​​Залуу халаанда һайн мэргэжэл олгуулха

Буряад Уласай Арадай Хуралай һунгамалнууд һаяхана дунда һуралсалай гуламтануудаар ябажа, ажабайдалтайнь танилсаба. Иимэ уулзалгануудай удаа тусхай шиидхэбэри абтаха юм. Юуб гэхэдэ, һуралсалай талаар хуулита дансануудта хубилалтанууд оруулагдахаар хараалагдана.

Һүүлэй үедэ гүрэн дотор ажалай мэргэжэлээр хүдэлхэ хүнүүд тон ехээр дуталдана гээшэ. Засаг баригшад энээндэ ехэ һанаата болонхой. Тиигэжэ олон тоото дунда һуралсалай гуламтануудта мэргэжэл абаһан хүбүүд, басагад хайшаа ябашана гээшэб гэжэ ойлгожо ядана. Иимэ һуралсалай эмхи зургаануудта оюутад гүрэнэй мүнгөөр һурана бшуу. Тиимэһээ энэ ехэ мүнгэн дэмы дамжуулагдана гэжэ хэлсэнэ.

Эдэй засагай һалбаринуудта ямар мэргэжэлнүүд хэрэгтэй гээшэб гэжэ засаг баригшад элирүүлхэ һанаатай. Тиигэжэ дунда һуралсалай гуламтануудта захил хэгдэхэ юм. Гэхэ зуура һургажа гаргаһан хүбүүд, басагадаа техникум ба колледжнууд өөһэдөө ажалтай болгохо ёһотой. Һуралсалай 2-3 жэлэй туршада оюутадаа ажалай дүй дүршэлтэй болгохын тула элдэб эмхи зургаануудта, ажахынуудта эльгээжэ, нягта харилсаа холбоотойгоор хүдэлхэ болоно.

- Хэдэн һуралсалай гуламтануудаар ябахадаа, бүхы байдал хаража гараабди. Олонхинь тусхайтаар бэлэдхэл хэнэгүй. Мүнөө үедэ энэ ехэ шухала асуудал, - гэжэ Буряад Уласай Арадай Хуралай Ниигэмэй бодолгын талаар хорооной түрүүлэгшэ Игорь Марковец мэдүүлнэ.

Тус хорооной түрүүлэгшын орлогшо Светлана Будаевагай хэлэһээр, зарим һуралсалай гуламтанууд ажахынуудтай, үйлэдбэриин эмхинүүдтэй хүдэлнэгүй. Ямар мэргэжэлтэдые, хэды хүниие ямараар бэлдэхэб гэжэ тэдэ ойлгоногүй. Тиин элүүрые хамгаалгын һалбари дээрэ тогтон, жэшээ хэлэбэ.

- Манай һалбарида хэды субилагша болон бусад мэргэжэлтэд хэрэгтэйб гэжэ бидэ жэлэй эхиндэ мэдээд байдагбди. Энэ тооһоо уламжалан, даабаринуудые үгэдэгбди. Бусад һалбаринуудта энэ гуримаар ажал ябуулбал, һайн байдал тогтохо һэн, - гэжэ Светлана Будаева бодомжолно.

Медицинскэ колледж

Тиигэжэ Арадай Хуралай һунгамалнууд Буряадай медицинскэ колледж ошожо, ажал хэрэгүүдтэйнь танилсаа. Мүнөөдэрэй байдалаар, элүүрые хамгаалгын һалбарида 700 гаран хүн дуталдана. 15 аймагай фельдшер ба акушерэй 45 гуламтада мэргэжэлтэд үгы гэжэ хэлэхэ хэрэгтэй. Энэ һуралсалай жэлдэ 95 хүн һуража гараха юм. Тэдэ булта мэргэжэлээрээ хүдэлхөө ошохо гү гэһэн асуудал гараадхина.

2015 онһоо хойшо оюутадай тоо үсөөрөө гэжэ колледждо мэдүүлнэ. Шалтагаан гэбэл, гурбан жэлэй саана бюджедһээ хангалгатай һууринуудай тоо эрид доошолоо һэн. Бүхы уласай элүүрые хамгаалгада тогтоһон иимэ байдал удангүй нүлөөлхэ.

Субилагша, фармацевт, акушер болон стоматолог мэргэжэлтэй болохоёо һанаһан 900 гаран оюутад мүнөө үедэ һуража байдаг. Тэдэнэй оройдоол 300 гараниинь түлбэригүйгөөр һурана. 540 хүбүүд, басагад жэлдээ 65 мянган түхэриг түлэжэ, эрдэм мэдэсэ абана.

