​​Мэргэжэлтэ ажалай манлай толи

Аргагүй һонирхолтой “Ами­тад ба ургамалнуудай нэ­рын ород-буряад зураг­та толи” аха нүхэрнай, сэтгүүлшэн, оршуулагша Бата- Мүнхэ Жигжитов арадтаа бэлэ­глэжэ, айхабтар ехээр бултыемнай баярлуулба. Шэнэ толитой та­нилсалгын ёһолол Буряад Уласай Үндэһэтэнэй номой санда һаяхана эмхидхэгдээ.

Гансашье ногоон һаа, газартаа хайратай

Жаран жэлэй туршада зохёо­хы ажалдаа хэрэглэжэ байхынгаа хажуугаар, “ород, буряад, монгол, түбэд хэлэнүүдэй толинуудые хэ­рэглэжэ”, ан амитадай, шубуу шон­хорой, загаһадай, мододой, урга­малнуудай нэрэнүүдые үгэ үгөөр суглуулан нөөсэлөөд, согсолжо бэлдэһэн толиёо Буряадайнгаа арад зондо баяртайгаар бэлэглэбэл даа, Бата-Мүнхэ Жигжитовичнай. Ган­сашье һонирхожо уншахаар бэшэ, мүн баһа һурагшад болон оюутадта, буряад хэлээр һонирходог, тэрэни­ие шудалдаг хүнүүдтэ, зохёолшодто болон эрдэмтэдтэ тон хэрэгтэй энэ толи ёһотой эрдэмэй хүдэлмэри бо­лоо гэбэл, нэгэшье алдуугүй.

Зурагуудыень тааруулжа, хэблэл­дэ бэлдэлсэһэн нүхэрынь – “Буряад үнэн” Хэблэлэй байшанай үнинэй хүдэлмэрилэгшэ, гэрэл зурааша, са­хим түхеэрэлгээр гоёон шэмэглэгшэ Аркадий Батомункуев.

Буряад Уласай Болбосоролой бо­лон эрдэм ухаанай яаманаар зүбшөөгдэжэ, нара харахадань туһалха мүнгөөр бага-сага хангагдаад, “Бэ­лиг” хэблэлдэ бэлдэгдээд, уласай типографида байрлаһан “А-Принт” хамжаанда үнэтэй елэгэр саарһан дээрэ үнгэтэ һайханаар шэмэглэг­дэн барлагдаһан энэ толи гартаа абажа ирахадашье зөөлэн зохидоор үзэгдэхэ юм.

Оролто үгын орондо Цэдэн Гал­сановай “Байгаалияа гамная!” гэһэн шүлэг табигданхай. Мэдээжэ ирагуу найрагшын зохёолнууд соо-һоо абтаһан энэ шүлэг толиин удхада гайхалтай гоёор тааранхай. Тиимэһээ ухаа заажа, ута унжа­гайгаар бэшэгдэһэн оролто үгэдэ орходоо, үлүү гоёор, ульгамаар ун­шагдана:

Гансашье сэсэг һаа,

Гансашье ногоон һаа,

Газартаа хайратай,

Газартаа туһатай.

Дальбараа шубууншье,

Далим ехэ бүргэдшье

Агаартаа зэргэтэй,

Агаартаа хэрэгтэй.

Балшар зулзагашье,

Баабгай, шандаганшье

Тайгадаа тэдхэлтэй,

Тайгадаа эрхэтэй.

Жараахай, түрьһэншье,

Жабжагар сурхайшье

Уһандаа дахуултай,

Уламдаа гарасатай.

Ээбэгэр нялхаш һаа,

Эрэмдэг дутууш һаа,

Эхэдээ хайратай,

Эжэлдээ жаргалтай.

Ургамалай аймаг,

Амитадай аймаг,

Байгаалидаа энхэ,

Байгаалидаа мүнхэ!

Саашань һонирхон хараха­да, “Ан амитад”, “Мориной наһан, зүһэн”, “Мориной тоног зэмсэгэй нэрэнүүд”, “Шубууд”, “Загаһад”, “Модод”, “Ургамалнууд”, “Эрдэниин шулуунууд”, “Алта мүнгөөр урлал­га”", “Эм домдо ородог зүйлнүүд”, “Буряад арадай һуудал байдалай хэрэгсэлнүүд” гэһэн бүлэгүүдтэ толи хубаагданхай.

