​​Эгээл хайрата ахамнай...

Владимир Раднаев наһанай хани Мариятай  ба Вика басагантаяа

Манайнгаа байдалда түшэг тулгуури, зам­дамнай залуур боло­дог дэлгэр һайхан зантай Раднаев Владимир Жамсуевич ахамнай 80 наһаяа декабрь һарада угтахаа байна.

Арса жодоогоор, ая гангаар, сагаан даляар, тэрэнгиин ягаан сэсэгэээр хангалтаһан, уняар мана татаһан уула ха­дануудаараа, бурьялан харья­лан аршаануудаараа, гол гор­хонуудаараа ундалан, буурал Эхэ Буряадайнгаа баруун урда зүгтэ оршодог, молор һайхан Монгол ороной хойто захые эзэлэн нэмжыһэн хүбшэ дай­да дээрэ ажамидарһан Хонгоодор угсаатанай үндэһэнһөө эхи абаһан Володя гэжэ хүбүүн Ёнгорбой һайхан нютагта 1938 ондо декабрь һарада га­зар дэлхэй дээрэ мүндэлөө һэн. Гурбатайхан болоод бай­хадань, дайн дажар эхилжэ, эсэгэнь дайнда мордоо бэлэй. Дайнай үеын үхибүүдэй хуби заяан хаа-хаанагүй адли, хүдөө нютагуудта хара багаһаань ажал хэжэ хүдэржэһэн хүнүүд. Нютагтаа үлэһэн үлбэр үбгэд хүгшэд, үхибүүд, һамгадай ажабайдал бүри хүндэ болоһониинь бултанда мэдээжэ. Үхибүүн наһандаа үлдэхэ зобохые, даараха ядар­хые үзэһэн, хара багаһаань хүдөөгэй ажал хэжэ урган, эжыдээ туһатай эрэ боложо, һургуулида түрэл нютагтаа һуража байхадаа, ажамидар­ха аргаа бэдэрэлсээ. Колхозой таряагаа хуряаһанай һүүлээр поли дээрэ гаража, талада унаһан хоолосуудые түүжэ, тэрэнээ арилгажа, уур соо хээд хушуулжа, нюдэжэ, хальһыень унагаагаад, һабяа соо хэжэ абажа сэбэрлэхэ. Тиигэжэ эдеэ шанажа гү, али тээрмэдэ татажа, гурил болгоод, лепоошхо барижа, хоол хэдэг һэн.

7-дохи анги нютагтаа дүүргээд, саашань Санагын һургуулида 10-дахиие дүүргээ. Тэрэ үедэ машина хомор, гансал почто зөөдэг маши­на ябаха, тэрэнь заримдаа һуулгаха. 50 модоной зайда ябагаар ябаха, амаралтада ерэхэ, һөөргөө баһал ябаган ошохо. Һургуулияа дүүргээд, хүдөө ажахын техникумэй һүүлээр малай эмшэнээр нютагтаа бусажа ерээ. Энэ харюусалга ехэтэй ажалда үбэлэйшье хүйтэн шуурганда, зунайшье халуунда, бороондо эсэргүүсэн шуумайха шадал­тай, ёһотойл эрэ болоо бэлэй. «Танцор» гэжэ нэрэтэй морё­ороо ямаршье үер уһа дабажа, «Хүбшын» тайгада зуһадаг малшадта үдэр һүнигүй яара­даг һэн. Колхозойнгоо мал­нуудые гарзада оруулхагүйн тулада оролдожо, малшадай хонхо хүлеэнгүй, үдэр бүри гүүртэнүүдые шалган, туһалан ябажал байха.

Арадай ажахые хүгжөөхэ хэрэгтэ горитойхон хубитаяа оруулһан бэлигтэйшье, тала­антайшье хүн байгаа. Үлүү зан үгы даа, архи уужа ябахыень, тамхи татахыень нэгэтэшье хараагүйбди. Дутулур нютаг­та хүдэлхэдэнь, малай муухай «ящур» үбшэн хаанаһаашьеб бии болоод, хүндэхэн байдал тудалдаба, тиигэбэшье энэ үбшэнэй урдань ороо һэн. Хүдөө ажахымнай хүндэхэн лэ ажал гээшэ, табан жэлэй түсэбүүдые дүүргэхэ гэжэ арад зомнай хара үглөөнһөө эхилээд, харанхы һүни боло­тор ажалладаг гээшэ.

Амаралташье гэжэ байхагүй даа, Дутулур нютагта айл болоод, Мария нүхэрынь Ён­горбойн һургуулида хүдэлхэ болоходонь, дуратай ажа­лаа орхихо баатай болобо. Нүхэрөө дахажа, һургуулида хүмүүжүүлэгшээршье хүдэлөөд абаа. Тиигэһээр байтар, ой модоной ажалшан болоод, наһанайнгаа амаралтада гара­тараа хүдэлөө.

Баһал эндэ түрэл байгаа­лияа хамгаалха, ой түймэрһөө аршалха, хүбшэдэ боложо байһан түймэртэ вертолёдо­оршье ябагдаа, хооһорһон газарта модонуудые һуулгалсаа, модонуудай үрэнүүдые суглуулжа тушааха, халяар жэ­мэс суглуулха даабари үгтэхэ. Тэрэ үедэ гүрэмнай элдэб ян­зын түсэбүүдые табижархи­хал даа. Ямаршье ажалда гэ­дэргээ сухарихагүй, урагшаал дабшажа ябаһан дайнай үеын үхибүүдэй нэгэн манай аха бо­лоно.

Ямаршье ажалда хүдэлхэдөө шалгаржа, гүрэнэй шаг­налнуудта хүртэлсөө. Хоёр басагадтай, нэгэ хүбүүтэй бо­ложо, эрдэм ном олгожо, найман аша зээнэрые хараха ху­битай, сагаан үбгэн болонхой, хүл хүнгэн ябажа байна.

80 наһандаа хүрэжэ, ажабайдалай орёо зам га­талбат, аба эжынгээ нан­гин һургаал сахибат, орон нютагаа үргэлсэбэт, ажал хүдэлмэридөө амжалта туй­лабат, эрхим һайн нүхэр гүүлэбэт. Омог нүхэдөөр баян, олзо хэшэгээр элбэг, үри хүүгэдээ үргэжэ, аша зээнэ­рээ харалсажа, сэдьхэл дүүрэн ябахыетнай харахадаа, бидэ, дүүнэртнай, үнэн зүрхэнһөө баярланабди. Үшөөл олон жэлдэ маанадаа харалсан, заабари заршам үгэжэ, аюул баршад үзэнгүй, амгалан тэ­нюун, хүүгэдэйнгээ, найман аша зээнэрэйнгээ дулаахан дүхэриг соо амгалан тэнюун ажаһуухатнай болтогой гэжэ үреэнэбди бултадаа!

Марина ЛУБСАНОВА

Шара Азарга нютаг