- Элүүрые хамгаалгын һалбарида дунда гарай нэгэ мэргэжэлтэниие бэлдэлгэдэ 130 мянга гаран түхэриг хэрэгтэй. Гэбэшье һуралсалай түлөө түлбэри тиимэ ехэ болгоногүйбди. Уласай һанһаа абтаһан мүнгэн багшанарай салинда, коммунальна болон бусад түлбэринүүдтэ гаргашалагдана, - гэжэ колледжын захирал Светлана Замбалова хэлэнэ.

Үшөө нэгэ бэрхэшээл гэхэдэ, багшанар дуталдана. 65-һаа аха наһатай 21 хүн эрдэм мэдэсэ дамжуулжа байдаг. Бүхы дээрээ 57 хүн багшална. Залуу багшанар эндэ хүдэлхөө ехээр шамданагүй. Юуб гэхэдэ, хүдэлһэн 740 часай түлөө оройдоол 15 мянган түхэриг түлэгдэнэ.

Колледжын оюутад һайн байра байдалда байжа, мүнөө үедэ таарама шэнэ оньһон түхеэрэлгэнүүдые хэрэглэн һураха дуратай бшуу.

- Бидэ иимэ ехэ мүнгэ түлэжэ байгаад, хуушан юумэн дээрэ һураха хүнүүд гээшэ гүбди? - гэжэ олон оюутад дурагүйдэнэ.

Субилагша болон бусад мэргэжэлтэй болохын тула шэнэ түхэлэй манекенүүд дээрэ дүршэхэ хэрэгтэй. Томо һуралсалай гуламтануудта хүл гартай манекен хэрэглэгдэдэг аад, колледжын оюутад хахад бэе дээрэ эрдэм мэдэсэеэ харуулна.

Үшөө тиихэдэ һуралсалай таһалганууд тон ехээр дуталдана. Тиимэһээ хамтын байрын хоёр дабхарта хэшээлнүүд үнгэргэгдэнэ. Мүн тиихэдэ оюутадта хамтын байрада һууринууд үсөөн боложо үгэнэ.

Иимэ олон бэрхэшээлэй байбашье, эмшэлэлгын шэглэлээр һураха дуратайшуул жэлһээ жэлдэ олошорно. Жэшээлбэл, байгша ондо нэгэ һуурида 9 хүн оюутан болохоёо эрмэлзэһэн байна.

Аграрна колледж

Михей Ербановай нэрэмжэтэ аграрна колледжые бэрхэшээлнүүд орхиногүй. Һанаад үзэхэдэ, Хүдөө ажахын яаман нягта харилсаа холбоотойгоор хүдэлжэ, һуралсалай гуламтада туһалха байна. Үнэн дээрэ тус яаман туһа нэмэри үзүүлхэ эрхэгүй. Юуб гэхэдэ, колледж эрдэм һуралсалай һалбарида ородог юм.

Мүнөө үедэ эндэ малай эмшэдые, газар хэмжэгшэдые болон бусад 13 мэргэжэлээр оюутадые һургана. Хэдэн жэлэй саада тээ агрономуудые бэлдэхэеэ болиһон аад, мүнөө зун шэнээр оюутадые абаа.

Хэдэн жэлэй саана Хэжэнгын болон Ярууна аймагай Нарһатын училищинууд аграрна колледжын мэдэлдэ оруулагдаһан байна.

- Заншалта ёһоороо ветеринарнууд, агрономууд, газар хэмжэгшэд Улаан-Үдэдэ гол һуралсалаймнай гуламтада һурана. Мүн Хэжэнгэ болон Яруунада хүдөө ажахыда тон хэрэгтэй тракторист, элдэб оньһон техникэ заһагшадые бэлдэнэбди. Мүнөө жэл Хэжэнгэдэ ехэ һайн ургаса гараа. Эгээл тэндэ манай оюутад һуралсалай практика гаража жаргаа. Юуб гэхэдэ, олон ажахынуудта шэнэ үеын трактор, комбайн болон бусад техникэ хэрэглэгдэнэ, - гэжэ колледжын захирал Эдуард Галсандоржиев баясан хөөрэнэ.

Бусад мэргэжэлдэ һураһан оюутад хэжэнгээрхиндэл адли арга боломжогүй. Юуб гэхэдэ, үшөө зүблэлтэ үедэ бүтээгдэһэн хэрэгсэлнүүдые һуралсалдаа хэрэглэнэ. Иигэжэ һураһан оюутад һуралсалаа дүүргээд, хэндэшье хэрэггүй болоно: абаһан эрдэм мэдэсэнь сагай эрилтэдэ харюусанагүй. Тиимэһээ ямар үйлэдбэринүүд, ажахынууд иимэ мэргэжэлтэдээр һонирхохоб даа.

