​​Үбшэн хүүгэдые хүмүүжүүлнэ

Павел Задорожный

«Журавушка» гэһэн ухаагаар дутуу хүүгэдэй байрада хүрэжэ, эндэхи ажабайдалтайнь танилсаһан байнабди. Тус байра Буряад Уласай ниигэмэй хангамжын гүрэнэй эмхи зургаан юм. Энэ эмхи 1945 ондо байгуулагдаһан түүхэтэй. 2014 он болотор хүүгэдэй санаторно гэр гэжэ нэрэтэйгээр ябаһан, 2014 онһоо хойшо “Түрэлхидэй харгалзагүй үлэһэн хүүгэдтэ туһалха түб “Ровесник” гэжэ нэрлэгдээд байһанаа, мүнөө эндэ һая август һарын эхеэр “Ухаагаар дутуу хүүгэдэй байра “Журавушка” гэжэ нэрлэгдэбэ.

Юундэ хүүгэдые зөөлгөөб?

Коллектив 80-яад зонһоо бүридэнэ. Энэ ажалша коллективые бэрхэ, урагшаа һанаатай, дуугарамгай, урдань сэрэгшэ ябаһан Павел Михайлович Задорожный хүтэлбэрилнэ. Энэ байрада 4 наһатайһаа 18 наһа хүрэтэр 57 үбшэн хүүгэд байрладаг юм байна, тэдэнэй 55-иинь үншэн хүүгэд, харин 2 үхибүүдэй гэртэхин тулюур байдалтай һэн тула, эндэ байрлана. 57 хүүгэдһээ “Милосердие” гэһэн таһагта хэбтэриин 14 хүүгэд, хоёрдохи таһагта тэргэ дээрэ һуугаад ябадаг 16 үхибүүд, гурбадахи таһагта өөһэдөө ябадаг 27 хүүгэд тоологдоно. Эдэ үбшэн хүүгэдтэ бултандань харууһан хэрэгтэй бшуу. 2017 оной хабар эдэ үхибүүдые Захаамин аймагай Баянголой үбшэн үхибүүдэй гэр байраһаа асарһан байна. Юундэ хүүгэдые зөөлгөөб? Нэгэдэхеэр, тэндэ томо зоноор үхибүүд байха ёһогүй байгаа; хоёрдохёор, социальна, медицинскэ, болбосоролой талаар үхибүүдтэ хангалта доро байхын тула, үхибүүдые Улаан-Үдэ зөөлгэһэн байна.

Энэ эмхиин ажалшадай, хүтэлбэриин ба ажаһуугшадые Ниигэмэй хангамжын яаманай дэмжэлтэ туһаар үхибүүдэй ажамидаралда: танхим бүхэндэ заһабарилга, уһа хангалгаар системэ гэхэ мэтэ хэгдэһэн байна. Таһаг бүхэндэ өөрын туалет, ванна, эдеэ хоол бариха газар гэхэ мэтэ һайнаар, үбшэн үхибүүдтэ таарамжатайгаар зохёогдонхой. Адаглан харахада, хүүгэд булта сэбэр хубсаһатай, хубсаһануудынь шкаф соогоо булта эмхилээтэй. Танхим бүхэндэ табяатай угаабариин машина хубсаһануудыень сэбэрлээд, ажалшан тэдэниие элюурдээд бэлэн болгоод орхидог юм. Эдеэ хоол бариха газарта сэбэрхэн, хэбтэри үхибүүдтэ эдеэень блендэрээр гаргажа үгэнэ.

Энэ эмхиин хүмүүжүүлэгшэд, субилагшад болон багшанар булта дүй дүршэл ехэтэй, урагшаа һанаатай, үхибүүдые хайрлаха сэдьхэлтэй, бүхы хүсэ шадалаа гарган хүдэлдэг байна. Гурбан мэргэжэлтэдынь Эрхүү хотодо мэргэжэлээ дээшэлүүлжэ ерээ, тиихэдэ зарим багшанарынь Новосибирск хотын мэргэжэлээ дээшэлүүлхэ түбтэ дистанционно һуралсал гаража, олигофренопедагогика гэһэн мэргэжэлээр үнэмшэлгэтэй боложо гараа бшуу.

