​​Амарыень хаража, хэлээ алданабди

Мүнөө хэнэйшье мэдэһээр, түрэлхи хэлэеэ шэлэн, һайн дураараа үзэхэ ту­хай хуули баталагдаад байна. Минии һанахада, түрэлхид хүхилдэжэ, «минии үхибүүн ород хэлэ түрэлхи хэлэмни гэжэ тоолодог, тиимэһээ буряад хэлэ шудал­хаяа арсанабди” гэһэн мэдүүлгэнүүдые бэшэжэ эхилэнхэй.

Энэ хуули гүрэн түрын бүгэдэ арадуудай эрхэ нэгэ жэгдээр хараална гэжэ хэ­лэхээр бэшэ. Ямар бэ даа арадууд энэ хуулида баярлана. Жэшээнь, Татарстан гү, али Саха-Яхадта түрэлхи хэлэмни - ород гэжэ үбсүүгээ тоншохоор хүн олдохогүйл. Тэндэл түрэлхи хэлэеэ бултадаа һайн ду­раараа шэлэжэ, шудалха, хүгжөөхэ бшуу. Тэрэ можо нютагуудта үндэһэ яһатан өөрынгөө угсаата арад, хэлэ, соёлоо үндэрөөр сэгнэжэ, хамагһаа дээгүүр тоолодог. Тэндэ үндэһэн арадай хэлэ шудалха гү, али ородые шэлэн шудалха гэһэн асуудал табигданагүй бшуу. Хайшаншье гээ һаа, яхад, татаар, тыва яһатан өөрынгөө хэлэндээ урбахагүйл! Харин манай Бу­ряадта захаһаал иимэ зон олдохо. Эндэ буряад хэлэн үхэг, һалаг гэжэ хэншье һананагүй гэжэ хэлэнэб. Гансал буряад хэлэеэ хүгжөөгыт, шудалыт, зүгөөр ми­нии үхибүү хабаадуулангүйгөөр лэ гэжэ олонхи түрэлхид бодомжолно. “Минии үхибүүн буряад хэлэ шудалжа шаданагүй, гэрэй даабарияа хэхэдээ ядалдана, хүшэр байна гээд лэ, өөрынгөө амарые харана, хүүгэдээ дэмы хайрлана. Энэ хадаа бу­руугай бэлшээриһээ гараагүй зоной бо­дол. Тиимэһээ буряад хэлэ шудалха ту­хай асуудал гансал түрэлхидтэ даалгажа болохогүй, огтолон. Энэ тон буруу!

Хэлэеэ алдабал, соёл һалаха, энэньшье бүгэдэндэ мэдээжэ. Хэлэеэ алдахадаа, хэндэ хэрэгтэй хэд болохобибди? Эгээл энэ мүнөө сагай сэхээтэнэй, засаг түрын, арад зоной туршалгын, шалгалтын ехэ­хэн саг тулажа ерээ. Бидэнэй бүгэдэнэй шиидхэбэреэр лэ буряад хэлэнэй саашан­хи байдал дулдыдана. Тиигэжэ бүхы бу­ряад арадта, түрэлхидтэ, балшар багахан хүүгэдэй эжы абанарта, хүгшэн аба, эжы­нэртэ, төөдэй, таабай, теэбиинэртэ ханда­наб, үхибүүдээ, аша зээнэрээ түрэлхи бу­ряад хэлэндэнь дурлуулаял даа!

Аркадий Батомункуевай гэрэл зураг