​Уран зохёолой оёоргүй юртэмсэдэ

Ородой Холбоото Уласай, Буряад Уласай соёлой га­бьяата хүдэлмэрилэгшэ, хэлэ бэшэгэй эрдэмэй дид-доктор, сэтгүүлшэн Туяна Самбяловагай “Түбидэ мүнхэ түрэл уянга” номтой Номой дугыла­най үедэ танилсалга болоо һэн. Харин октябриин 19-дэ Үндэһэтэнэй номой санда бүри үргэнөөр, олониитын ха­баадалгатайгаар энэ номтой танилсалгын уран зохёолой-хүгжэм дуута үдэшэ үнгэрөө.

Буряадай арадай уран зохёолшо, хэлэ бэшэгэй эр­дэмэй дид-доктор, түүхын эрдэмэй доктор Ардан Ан­гархаев Туяна Самбялова­гай номой удха, шанар тухай хөөрэхэдөө, уран зохёол шэн­жэлэгшэд, шүүмжэлэгшэд мүнөө сагта үгы шахуу бо­лошоо гэжэ тэмдэглэбэ. Илангаяа үндэһэн буряад зохёолнуудые буряадаараа шэнжэлхэ хүн гэжэ оройдоо үгы. Хаа-яа тиимэ буряад ном хэблэгдэбэ гээд лэ, уд­хыень бага-сага дурдаһан лэ байдаг. Харин мүнөө сагай шэнжэлэлгэнүүд оршуулһан лэ зохёолнуудаар бэшэгдэнэ. Теэд эхэ хэлэн оршуулгын хэ­лэн хоёр “газар тэнгэри хоёр” шэнги юм. Хэдышье бэрхэ ор­шуулагша үндэһэн хэлэнһээ хари хэлэндэ уран зохёол, илангаяа ирагуу найруулга шэлжүүлхэдээ, үндэһэн ара­дай хэлэнэй баялигые, сэдьхэлэй уянгые хүсэд дүүрэнээр дамжуулжа шадахагүй юм. Тиимэһээ буряад уран зохё­олшодой бүтээлнүүдые оро­доор хэгдэһэн шэнжэлэлгэ хадаа дээхэнүүр тамарһан болоно. Эгээл иимэһээ Ту­яна Владимировнагай эдэ шэнжэлэлгэнүүд сэгнэшэгүй гээшэ гэжэ Ардан Лопсоно­вич тобшолоо.

Ямаршье уран зохёол түрэл арадайнгаа түүхэтэй няг­та холбоотой. Туяна Самбя­лова уран зохёолой түүхэдэ хандахадаа, гуурһанайнгаа орондо булад жада барижа, энхэ тайбанай, эрхэ сүлөөгэй түлөө эрэлхэгээр тэмсэһэн буряад уран шүлэгшэдтэй хамта дэлхэйн шүлэгшэ-сэрэгшэ поэдүүдэй гал дүлэн соогуур бэшэгдэһэн зохёол­нуудые шэнжэлнэ.

Буряад арадайнгаа түүхэ уудалхадаа, уй гашуу­далта хуби заяагынь тон гүнзэгыгөөр шэнжэлнэ. Га­шуудалта тэрэ үе шэнжэлэг­шын өөрынь угые хара даля­араа дайраһан байна ха юм.

Мүн баһа эрдэмтэ шэн­жэлэгшын зохёохы зам һургуулиһаа, ашата багшаһаань эхитэй гэжэ Эрхүүгэй дээдэ һургуули, эрдэмтэ багша На­дежда Шаракшинова тухай һайн һайханаар дурсаба. Тиигээд Ардан Лопсоно­вич “Буряад үнэн” Хэблэ­лэй байшангые эб хамта хүтэлбэрилжэ ябаһанаа дурсаад, энэ харюусалга ехэ­тэй, хүндэшье, хүндэтэйшье ажалһаа сүлөөрхэдөө, Туяна Владимировнае өөрынгөө дуратай эрдэм шэнжэлгын­гээ ажалда хам орожо, Буря­адайнгаа уран зохёолшодой талаан бэлигые арад зондоо хүргэн ойлгуулха дэмбэрэл­тэ ажалаа үрэжэлтэйгөөр ябуулхыень уряалба. Номой сангай хүдэлмэрилэгшэ Рэг­зэма Гомбоевнагай уряал табихатайнь зэргэ ерэжэ, шэнэ бүтээлнүүдтэйнь танилсажа, һанамжаараа хубаалдахабди гэжэ найдуулба.

