорооной түрүүлэгшэ Цыденжап Батуев:

- Молон ламбагайтай – Баяр Бим­баевичтай табан жэлэй туршада нэгэ хороондо эб хамта урагшатай, урматай хүдэлнэбди. Арадай Хура­лай һунгамалай нэтэрүү оролдол­гоор иимэ ехэ гоё Согшон дуганай бодошоод, Бандида Хамбын, бүхы шэрээтэнэрэй рамнайлжа байхада, ехэ баяртай байнаб, - гэжэ бэлэг сэлэгээ барюулжа, энэ ехэ барил­гада габьяатай байһан зондо Ара­дай Хуралай Баярай бэшэгүүдые хүндэтэйгээр барюулба.

Цыденжап Батуев, Виталий Лыгденов, Геннадий Доржиев

Дуганай барилгада хаба шадала­араа хабаадажа, гол эбээн тэдхэгшэд болоһон Захааминһаа уг гарбалтай түрүү Виталий Лыгденов, Геннадий Доржиев хүбүүднай баһал хүндэ ям­бада хүртэбэ.

Эрын гурбан наадан

Заншалта Сангхын эбигээл доро үдэһөө хойшо эрын гурбан на­адан эхилээ. Эдир барилдаашад 30, 35, 40, 45, 50, 55, 60, 65 кг хүрэтэр шэгнүүрнүүдтэ болон 2001 онһоо доошо жэлнүүдтэ түрэһэн залуушу­ул барилдаа. Өөр өөрын шэгнүүртэ илаһан эдир бүхэшүүлдэ хонин шангууд барюулагдажа, урма баяра­ар тэдэнииешье, түрэлхидыеншье халяажа, буряад барилдаанай дүрэ шадалда һураха, саашадаа эрхимээр барилдаха эрмэлзэлынь далижуу­лаа. Буряад барилдаанда эрмэлзэл ехэтэй нютагай эдэбхитэн Тубаан Намсараев урагшаа һанаатай зо­ноо эдэбхижүүлһэн байна. Тиигэжэ шангуудые тогтооһон Владимир Порхоев, Арнольд Балуев, Амгалан Намсараев, Бато-Жаргал Логинов, Гомбо-Сырен Санжитов, Николай Шабаев, Мэлс Гундуев, Бэлигто Зам­балаев, Алдар Норбоев, Анна Самбу­ева, Ханда Чимитовна Балуева Ам­галан хүбүүнтэеэ эдир илагшадта үшөө үндэр амжалтануудые, шэнэ илалтануудые хүсөө.

Эрэшүүл 63, 75 килограмм бо­лон дээшэ шэгнүүртэ хүсэ шадалаа үзэлсөө. Илагшадта Санагын дасанай ламанар хашараг шангуудые барю­улаа. Хоёрдохи шанда хүртэгшэдтэ бурууд барюулагдаа. Тэрэ тоодо Се­мён Гундуев һарлаг буруу барихадаа, Санагадаа һарлаг малаа үдхэе гэжэ уряалаа. Абаргын түлөө илагшадай дунда шанга тэмсээн болоо. Эсэстээ Буряадаймнай суута барилдаашад Цыбик Максаров Ринчин Санжиев хоёр арсалдаатайханаар үни удаан тулалдаа. Эсэсэй дүнгөөр Бэлигто Замбалаев буряад үүлтэрэй хара хэер азарга шан Ринчин Санжиевта барюулаа.

Һур харбаашад буряад дүримүүдээр 60 метрэй зайда мэргэнээ туршаа. Энэ заншалта нааданда Шэ­нэхээнэй буряадууд шалгараа гэжэ тэмдэглэхэ шухала.

Мори урилдаан аяар Бардайн хүүргын дэргэдэ үнгэргэгдөө. Хо­лые холо гэнгүй олон зон ошожо, һонин урилдаа хараа. 15 модо зайда буряад үүлтэрэй морид урилдаанда табигдаа. Захааминай Хүдөө ажа­хын таһагай дарга Эрдэни Дугаров өөрөө энэ ажалые эмхидхэдэг ураг­шаа һанаатай хүтэлбэрилэгшэ хадаа, энэшье удаа өөрөө гол шүүгшээр байгаад:

Захааминдамнай үлэнтөөрхин лэ урилдаанай моридые бүхы гуримаарнь һорино. Тиимэһээ Үлэнтын гүйгөөшэдэй түрүүлһэниинь гайхалгүй, - гэжэ мэдүүлээ. Нима Жалсано­вай Халюун гурбадахи ерээ. Харин Юугтэдэ ажахыгаа баридаг Саян Самбуевай Серко боро бултаниие ахижа ерээ. Зэдын Сагаатайн суута Халюун арайхан Серкое хүсөөгүй. Тиигэжэ 2-дохи ерэжэ, эзэндээ буру­ун шагнал асараа. Түрүүлһэн Серко­гой эзэн хашараг шанда хүртэжэ, Ха­люунай эзэн хонин шагналда хүртөө.

Иигэжэл дасан дуганууднай оло­ной хүсөөр бодхоогдожо, рамнайлан нээгдэжэ, арад зомнай нигүүлэсхы сэдьхэлтэй, урагшаа һанаатайгаар дэбжэн ябаг лэ даа!

Сэнгэ РИНЧИНОВЭЙ гэрэл зурагууд