​Эхэнэр хүнэй дүүрэн жаргал

Yргэн Буряад ороноймнай мэдээжэ соёлой ажалшан Надежда Галсановна Дон­соронова энэ һарада 75 наһанайнгаа ойн баяр угтаба.

Аба эжы – амиды бурхад

Надежда Галсановна Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дай­най түлэг дунда, 1943 оной ноя­бриин 10-да, Красноярска хиза­арай Мина нютагта түрэһэн. Эхэ эсэгэнь Яруунын Түрхэл гэжэ нютагай Цыренов Жамсынхи юм. Үргэһэн гэртэхиниинь Яруунын Улхасаа гэжэ нютагай Донсоро­нов Галсанайхи нюдарган баян гэгдэжэ, энэ сэбдэг хүйтэн газар руу сүлэгдэһэн юм. Түрэһэн эсэ­гэ Жамсо Будаевич Курск шада­рай байлдаанда һураг суугүй үгы болоһон, үргэһэн эсэгэнь Галсан Шарапович басаганайнгаа таба­тайда наһа бараһан.

Огсом өөрэ зантай, дууша ха­тарша, һуралсалдаа бэрхэ Надя басаган сүлэлгын тамада ород зон соо өөдөө болоһон юм. Мина ню­тагтаа дунда һургуулияа дүүргээд, аба эжытэеэ аяар 1962 ондо Ярууна бусажа ерэһэн юм. «Эжымни, Сэн­дэма Базаровна, хойто эсэгэ Рин­чин-Нимбу Доржиевич намайе хүн болгожо, һургажа гаргаһан юм даа. Хоёр эхэтэй, гурбан эсэгэтэй – баян лэ хүн гээшэб гэжэ һанагшаб. Эжы аба хоёройнгоо ашыень харюулжа, үргэжэ хаража, хада гэртэнь мор­дохуулаад, хойтынь буян үйлэдэхэ хубитай байһанаа ехын жаргалда бодогшоб, - гэжэ Надежда Галса­новна һаналаараа хубаалдана. – Красноярска хизаарһаа ерэхэдээ, нэгэшье буряад үгэ мэдэхэгүй байгааб. Түрүүшээр буряад зон аб адли шарайтай мэтэ үзэгдэгшэ һэн. Нэн түрүүндэ буряадаар ду­угаржа һураад, олон нүхэдтэй бо­лооб. Аймагай Соёлой байшанда, комсомолой хороондо хүдэлжэ байһанаа, 1971 ондо Зүүн Сибириин соёлой институдай хоорой таһаг дүүргээб».

Ажал хүдэлмэри – эрдэни зэндэмэни

Дээдэ һургуулияа түгэсхэһэн залуу мэргэжэлтэн Надежда Донсоронова соёлой ажалда хам орожо хүдэлөө бэлэй. Буряадай филармониин ахамад методист, Буряадай хоорой ниигэмэй ха­рюусалгата секретарь, Буряадай эрдэмэй-методическа түбэй аха­мад методист, Соёлой министер­ствын ахамад инспектор, Хяагта хотын Соёлой байшанай дирек­тор, таһагые даагша гээд лэ олон ажалда хүдэлһэн Надежда Дон­соронова ехэхэн дүй дүршэлтэй, дээдэ гарай мэргэжэлтэн гэжэ тоологдодог болоо. «Ажалдаа тон оролдосотой һэм. Тэрэ үедэ хүдэлхэдэ һониншье, харюусал­гатайшье һэн. Соёлой ажалшадта тон ехэ эрилтэ табигдадаг байгаа, туха сүлөөгүй хүдэлдэг һэмди».

