1227
Буряад хэлэнэй ехэ хуралай үрэ дүн биил ха. Энэ хэмжээнэй аша туhа, дулдыдан гараhан ажал хэрэгүүд, хараада абтаhан түсэбүүд тухайгаа хөөрэжэ үгэхэ хүсэлтэй байнаб.
«Амиды хоёр заявка»
Хэды олон халуухан, эршэтэй үгэнүүд хэлэгдээб даа. Буряад хэлэнэйнгээ мүнөөнэй байдалда, ерээдүйдэнь үнэхөөр һанаагаа зобогшод энэ үйлэ хэрэгтэ олоороо хабаадаа. Бишье фейсбугэй туһаар Буряад Уласай болбосоролой сайд Баяр Жалсановтай холбоо барижа, урилгыень тогтоон, хүрэжэ ерэн гэhээмни, манай Бэшүүрэй ба Мухар-Шэбэрэй аймагууд хабаадалсагшадай тоодо ороогүй байшоо. Нэгэ бурзан сагаан толгойтой үбгэн бидэ хоёр эртэхэн ерэшоод, хайшаа ошохоёо мэдэхээ болёод, нэгэ хирэ эбгүйхэн байдалда орошоод байбабди. Оюутад ерэгшэ айлшадай нэрэ обогуудыень шуумгайханаар саарhан дээрэ аржытар батална, харин бидэ хоёр "амиды хоёр заявканууд" болошоод, Хитадай, Монголой али нэгэ саарhан дансадашье оруулагдан бэшэгдэхээр бэлэн болошоод, мэгдээд абабабди. Тиихэдэмнай БГУ-гай багша хүрэжэ ерээд, бидэ хоёрые баталуулаад, туhа хүргэжэ, манай комплексын үзэсхэлэн дэлгээхэ шэрээ хоёрдохи дабхарта оложо үгэhэндэнь баяртайнууд, хоюулаа hанаагаа амаржа, түрэл аймагуудаймнай ажалаа бүтэн бүрин бүтээжэ байдаггүйдэнь голхороо бэлэйбди...
Иигэһээр хүн зон олоороо сугларжа, манай урдахана Захааминай һурагшад, соёлой ажалшад ехэ хуралайэхи татаха наадамай репетици үнгэргэнэд, холо ойрын айлшадшье һубарин дүтэлжэ эхилээд, тугаарханай зосоогоо дураа гутаһанаа огто мартаад лэ, хамтын ажал руу шармайн оробобди. Энэ хүл хөөрсэг соо олонхон зоной дундаһаа ямар һонин хүнүүд бидэндэ дүтэлөө гээшэб. Энэ хадаа Буряадай мэдээжэ зүжэгшэн Людмила Дугарова, Агын «Толон» сониной редактор Цыцык Тумурова, гадна хэжэнгээрхин, сэлэнгээрхин, баргажанаархин байгаа. Монголой делегациин гэшүүд Мягмарсурэнгийн Одмандах багшатай хамта дүтэлжэ, Дармазагда Гуайн зээнсэр хүбүүн Амарсайхантай намайе танилсуулжа баярлуулаа.