Ажалша, малша, анхан угһаа ан­гууша арадаймнай ажабайдал ор­шон тойронхи байгаалитай няг­та гэгшээр холбоотой байһан. Тиимэһээ байгаалиин нөөсэнүүдые эдлэжэ, зэр зэмсэг, ажахыдаа хэрэглэхэ, гоёлой, заһалай гэжэ бүтээдэг хэрэгсэлнүүдэй, зүүдхэлнүүдэй нэрэнүүдые толидо ороһониинь гайхалгүй.

Ерэһэн айлшад ехэтэ һайшаагаа

– Толитой танилсалгын баярай суглаае, Баяр, ши хүтэлхэ болоолши даа, - гэжэ аха нүхэрэйнгөө хонходо­жо, намда хандахадань, дуратайгаар зүбшөөжэ, ажал нэгэтэ найзанарта­яа, эрдэмэй, зохёолой болон соёлой ажал эрхилдэг сэхээтэдтэй уулзаха арга боломжодоо баярлаа бэлэйб.

Танилсалгада ерэһэн үндэр айл­шад үреэлэй һайхан үгэнүүдые хэлээ, толи зохёоһон Бата-Мүнхэ Жигжитовичиие, наһанайнь нүхэр Бальжима Бадмаевнае амаршалаа, бэлэгүүдые барюулаа. Арадай дууну­удшье тэрэ үдэшэ зэдэлээ һэн.

Хүршэ Эрхүү можын Засагай га­зарые Ородой Холбоото Уласай Фе­деральна Суглаанай Федерациин Зүблэлдэ түлөөлжэ байдаг гэшүүн, Россиин коммунис намай Буряадай нютаг можын таһагай толгойлогшо Вячеслав Мархаев ерэжэ, толи зохёогшые амаршалаа, комсомолой ойн баярай медаль зүүлгээ.

Буряад ороноймнай дээдын заса­гай хоёр һалаагай түлөөлэгшэд мүн лэ ахатанииемнай амаршалаа. Уласай Толгойлогшын болон Засагай газа­рай Захиргаанай Хүтэлбэрилэгшын мэдээсэлэй бодолгын талаар орлог­шо Ирина Доржиева, Арадай Хуралай Түрүүлэгшын зүблэгшэ Александр Абидуев, Бэеын тамирай болон за­луушуулай бодолгын талаар яама­най хорооной түрүүлэгшын орлог­шо Баяр Дашибальжиров, “Буряад үнэн” Хэблэлэй байшанай захирал Баяр Ширапов гэгшэд үгэ хэлэхэдээ, хүндэтэ ветеранай хэжэ байһан ажал үндэрөөр сэгнээд, зохёохы ажалаа үргэлжэлүүлхыень гуйгаа.

Удаадахи бүлэг үгэ хэлэгшэд – Бата-Мүнхэ Жигжитовичэй суг хүдэлһэн, мүнөөшье хүдэлдэг нүхэд, түрэлхид. Буряад Уласай арадай уран зохёолшо, хэлэ бэшэгэй эрдэ­мэй доктор Ардан Ангархаев хэлэ бэшэгэй эрдэмй доктор Бабасан Цы­ренов хоёр энэ толиин удха шанар хэлэ шэнжэлдэг эрдэмэй талаһаа ехэ сэнтэй гэжэ онсолоо. Ородой Холбоото Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэд – арадай ирагуу найрагша Галина Базаржапова-Да­шеева хэлэ бэшэгэй эрдэмэй дид-доктор Туяна Самбялова хоёр хэдэн арбаад жэлдэ нэгэ коллектив соо хүдэлһэн гуурһа нэгэтэ нүхэдынь ха­даа, редакциин ажабайдалда ушар­даг байһан һонирхомоор барим­тануудые хөөрэжэ, сугларагшадай анхарал татаа. Үнэн зүрхэнэйнгөө баяр мэдүүлһэниинь гайхалгүй.