Зүблэлтэ Совет ороной һалажа һандарһан 1991 ондо Ара­дай уран бүтээлэй түбэй захи­ралаар томилогдоод, нилээдгүй хүндэ ашаа бэедээ даажа абаһан юм. «Мүнгэ салин хэдэн һараар абадаггүй сагта таби гаран ажалшадтаа багашье һаань, салин түлэхэ, ядахын сагта эдеэ хоол­шье хубааха гэжэ нилээд лэ орол­догдоо һэн даа. Зарим ушарта шу­ран шулдааг, зарим ушарта танил талатай, нэтэрүү байһандаа гара­салдагша һэм, - гэжэ Надежда Гал­сановна энеэнэ. – Ажалдаа нарин нягта, оролдосотой, һанаамгай мэргэжэлтэдые хүмүүжүүлхэ, дэб­жэхэ гэжэ зоридог бэлэйб. Соёлой ажал олоной хүсөөр байгуулагда­даг ха юм даа».

18 жэлдэ Түбэй захирал, 8 жэлдэ Түбэй юрэнхылэгшээр хүдэлһэн Надежда Галсановнагай ажалайнь габьяа ехэ гэжэ соёлой ажалшад нэгэ дуугаар хэлэдэг. Тэ­рэнэй ударидалга доро «Буряадай дуунуудай антологи», «Буряадай арадай уран бүтээлэй энциклопе­ди» хэблэгдээ; буряад дуунуудай электрон бааза зохёогдоо; буряад хүгжэмтэ зэбсэгүүдые дархалха, үндэһэн гутал оёхо мастерской­нууд байгуулагдаа.

Надежда Галсановнагай зохё­он байгуулһан гү, али дэмжэһэн зохёохы наадам-урилдаанууд мэ­дээжэ болонхой: «Баатар. Данги­на», «Белый месяц». «Алтаргана» нааданай олохон урилдаанууд тэрэнэй эдэбхитэй үүсхэлээр бии болоо, далижан ургаа: «Буряад хүнэй нэгэ үдэр», үльгэршэдэй, хубсаһа оёгшодой, баримтата бо­лон уран һайханай фильмнүүдэй, «Нангин бууса» болон бусадые нэрлэмээр.

Арадай уран бүтээлэй түб (РЦНТ) оршон сагай эрилтэнүүдые хангажа шадаһан шэнэ түлэбүүдые, технологи нэбтэрүүлдэг гэжэ Росси дотороо мэдээжэ болоһон юм, хэдэн удаа «Рос­сиин эрхим Арадай уран бүтээлэй түб» гэжэ нэрэдэ хүртэһэн.

Гүрэн түрэмнай Надежда Гал­сановнагай ажалайнь габьяа ёһотоор сэгнэжэ, үндэр нэрэ зэргэнүүдые, шагнал хайра олгуулаа. Россиин, Буряадай, Монголой со­ёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, Россиин Засагай газарай шангай лауреат, Эб найрамдалай орденой кавалер, «Буряад Уласай урда га­бьяатай байһанай түлөө» медаль­да хүртэһэн.

Гал гуламта – нангин уялга

Арадаймнай дунда тон мэдээ­жэ болоһон «Инаг дураяа гамна­арай» гэжэ дуугаа Буряадай суута композитор Анатолий Андреевич наһанайнгаа нүхэр Надежда Гал­сановнада, «Инаг хайрата Надю­шадаа» зорюулһан гэжэ һануулая. «Инаг дуран миил хүрэжэ ерэдэггүй, баһал аршалха, гамнаха хэрэгтэй болодог даа. Тиигэжэл жаргалай үзүүр харахаш. Гэр бүлэ байгуулха гээшэш эхэнэрэй эгээл харюусалгатай ажал. Энэ наһандаа Анатолий Андреевич­тэй уулзажа, гэр бүлэ боложо, бэе бэеэ дэмжэжэ, хүндэлжэ, энхэргэн һайхан үри хүүгэдэйнгээ га­рынь ганзагада, хүлынь дүрөөдэ хүргэхэ аза талаантай байһандаа хуби заяандаа баяр хүргэгшэб», - гэжэ хэлэхэдээ, Надежда Галса­новна эжэлүүдгүй уярна.

Иимэл даа, эхэнэр хүнэй дүүрэн жаргал…

Сергей ДОРЖИЕВ, Буряад Уласай Арадай уран бүтээлэй түбэй захиралай орлогшо