Амаршалганууд

Түхэреэн ехэ Түнхэнэй Улаан-Үдэдэхи нютаг зоной эблэлэй түрүүлэгшэ, Пётр Чайковскиин нэрэмжэтэ ур­лалай колледжын захирал Баир Турбянов энэ олондо хэ­рэгтэй номые һургуулиин но­мой сангуудта тарааха ажал ябуулхабди гэжэ мэдүүлээ. Буряад орон түбиин ню­таг зоной нэгэдэлнүүдэй эблэлэй түрүүлэгшэ, Буря­адай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Нина Дашие­ва шэнжэлгэнүүдэй энэ ном буряад уран зохёолой хүгжэлтэдэ шэнэ нүлөө үзүүлхэ гэжэ тодорхойлоо. Юундэб гэхэдэ, бэлигтэй буряад зо­хёолшодоо улад зонтойгоо танилсуулаагүй һаамнай, саашадаа зохёолнуудынь хэн уншахаб даа!

Бэшүүр аймагай Шэбэр­тын хүндэтэ аха захатан, багшын ажалай ветеран Цы­рендондок Зандраев хуасай зоной халуун амар мэндэ хүргэхэдөө, “Буряад үнэнөө” 60 жэл соо алдангүй унша­наб гэжэ мэдүүлээ. Уран зохёолойнгоол ашаар арад зон нэрэеэ дэлхэйдэ мэдүүлдэг, үндэһэн зохёолгүй арад гэжэ байхагүй гэжэ Цырендондок Шоболоевич онсолоод, эжы абын буянгаар, байгаалиһаа үгтэһэн бэлигээр буряад уран зохёолоо улам саашань шэнжэлжэ, Хии морииень үргэжэ байхыень хүсөө.

Ирагуу найрагша Жорж Юбухаевай зээ басаган Дол­горма Мункуева нагасамнай “Буряад үнэндөө” хүрэжэ, Ту­янатаяа уулзааб, хөөрэлдөөб гэжэ шарайдаа гэрэлтэй бо­лоод ерэдэг һэн гэжэ дулааха­наар дурсаа. Ирагуу найраг­ша Доржо Дамбаевай эгэшэ, багшын ажалай ветеран Ду­гарма Дамбаева “Отоголжон шубуун” гэжэ шүлэг уянга­туулаа. Ирагуу найрагша, Бу­ряадай габьяата багша Еле­на Цыбикжапова Түнхэнэй уран зохёолшодой Мүнхэ-Саридагай нэрэмжэтэ нэгэ­дэлэй амар мэндые, бэлэг сэлэгые уран үреэлтэйгээр дамжуулаа. Түнхэнэй Арша­анай һургуулиин захирал Дашима Дамдинова айма­гайнгаа һунгамалнуудай зүблэлэй, болбосоролой таһагай, буряад хэлэ бэшэ­гэй багшанарай халуун амар­шалгануудые дамжуулжа, бэлэгүүдээ барихадаа, Туяна Владимировнагай эжы, бэр­хэ багшатай танил байһамби гэжэ дурсан хөөрөө.

Засагай талаһаа

Буряад Уласай Толгой­логшын, Засагай газарай за­хиргаанай Үндэһэ яһатанай харилсаануудай талаар хо­рооной мэргэжэлтэн Ринчи­ма Романова, Буряад Уласай Толгойлогшын болон Заса­гай газарай захиргаанай хо­рооной Олондо мэдээсэл та­раадаг хэрэгсэлнүүдтэй ажал ябуулгын мэргэжэлтэн Вале­рий Хартаев, Арадай Хуралай һунгамал, шатараар Европын хоёр дахин чемпион Инна Ивахинова, Улаан-Үдын Со­ветскэ районой захиргаанай толгойлогшо Максим База­ров, “Буряад үнэн” Хэблэлэй байшангай орлогшо захирал Норжима Цыбикова гэгшэд амаршалхадаа, буряад уран зохёолойнгоо шэнжэлхы ажалые дээрэ үргэһэн шэнэ захата нара хараба гэжэ, саа­шанхи ажалдань али болохо дэмжэлгэ үзүүлжэ байхаяа мэдүүлээ.