Техническэ эрдэмэй доктор Ар­салан Мижидон, хүдөө ажахын эр­дэмэй доктор Дулма Батуева мүн лэ амаршалаа. Буряад Уласай арадай зүжэгшэн, дуушан Ешин-Хорло Гом­боинай хүтэлбэрилдэг арадай аман зохёолой “Хадаг” бүлгэм аялгата дуунуудаа хангюурдаа.

Эрдэмтэдэй эрид һанамжа

Толи бэлдээд, хэблэлдэ үгэхынгөө урда тээ хамагта хабаатай аад, ха­рин мүнөө мартагдад гэһэн дүрим бүримүһэн баримталжа, авторынь эр­дэмтэдтэ бүтээлээ үзүүлээд, тэдэнэй һанамжануудые суглуулан абаа бшуу.

Россиин Эрдэмэй академиин Си­бириин таһагай Монгол арадуудай, Буддын шажан болон Түбэд орониие шэнжэлэлгын институдай ахалагша эрдэмтэ хүдэлмэрилэгшэ, хэлэ бэшэ­гэй эрдэмэй доктор, дид-профессор Бабасан Цыренов, Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулиин Зүүн зүгэй инсти­тудай хэлэ бэшэгэй тэнхимэй дид-профессор, хэлэ бэшэгэй эрдэмэй дид-доктор Жаргал Бадагаров гэгшэд хэлэнэй талаһаа толиин бүридэл ха­ража, һанамжаяа бэшээ юм.

Харин шубуу шэнжэлэгшэ (ор­нитолог), амиды байгаали шэнжэ­лэлгын эрдэмэй доктор, Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулиин амитадые шэнжэлэлгын ба байгаали хамгаал­гын тэнхимэй профессор, Россиин Байгаали хамгаалгын академиин бо­дото гэшүүн - академик Цыдыпжап Доржиев нүгөө талаһаань хаража, зурагуудай зүб бурууе, бодото дээрээ тэдэнэй нэрэнүүдтээ таараад байһан үгыень шэнжэлжэ, үндэр сэгнэлтэ үгэһэн байна.

Шүүмжэлхы удхатайгаар бэшэ­жэ, барлан гаргалгые зүбшөөһэн эдэ гурбан эрдэмтэн иимэ толи түрүүшынхиеэ бэлдэгдээ гэжэ тэмдэглэһэн байна. Буряад хэлэ хүгжөөхэ талаар хэгдэжэ байгаа ажалда яаха аргагүй ехэ нэмэри бо­лобо гэжэ эрдэмтэд тоолоно.

Ерэнэй хорёо соошье һаа, ехэ ажалаа эрхилһээр

Хэдэн ном зохёон бэшэгшэ, сог­сологшо, жаран жэлэй туршада Буряадай журналистикада таһалгаряагүйгөөр ажаллабашье, хурса гуурһаяа мохоогоогүй, һонор шэхэтэй, хурса харасатай, хурдан ухаатай аха­тамнай залуушуулда ёһотой жэшээ боломоор хүн юм даа. Хүндэлэлэй орденоор шагнагдаһан, Ородой Хол­боото Уласай, Буряад Уласай болон Агын Буряадай бэеэ дааһан тойро­гой соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Бата-Мүнхэ Жигжитович Жигжи­тов нээрээшье бата зоригтой, нэрээ мүнхэлһэн һайхан ажалтай.

Наян наһанай дабаа үни да­бажа гарабашье, үбгэрөөб гэжэ, үлхэнсэгөө гүбидэггүй, үтэлөөб гэжэ үгэлдэггүй ахатамнай үндэһэн хэлэнэйнгээ баялигые хэрэглэ­жэ бүтээһэн бултанай һонирхомо ниитэлэлгэнүүдые “Буряад үнэндөө” асараад, эхинһээ эсэстэнь хүрэтэр хэды дахин уншаха, шалгаха, со­ниной нюур боложо бэлдэгдэһэн хуудаһануудые хёрхоор хараха, ун­шаха зантай юм. Залууһаа хойшо жу­рамтай ябаһан хадаа гансал барим­танууд дээрэ үндэһэлэгдэдэг үнэн бодото журналистикын дүримүүдые эбдэжэ үзөөгүй. Зураглажа бэшэһэн хүнүүдэйнгээ намтарай али олон та­лые, тэдэнэй ажабайдалда ушарһан уршагта ябадалнуудые, болоһон ушар бүхэнииень байһан соонь дам­жуулдаг. Гүрэн түрын, гунан дэл­хэйн үзэгдэлнүүд тухай, боложо байгаа политическэ хэмжээ ябуулга­нууд, тамирай тэмсээнүүд, бага ехэ мүрысөөнүүд тухай уран гоёор, үнэн зүбөөр мэдээсэдэг заншалтай.

