​​Наранай элшэ хүсэнэй станцинууд баригдана

Буряад Уласай Толгойлогшо Алексей Цыденовэй уда­ридалга доро Эрдэм уха­анай ба инновациин та­лаар зүблэлэй ээлжээтэ суглаан үнгэрбэ. 

Наранай элшэ хүсэ ашаглаха

Тус суглаанда гурбан асуудал зүбшэн хэлсэгдээ. Нэн түрүүн Буря­ад ороной эдэй засагай хүгжэлтэдэ шэнэ ба альтернативна элшэ хүсэн тухай хэлсэбэ.

Буряад Уласай Тээбэри, элшэ хүсэ болон харгын ажахы хүгжөөхэ яаманай шиидхэбэреэр уласай эдэй засаг хүгжөөхын тулада элшэ хүсэ шэнэ аргаар олохо шухала. Тиигэжэ Буря­ад Уласай Засагай газар ба “Хевел” бүлгэм хоёрой хэлсээ баталһанай ёһоор, 2017 ондо 10 МВт хүсэтэй Бэшүүрэй СЭС (наранай станци) барихын тулада тусхай түсэл бэл­дэгдээ. Тэрэниие бэелүүлхын тула 1,2 млрд. түхэриг гаргашалагдаһан байна. Тиигэжэ зайн галай хүсэндөө ороһоорнь 10 000 МВт,ч болоһон байна.

Буряад Уласай Толгойлогшо Алек­сей Цыденовэй хабаадалгатайгаар 2018 оной июлиин 2-то наранай эл­шээр ябуулагдаха хоёрдохи станци барихаар шэнэ түсэл бэелүүлэгдэжэ эхилээ. Энэнь 15 МВт хүсэтэй Хо­риин СЭС. Тус барилгань 2019 оной ноябрь һарада дүүргэгдэхээр түсэблэгдэнхэй. Харин 2019-2021 онуудай хугасаада Хоридо (15 МВт), Зэдын Торидо (45МВт), Зэдэдэ (30 МВт) гурбан СЭС барихаар хараалаг­дана.

Тиигэжэ Буряад Уласай дэ­бисхэр дээрэ “Хевел” компаниин түсэблэһэн СЭС-эй барилганууд бэелүүлэгдэхэдээ, хамта дээрээ хүсэ шадалынь 100 МВт хүрэхэ. Бүхыдөө эдэ СЭС-үүдые бэелүүлхэ түсэлнүүдэй хүрэнгын мүнгэн 10 млрд. түхэригтэ хүрэхэ юм.

Бэшүүр аймагай Бүлюутэ нюта­гай Ара-Харланай фермерскэ ажа­хыда 10 кВт хүсэтэй зайн галай хэ­рэгсэл 2018 оной августын 3-һаа октябриин 17 болотор хэрэглэгдэхэ­дээ, 216,18 кВт,ч зайн гал гаргаһан байна гэжэ шэнжэлэгдээ. Тиигэжэ шүүмжэлһэнэй удаа, Буряад Уласай дэбисхэр дээрэ иимэшүү зайн галай хэрэгсэлнүүдые саашадаа хэрэглэ­мээр гү гэжэ хаража үзэхэ гэлсээ.

Тиин Буряад Уласай Засагай га­зарта мүнөө сагта Байгалай дар­хан газартахи дулаасуулгын түхеэ- рэлгэнүүдые газаар түлихэ асуудал хараалагдажа байна. Эндэһээ удха­лан, Буряад Уласай Хойто Байгал, Муя аймагуудай ба Северобайкальск хотын ажаһуугшадые Усть-Кут хо­тын заводһоо газаар хангахаар ду­радхал оруулагдана.

Буряад Уласта байшануудые дулаа­гаар хангахын тула, дулаасуулгын на­сосуудые хэрэглэһэн дүршэлтэйбди. Эрхирэгэй “Колосок” гэһэн хүүгэдэй сэсэрлигтэ уласай мүнгэн һанһаа 6,1 сая түхэриг мүнгэнэй дулаасуулгын насос тодхогдоһон байна. Тон иимэ түхеэрэлгэнүүд Буряад Уласай про­куратурын байшан дулаасуулна. Энэ шэглэлээр ажал саашадаа ябуулагда­хаар хараалагдаа.

Халуун аршаанай дулаа хэрэглэхэ

Буряад оромнай халуун аршаа­нуудаар баян гэжэ бултанда мэдээ­жэ. Теэд эхэ байгаалиингаа энэ ехэ сэгнэшэгүй баялигые хэрэглэжэ шаданагүйбди. Тэдэнэй ашаар Бай­гал шадарай багахан тосхонуудые, тепличнэ ажахынуудые байгаалидаа хоро хүргэнгүй дулаагаар хангажа шадаха байнабди. Буряадтамнай аяар 72 иимэ халуун аршаан гаража байна ха юм. Аршаануудай халуун уһые урданшье хэрэглэдэг байһанаа, ерээд онуудаар болюулһаниинь ха­рамтай.

Манай уласта халуун аршаану­удые хэрэглэжэ шадабал, EROEI (Energy Return On Energy Invested) сэгнэлтээр (коэффициентээр) яһала ехэ ашагтай байха гэжэ тоолог­доно. Нэн түрүүн Сухая, Ильинка, Баргажан, Северомуйск, Выдрино һууринуудтахи халуун аршаануу­дые хэрэглэхэдэ ашагтай. Саашадаа Бабушкин, Северобайкальск хото­нууд, Горячинск, Хурамхаан, Ниж­неангарск, Баргажанай-Адаг, Хэрэн, Танха һуурин тосхонуудта халуун аршаануудаар дулаасуулга иланга­яа аша үрэтэй байха гэжэ харагда­на. Улаан-Үдэ хото шадархи тосхон һууринуудта болон Гусиноозёрск хотодо, Селенгинск тосхондо 1,5-2 км гүнзэгы зайда үрэмдэжэ, гүнзэгы нүхэ малтуулһанай ехэ ажал ябу­улхада, гаргашань ехэ болохо гэжэ элирүүлэгдээ. Тиигэбэшье шулуун нүүрһээр түлихэһөө энэ арга хэрэ­глэбэл, түрэл байгаалидаа гай гарза гаргахагүй, хохидол үзүүлхэгүймнай эли.

Любовь ЦЫБЕНОВА