​Түбэд анагааха ухаанай һургуули

Агын Түбэд анагааха ухаанай һургуулиин багшанар

Aгын дасан 19-дэхи зуун жэлдэ ба 20-дохи зуун жэлэй эхиндэ Россиин буддын шажанай һуралсалай түбүүдэй нэгэн байһан. Эр­дэмтэ ламанар элдэб шэглэлээр һургуулинуудые дасан дээрээ нээһэн. Гэбэшье хашалган хамалганай үедэ дасанууд үгы хэгдээ бэлэй. 1993 ондо Агын дасанай дэргэдэ Түбэд анагааха ухаанай (меди­цинын) һургуули дахин нээгдэһэн юм.

1991 ондо Үндэр түрэлтэ Далай ламын Ага нютаг морилхын тула ЦДУБ эмхиин түлөөлэгшэнүүдэй нэгэн болохо Агын дасанай шэрээтэ Золто лама Жигмитов ехэ хубитаяа оруулhан. Удаань, 1993 оной июль hарада, ЦДУБ эмхи Далай лама­тай зүбшэжэ, Буряад нютагуудаар буддын шажанай ном дэлгэрүүлхэ үүргэтэйгээр түбэд ламанарые ябу­улжа ерээ. Энэ үедэ Ага тойрогой һунгамалнуудай шиидхэбэреэр 1993 оной майн 7-до Агын дасанда түбэд анагааха ухаанай hургуули нээгдэ­жэ, захиралаар Владимир Лхама­евич Чимитдоржиев (Бабу лама) томилогдоhон. Нэн түрүүн Бабу ла­мын эршэмтэй ябуулгаар Джуд дуган түргэн саг соо заhагдажа, түрүүшын багшанар, ажалшад бүридхэгдөө.

Золто лама Жигмитов эрдэмтэ багша ламанарые Агын дасандаа урижа асархадаа, зунай хоёр hара соо hаарамба Донам ба рабжамба Калсанг ламанарта оршуулагшаар Амидхаашын дунда hургуулиин анг­ли хэлэнэй багшанар Дашиева Баир­ма ба Цырендашиева Ринчинханда хоёрые дуудаа hэн. 1993 оной сентя­бриин нэгэнhээ эхилээд, Бабу ламын дурадхалаар түбэд hургуулиингаа англи хэлэнэй багшаар болон hуралсалай талаар орлогшоор Баир­ма Дашиева хүдэлөө. Мүнөө Баярма Цыбеновна захиралай орлогшоор энэл һургуулидаа ажаллаһан зандаа.

- Түрүүшын оюутаднай гэхэдэ, Агын дасан ерэhэн арба гаран хубараг хүбүүд ба дунда hургуули дүүргэhэн 30-аад хүбүүд байгаа. Агын дасанай мамба hургуулида хубараг хүбүүд лэ ябадаг байhан, басагадые абадаг үгы hэн. Тэрэ түрүүшын 1993 оной таби гаран оюутадhаа мүнөө сагта арба гаран эрдэмтэй ламанар ба гур­бан бэрхэ эмшэнэр арад зондоо ехэ туhатай мэргэжэлтэн болоод ябана, - гэжэ Баярма Дашиева хөөрэбэ.

1993 оной ноябрь hарада Бабу ламын урилгаар Үбэр Монголhоо Жамбал багша түбэд анагааха ухаа заахаяа нүүжэ ерэхын урда тээ оюутадтамнай хуушан монгол үзэг бэ­шэг Амидхаашын дунда hургуулиин буряад хэлэнэй багша Цындыма Дашиева ба Үбэр Монголhоо ерэhэн Жаргал багша заадаг һэн. 1993 оной декабрь hарада Агын дасанай шэрээтэ Золто ламхайн урилгаар Монгол оронhоо лама Эрдэнэдагва Шагдарсүрэн хубарагуудта ном за­аха үүргэтэй зорижо ерээ hэн.

Тиигэжэ 1993-1994 онуудта hургуулиин гол шэглэлнүүд элир­жэ, өөрын онсо шарайтай боложо эхилээ. Тэрэ сагта шажанай ном гэгээрүүлгын, оюутаниие хүмүү- жүүлгын, шэнэ hургуулиин ажабай­далайшье асуудалнуудые шиидхэхэ бэлэн түсэб үгы байгаа. Буддын ша­жанай гүн ухаанай hуралсалай түсэб Агын дасанай соржо лама Бадма Дашигалсановичай (мүнөө Агын даса­най шэрээтэ лама) ударидалга доро бүридхэгдөө.

Бабу ламын үүсхэлээр 1994 ондо Ага тойрогой Дүүмын түрүүлэгшэ Владимир Рабданов, Ага тойрогой засаг даргын орлогшо Станислав Жапов гэгшэд Энэдхэг орон ошо­жо, Далай ламые бараалхажа, Агын түбэд анагааха ухаанай hургуули ту­хай фильм харуулжа танилсуулhан байна. Тиигэжэ hургуули Энэд­хэг орондо оршодог Дхармасалын түбэд анагааха ухаанай ба зурхайн “Мен-зи-кан” hургуулиин фили­ал гэжэ нэрэ зэргэтэй болоо. Тэрэ hургуулида 1995-1996 hуралсалай жэлhээ басаган оюутадые абажа эхи­лээ. 1997 ондо «Мен-зи-кан» үндэһэн hургуулиhаа Дхондуп Кунчок багша Ага руу эльгээгдэһэн байна.

Бабу ламын ударидалга доро ою­утан түбэд хэлээр, гүн ухаагаар hайн дүнгүүдые харуулжа, 1998 ондо Агын Буряадай буддын шажанай дэ­эдэ hургуули гэhэн гүрэнэй лицензи­тэй, удаань 2003 ондо Агын Буддын шажанай академи гэһэн нэрэ зэргэ­тэй болоhон.

- Энэ үедэ hуралсалай талаар ехэ хубилалта боложо, шэнэ багша­нартай болообди. Арба гаран жэлэй туршада түбэд анагааха ухаанай баг­шаар Юрий Цыденов, Евгений Бан­заракцаев, эрдэм ухаанай талаар ор­логшоор Долгор Аустермонас, Ирина Санданова, гүн ухаанай багшаар Ба­тор Мункуев, анагааха ухаанай таhаг даагшаар Айна Бадмацыренова эр­хим hайнаар хүдэлhэн байна, - гэжэ Баярма Дашиева мэдээсэбэ.

2003 ондо түбэд анагааха ухаа шудалжа байгаа оюутадаа гүрэнэй үнэмшэлгэтэй болгохын тула Бабу лама ехэ ябуулга хэжэ, академи дээ­рээ Шэтын анагааха ухаанай коллед­жын hалбари нээгээ. Түрүүшын 15 оюутадые Ага тойрогой больницын эрхим эмшэд, гадна методист Мари­на Батомункуева hургажа эхилhэн. Тиин 2006 ондо Агын анагааха ухаа- най училищи гэжэ тогтоогдоhон. Мүнөө сагта холо ойро мэдээжэ Бабу ламын нэрэмжэтэ Агын анагааха ухаанай һургуули Эржена Бадмаева эрхимээр хүтэлбэрилнэ.

2012 онhоо эхилжэ, Агын буд­дын шажанай академиин ректор Чингиз ламын (Сультимов Ч.С.) уда­ридалга доро багшанар ба оюутад hуралсалай хажуугаар ниигэмэй ажал эдэбхитэй ябуулдаг. Мүнөө Түбэд анагааха ухаанай һургуули үндэр амжалтануудаар 50 жэлэйнгээ ойн баяр угтаба гээшэ.