Дээдэ һургуули дүүргээгүй минии хори гаран жэлэй саана мэргэжэл­тэ дадалгадаа “Үнэнэй” үүдэ татажа ороходо, табяад хүнһөө бүридэһэн коллективтэмнай арадтаа мэдээжэ абарга бэшэгшэд, уран үгын жолоо бата бэхеэр бариһан зохёолшод, ирагуу найрагшад ажалладаг бэлэй. Ахамад редакторнай – арадай уран зохёолшо, Хэблэлэй байшан зохёон байгуулагша Ардан Ангархаев. Бата-Мүнхэ Жигжитович редакциин ха­рюусалгата секретарь байһан юм.

Харюусалгата секретариин харасань хурса бэлэй

Үдэр бүхэндэ гарадаг байһан со­ниной зохёохы ажалтанай ажабай­дал ехэл һонирхолтойгшо һэн. Хэм­жээ ябуулгануудһаа түргэн шуумгай бэшэгдэһэн репортажнуудые, зураглал болон мэдээсэлэй тэмдэглэлнүүдые асаржа тушаахадаа, үдхэн хүмэдхөө буул­ган һагад соо харадаг зантай харюусалгата секретариин ажалай таһалгын үүдэ татажа орохоёо бидэ, залуушуул, түбэгшээдэг һэмди.

Бата-Мүнхэ Жигжитовичэй мэр­гэжэлтэ шадабари, дүй дүршэлынь айхабтар үндэр, хэлэһэн үгэнь хур­са, бэшэһыешни заһахадаа, зохид зүбөөр тааруулха. “Летучканууд” дээрэ шүүмжэлүүлээд, бэшэлгэеэ бүри мүлихэ гэжэ оролдохош. Иимэл аха­танай хёрхо нюдэн доро мэргэжэлтэ замайнгаа түрүүшын алхамуудые хэһэндээ мүнөөшье болотор баярла­жа, баясажа ябагданал даа.

Гүрэн түрын эгээл үндэр шагнал­нуудай нэгэн болодог Хүндэлэлэй орденоор шагнагдахадань, хүсэд һайнаар хүхижэ үрдингүй байтарнай, хүндэтэ ахатамнай Гүрэнэй оршуул­гын албаниие хүтэлбэрилхэеэ яба­шоо һэн. Тэндэ ошожо, мүн лэ арадтаа ашаг үрэтэйгөөр ажаллаа. Хуулита шиидхэбэринүүдые зүбөөр оршуулжа, гүрэнэй хэлэн дээрэ саг үргэлжэ суглуулбари гаргадаг үе һэн бэлэй. Хажу­удаа залуушуулые абажа хүдэлхэдөө, баян дүй дүршэлөө хубаалдажа, олон юумэндэ – оршуулгын нюусануудта һургаа гэхэдэ, алдуу болохогүй.

Мүнөө хүрэтэр дүрөө дээрээ, ал­тан дэлхэйнгээ арюун хүрьһэ түбөөр гэшхэн ябажа, журналистын ажалда зорюулһан жаран жэлэйнгээ дэнзэ – ерээдүйн үенүүдтэ ехэ хэрэгтэй толи алтан гуурһата Бата-Мүнхэ Жигжи­тов ахатанай бэлдэжэ гаргаһаниинь гайхалгүй.

Баяр БАЛДАНОВ, Ородой Холбоото Уласай Юрэнхы болбосоролой хүндэтэ хүдэлмэрилэгшэ, Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ 

Василий Цыбиковэй гэрэл зураг