Энэ эмхи жэлэй туршада һуралсалай шэнэ нүхэсэлдэ үхибүүдээ һургаха гэжэ оролдоно, социальна ба медицинскэ талаар һайн хангалта үгэхэ ба хотын номой сангууд, һуралсалай нэмэлтэ эмхи зургаанууд, соёлой эмхинүүдба тамирай түбүүдые хабаадуулан хүдэлдэг юм.

Хүүгэд булта һургуулида ябадаг болоо

Иимэ үбшэн хүүгэдые һургаха асуудал дээрэ ехэхэн һэлгэлтэ хубилалта болоо. Хэрбэеэ анхан булта һураха аргагүй байбал, харин мүнөө Болбосоролой ба эрдэм ухаанай яамантай хэлсээ баталагдажа, эдэ хүүгэд булта Улаан-Үдэ хотын уласай гурбадахи гажалта заһалгын һургуулида һурадаг болонхой. Зарим хүүгэдтэ багшанар иишээ ерэжэ заадаг. Тиихэдээ иимэ үбшэн хүүгэдтэ класс, парта гэхэ мэтэ тааруулагданхай.

Һургуулиин наһа хүсөөгүй 7 үхибүүн. Тэдэнэй 3-иинь 143-дахи “Золотая рыбка”гэһэн сэсэрлигтэ ябана. Нэгэниинь хараа муутай, хоёрдохинь хэбтэри, гурбадахи үхибүүнэй бэень тиимэ һайн бэшэшье һаа, ябадаг. Тиин эдэ үхибүүдэй гэр дээрээ һуралсал гарабал, дээрэ һэн. Ээлжээндэ үшөө 2 хүүгэд байна. Хүүгэдые юумэндэ һургахын тула, баһа нэмэлтэ һуралсал хэрэгтэй болодог. Тиигэжэ “Родник” гэжэ хүүгэдэй элүүржүүлгын һуралсалай түбтэй, Калашниковай нэрэмжэтэ хүүгэдэй, Үндэһэнэй номой сангуудтай хэлсээ баталжа, үхибүүд компьютерна кружогто ябана, зуража һурана, тиигэжэ нэмэлтэ һуралсалай багшанар үхибүүдтэй элдэб хэмжээ ябуулгануудые эмхидхэлсэжэ хамһалсадаг. “Үльгэр” театр, Буряад цирк, Ород драмын театр гэһэн эмхинүүдтэй сугтаа ажалнуудые ябуулдаг юм. Нэмэлтэ һуралсалай багшанарай ашаар үхибүүд дуулажа, хатаржа, гараараа элдэб бүтээлнүүдые хэжэ һурана бшуу. Иимэ үбшэн хүүгэдые энэ тэрэ юумэндэ һургаха гээшэ ехэл орёо. Тиибэ яабашье хүүгэд бүхы юумэ шудалаад, үзөөд, энэ тэрэ бэрхэшээлнүүдые дабажа гараха гэжэ оролдодог байна.

Үшөө нэгэ шэнэ түхэлэй ажаябуулга гэбэл, үхибүүдые хүүгэдэй зунай элүүржүүлгын лагерьта элүүр энхэ хүүгэдтэй суг ябуулжа туршаһан байна. “Дружба” лагерьтай олон жэлэй туршада суг ажаллаһанайнь аша туһаар иимэ түсэл бэелүүлэгдэжэ, хүүгэд түрүүшынхиеэ лагерьта амаржа, дадалга гараа бшуу. Ажаябуулгын үшөө нэгэ түхэл ажал гэхэдэ, энэ эмхи шэнэ, мүнөө үеын технологи хэрэглэн хүдэлнэ. Энэнь ухаагаар дутуу хүүгэдэй хойноһоо харууһа хүгжөөлгэн болоно. Зунай сагта “Найдал” гэһэн ниитэ эмхитэй “Доброе лето” гэһэн түсэл бэелүүлһэн юм. Тиигэжэ амжалтатайгаар хүндэ үбшэнэй хойшолонгые усадхадаг аргануудые: иппотерапи, сказкатерапи, библиотерапи, арттерапи, канистерапи хэрэглэжэ хүдэлдэг байна.

