​​Уншахадаал ойлгохот

Агуу Богдо Чингис хаанай намтараар дэлхэйн зон ехэтэ һонирходог. Тэрэ сагта нүүдэлшэ арадай юрын ударидагша хайшан гэжэ, ямар аргаар өөрынгөө үеын мэдээжэ газар дайдые дууһан бэ­шэшье һаань эзэлжэ, үлэһэн тэды гүрэнүүдтэй хэлсээ баталжа шадаа гээшэб? Бүридхэһэн гүрэн түрэнь хүн түрэлтэнэй түүхэдэ эгэ­эл үни байһан. Хожом хойно бутаран һалахадаашье, дэлхэйн эгээл ехэ гүрэн түрэнүүд болоһон түүхэтэй. Эгээл ехэниинь Ород, Хитад, Энэд­хэг гүрэнүүд мүнөө үедэ улам ехээр хүгжэнэ. Агууехэ хаанай нангин һургаалнуудые сахяагүй Карпадые, Кавказые тойроһон, Дүтын Зүүн зүгэй болон Аралай далай шадархи гүрэнүүд хоорондоо хёморолдожо байна.

“Мянган жэлэй хүн” гэжэ дэмы соносхогдоогүй гайхамшагта Чин­гис хаанай намтараар, сэрэг суу­райнь илалтануудаар, гүрэн түрэеэ зохёон байгуулгаар һонирхоһон, шэнжэлһэн эрдэмтэдэй, түүхэшэдэй, хизаар ороноо шэнжэлэгшэдэй һонирхол буурахаһаа байтагай, үеһөө үедэ, жэлһээ жэлдэ улам ехэ­дэн үргэдэнэ.

Буряадаймнай элитэ уран зохё­олшо Исай Калашников өөрынгөө ажаһууһан сагай эрхээр “Шуһата зэбүүн саг” романаа хэблүүлжэ ша­даа һэн. Засаг түрэ һэлгэгдэжэ, мүнөө саг ондоо болоо. Тиимэһээ Чингис хаанай намтарые, дайшалхы за­мые айлта, гайлтагүйгөөр шэнжэл­хэ, хэлэхэ, хөөрэхэ, бэшэхэ аргатай болообди. Тиимэһээ Чингис хаанай намтарые хара багаһаань шэнжэл­жэ, “Тэмуджин” гэжэ гурбан номоо хэблүүлһэн уран зохёолшо Алексей Гатапов дүрбэдэхи номоо нара хару­улбаб гэжэ баяртайгаар мэдүүлбэ.

Уран зохёолшын абые һайн мэ­дэхэб. Сергей Ламажапович Гата­пов нэгэ малшанһаа балга һү, нэгэ хэршэмэг мяха абаагүй суутай юм. Тэрэ Захааминай хамһабариин ажа­хын ажалшан Мария Банчиндуга­ровна Балдановаһаа хэлсээтэ сэн­гээр мяха, һү тоһоёо абадаг байһан гэжэ мэдээжэ. Тэрэ Захаамин айма­гые эрхимээр хүтэлөөд ябахадаа, жэбэрхэй хадааһашье абаагүй юм гэжэ суутай. Харин мүнөө тушаалта түшэмэлнүүдэй зариман гүрэнэй, арадай мүнгэ тоолонгүй үбэршэлнэ гэжэ дуулахада, ямар хүндэ, гашуу­далтай гээшэб!

Чингис хаанай, тэрэнэй уг залгаламжагшадай үедэ иимэ бузар булай юумэ үндэһөөрөө хюдагдадаг, энэл аргаар Хүхэ Монголой ехэ гүрэн түрые Чингис хаан зохёон байгуулһан гэжэ мэдээжэ.

Теэд иимэ ехэ туйлалтанууд­та нүүдэлшэ арадай ударидагша яажа ерээб гэһэн асуудал бултанай һанаа бодол эзэлдэг. Энэ шахардуу асуудалда харюусахаяа олон эр­дэмтэд, уран зохёолшод өөр өөрын һанамжануудые дурадхана. Тэрэ то­одо манай Алексей Гатаповай уран зохёолнууд хүндэтэ һуурияа эзэлнэ. Тэрэнэй зохёолнуудые үнэн зүб гэжэ һанахаар бэшэ ааб даа. Гэбэшье, бүхы түүхэтэ ушарнуудые Алексей Гатапов мүнөө үеын үндэрһөө уран зохёолшын уран ехэ харасаар хайма­дан зохёогоо гэжэ ойлгоё. Аяар тэрэ сагта хэнэй юу хэжэ, хэнэйнь хэнээ хурса һэлмээр сабшажа, үзүүртэ жадаар хадхажа, банза номой хүбшэргээ татажа, зэбын дуугаар зэ­дэлгэжэ, һуршын дуугаар хүүюулжэ ябаһыень уран үгүүлэлдэ оруулжа, аяар дүрбэдэхи номоо гаргаба гэжэ баяртайгаар дуулганабди.

Шэнэ номдоо Алексей Гата­пов Тэмүүжэнэй мэргэдые дара­ад, инаг Бортоёо гэртээ асаржа, ажана амгалан байдал тогтоохоёо оролдоһониинь уранаар зураглаг­дана. Теэд дайшалхы хүршэнэр амар байлганагүй. Тиимэһээ бүгэдэ мон­голшуудай нэгэ гүрэн түрэ тогтоохо ёһотой гэһэн түүхэтэ шиидхэбэри абана. Теэд энэ шухала ябадалдань хэды олон ехэ бэрхэшээлнүүд ушар­наб: аха дүүнэрэй, үнэн нүхэрэй ур­балта гээд лэ уншахадаа, хуу ойлго­хот!

Алексей Гатаповай номууд Үндэһэтэнэй номой сангай харгын баруун талада хүндэлэн гараха­да, Ранжуровай гудамжын 1-дэхи гэртэ оршодог ”НоваПринт” гэжэ хэблэлэй дэлгүүртэ худалдаанда байна.