Аграрна колледж оюутадай хамтын байрада яһала анхарал хандуулна. Һүүлэй хэдэн жэл соо бүхы таһалгануудта евросонхонууд табигдаа. Досоохи оршон байдалыньшье таатай зохид болоо. Хэды тиигэбэшье эндэхи бэрхэшээлнүүд нюдэндэ элеэр харагдана: шэрээ ба оронуудые, бусад барааень һэлгэхэ саг ерээ. Зүгөөр даб дээрээ мүнгэн хүрэнэгүй гэжэ колледжын хүтэлбэрилэгшэд мэдүүлнэ.

Урлалай колледж

Пётр Чайковскиин нэрэмжэтэ урлалай колледждо хүгжэмэй зэмсэгүүдэй аяар 60 гаран хубинь хуушаранхай. Хэдэн жэлэй саана энэ тоо бүри ехэ байгаа. Колледжын хүтэлбэрилэгшэдэй ашаар олон шэнэ зэмсэг худалдан абтаа: тэдэ бэшэгүүдые бэшэжэ, гүрэнэй тусхай хэдэн программануудта орожо шадаһан байна. Тиигэжэ энэ хэрэгтэ ганса уласай һанһаа мүнгэн һомологдоо бэшэ, мүн федеральна туһаламжа үзүүлэгдээ.

- Бидэ ганса өөһэдын хүсөөр зэмсэгүүдые абаха аргагүйбди. Жэшээлбэл, пианино болон фортепиано 5-15 сая түхэригтэ юм, - гэжэ захирал Баяр Турбянов мэдүүлнэ.

Буряад Уласай соёлой сайдай орлогшо Николай Емонаковай хэлэһээр, урлалай колледж хадаа манай урдаа хараха һуралсалай гуламта гээшэ. Бүхы соёлой ажалшад эндэ һуража, мэргэжэлтэй болодогынь мэдээжэ. Хэды тиигэбэшье Буряадтамнай хүгжэмшэд олоор дуталдана.

- Оюутадые олоор абаад, һургаад гаргаха аргатайбди. Теэд булта хүгжэмшэн боложо шадахагүйл. Тиимэһээ зарим таһагуудта 2-3 хүн һурана. Хормейстертэ 7-8 оюутад ябана, - гэжэ Баяр Турбянов хэлэнэ.

Малай эмшэниие гү, али нарин тоологшые бэлдэхэ гэбэл, 4-5 жэл хэрэгтэй. Эмшэдтэ 7-8 жэл хүрэхэ. Харин хүниие хүгжэмшэн болгохын тула 10 гаран жэл һургаха хэрэгтэй бшуу. Нэн түрүүн хүгжэмэй һургуулида, удаань урлалай колледж гү, али соёлой дээдэ һургуулида һурадаг юм. Мүн тиихэдэ консерватори дүүргээгүй хүгжэмшэн мэргэжэлтэн бэшэ гэжэ тоологдодог. Тиимэһээ бэлэдхэлдэ гаргашалһан гүрэнэй мүнгэн сая саяар тоологдоно.

Колледжын захирал Баяр Турбяновай хэлэһээр, багшанар дуталдана. Гол шалтагааниинь гэхэдэ, бага салин болоно. Ажамидаралда хүрэхэ мүнгэ абахын түлөө колледжын багшанар хоёр дахин үлүү хүсэ шадал гаргажа, хэдэн ставка дээрэ хүдэлнэ. Колледжын хүтэлбэрилэгшэд энэ орёо асуудал шиидхэхын тула яһала ехэ ажал ябуулжа байна. Тэдэ өөрын хүсөөр залуу мэргэжэлтэдые Монголдо, мүн гүрэнэйнгөө ехэ хотонуудай дээдэ һуралсалай гуламтануудта һургана. Тэдэнь дүүргэмсээрээ, түрэл колледждоо бусажа, залуу халааниие бэлдэхэ уялгатай юм.

Эдэ гурбан колледжоор ябажа хараһан һунгамал олон бэрхэшээлтэй байһыень тэмдэглэбэ. Бултанда хабаатай һуралсалай хуулиин бүри эршэтэйгээр хүдэлхын тула тусхай хубилалтанууд хэрэгтэй.

- Һуралсалай гуламтануудые миин хараад үнгэршэхэ бэшэбди. Яагаад туһалхаб, хайшан гэжэ орёо асуудалнуудые шиидхэхэб гэжэ бодожо үзэхэбди. Дунда мэргэжэлэй һуралсалай эмхи зургаануудай бүхы түлөөлэгшэдтэй уулзажа, Арадай Хуралай зүблэлдэ үшөө дахин хөөрэлдэхэбди. Юуб гэхэдэ, залуу мэргэжэлтэниие һайнаар бэлдэжэ, нютагтаа үлээхэ, һайн салин түлэхэ талаар бүхы бэрхэшээлнүүдые дабажа гараха шанга эрилтэ табигданхай, - гэжэ Игорь Марковец тобшолол хээ.

Авторай гэрэл зурагууд