“Үхибүүд иппотерапида ехэ дуратайгаар ябадаг. Иппотерапи гээшэ грек хэлэнһээ “морёор эмшэлэлгэ” гээд оршуулагдадаг. Эндэ ябахадаа, нэгэдэхеэр, хүүгэд амитадта дуратай болоно, хоёрдохёор, жэшээнь, бэе муутай үхибүүн һаа, нюргаа сэхээр барижа һурана, ехэнхидээ неврологическа үбшэнтэй зондо ехэ туһатай, илангаяа үбшэн хүүгэдтэ ехэ туһа хүргэдэг. Манай талаанда ипподром дүтэ. Бидэ үхибүүдээ дадхаажа, хото гаргаха гэжэ оролдодогбди. Мүнөөдэршье бидэ трамвайгаар экскурсида гарахабди. Бидэнтэй ябалсыт”, - гэжэ энэ эмхиин багша Ольга Васильевна Силина хэлэнэ һэн.

Тиигэжэ энэ үдэр эдэ үхибүүд экскурсида гарабад. Тэдэнэр түрүүшынхиеэ трамвайда һуужа үзэбэ. Бишье эдэ үхибүүдтэй экскурсида гаралсааб. Үхибүүд үнгэ бүриин шаарнуудаар шэмэглэгдэнхэй трамвай хаража хүхилдэнэ. Түүхын музейн экскурсовод Кристина экскурси хүтэлөө. Үхибүүдые өөһэдынгөө ажаһуудаг хототой дүтөөр танилсуулжа хөөрөө, хото буулгаһан гэрэл зурагуудые харуулаа. Энэ ушараар циркдэ энеэдэ гаргагша хоёр залуу хүбүүд хүүгэдые хүхеэбэ, сугтаа дуу дуулалдабад, һууридаа һуугаад хатаралдаадшье абаа, таабаринуудыешье таагаа. Хүхюутэйнүүд, зүрхэ сэдьхэлээ доһолгоһон үхибүүд байрадаа бусаа.

“Мир без границ” гэһэн түсэл бэелүүлжэ, хотын номой сангуудта неделиин нэгэ ошодог юм. Москва хотын “Дорога жизни” ниитэ жасатай, Сперанскын нэрэмжэтэ эмнэлгын газартай суг ажал ябуулжа байдаг. Тиигэжэ хэбтэри басаганда хүндэ үбшэнииень Москвада аргалуулаа. Тэрэнэй удаа һуудаг, өөрөө эдеэлдэг болоходонь, орхисооной басагаяа гэртэхиниинь гэртээ абаашаа.

“Журавушка” мүнөө жэл юһэн хүүгэдые гэр бүлэтэй болгоо. Элдэб конкурснуудта үхибүүдынь хабаадана: хатарна, дуулана, зурана, ехэнхидээ хүүгэд саарһа гарнуудаараа мушхажа, тэрэнээ томо саарһан дээрэ няажа, элдэб зурагууд болгон бүтээдэг байна. Иимэ ажал хэхэдэнь, үхибүүдэй гарай моторико хүгжэлтэ абана ха юм. Эдэ ажалнуудайнгаа түлөө 16 дипломоор шагнагдаһан байна.

Үбшэн хүүгэдтэй хүдэлхэ гээшэ орёо. Таһаг бүхэндэ хододоо нэгэ хүмүүжүүлэгшэ, нэгэ медицинскэ ажалшан бэе бэеэ һэлгээд лэ хүдэлдэг байна. Үхибүүдые харууһагүй орхижо оройдоо болохогүй. Һүүлшын үедэ иимэ үбшэн хүүгэд олоор түрэдэг болоо. Мүнөөнэй залуушуул хээлитэй ябахадаа, архи тамхи хэрэглэнэ гээшэ гү? Али экологимнай, амилха агаарнай бузарлагдана юм гү? Теэд үбшэн бидэнһээ һураха бэшэ...

Үбшэн үхибүүдтэй уужам сэдьхэлтэй зон лэ хүдэлжэ шадаха. 

Авторай гэрэл зурагууд