Түрэлхи хэлэнэй түлөө
Ехэ хуралай ажалда лама санаартан хабаадалсаа. Хамба ламын хүтэлбэри доро эхэ хэлэеэ аршалан хамгаалха талаар ажал үргэнөөр бүтээгдэнэ. Түнхэнэй Хэрэнэй дасанай шэрээтэ болохо Балдан ламын ехэ хуралай 5-дахи талмайда хэлэһэн үгэнүүд ехэ зүбтэй байшоо. Сэсэрлигэй хүмүүжүүлэгшэдэй ородоор дуугардагыень тэрэ тэмдэглээ. Түнхэнэй үхибүүдэй хуби заяан тухайнь ехэтэ зобонги байхань эли байгаа бэлэй. Тиихэдэ Пётр Шаблин үгэ абахадаа, форумой ажалда доро сэгнэлтэ үгөө. Харин нам мэтын хүдөөгэй хүйтхэшүүл иимэ зониие нюдөөрөө хаража, эрид сэхэ, сэсэн бодолнуудаараа хубаалдахыень анхаржа, шэнэ нүхэдтэй боложо абаhандаа баяртайл байгаабди. Түрэл буряад хэлэнэйнгээ түлөө байлдаа бүтээхээр бэлэн зон бии. Тиихэдэ буряад хэлэ огто мэдэхэгүйшүүл албан ажалайнгаа эрилтээр нэгэ саг арай шамай үнгэргэhэн мэтэ намда харагдаа. Баргажан аймагай Гэгээрэлэй таһагай хүтэлбэрилэгшэ ород эхэнэр ехэ хурса бодолнуудтай байба. Бэшүүрэй Харлан һууринай сомон дарга Бэлигто Жигжитов Буддын шажанай заншалта Сангхын сэгнэшэгүй ажалда яажа оролсодог тухайгаа элидхэл хэжэ үгөө. Бэшүүр аймагта буряад яhатан бүхы ажаһуугшадай 10 хубида хүрэдэггүйбди. Тиибэшье эхэ хэлэеэ үргэн дэмжэлсэхэ арга шадалтай зомди гэжэ мэдүүлнэбди.
Уулзалгын ашаар урилга үгтэбэ
Нэгэ мэдэн гэхэдээ, Буряадай драматическа театрай зүжэг нютагтаа үзэхэ болошобобди. Энэл ха, хүн зонтой танилсажа, ажалаа бүтээхэ талаамнай. Байгша оной эхиндэ Буряад театрнай ехэ гоё тоглолто бэлдээ hэмнай. Улзытын Дондогой «Эхэ орон» гэжэ шүлэгыень ехэ hайнаар сээжээр хөөрэжэ үгөө бэлэй. Теэд энэ уншалгаяа 5-6 зүжэгшэд эхи захыень зүбөөр татаагүйдэнь, поэдэй нэрыень дурдаагүйдэнь, зосоогоо муудаа бэлэйб. Харин энэ форумой hүүлдэ БГУ-гай оюутадай гоё хатарай хойно үнөөхи зүжэгшэднай "Дуулаа hэн гүт, Эхэ Буряад тухай үльгэр туужа тухай ?..." гэдэг мүрнүүдээр ехэ хуралда хабаадагшадые түүрээлэн мэндэшэлхэдээ, Улзытын Дондогой шүлэг гэжэ нэрлэжэ баясуулаа. Тиихэдэ оройхоншье болоод байгаа сагнай, би яаралтайхан гаража, зүжэгшэдтэ һайниие хэлэхэеэ яаран алхалааб. Талаан боложо, Должин Тангатова, Зоригто Ринчинов, Дарима Гылыкова гурбан эгээ эгсэ урдаһаам дүтэлжэ, тэдэнэртэй танилсааб. Тэрэ дороо администраторнуудта хандажа, Шэбэртэ руу "Эжыетнай эрьенгээ" гэжэ зүжэг гастрольдо гаргаха болоо бэлэйбди.
Тиигэжэ нютагтаа зүжэгэй биледүүдые ана-мана тараажа эхилээб. Шэбэртэдэ клубнай гушаад жэл соо хаагдаатай байhанаа, байгша ондо шэнэлэгдээд нээгдээ. Зоной зүрхэ сэдьхэл үндэр дээрэ байжа, буряад хэлэндээ, Буряад театртаа дуратай хадаа, дүүрэн шахуу зон сугларбабди. Хүрэжэ ерэhэн зүжэгшэднай шэбэртынхидые ехэтэ баясуулаа, ехэ уранаар, һонирхолтойгоор зүжэгөө дэлгээн, нэрьемэ альга ташалганда оло дахин хүртөө. Зүжэгэй эсэстэ харагшад хүл дээрээ бодожо хүндэлөө. Энэ зүжэг тайзан дээрэ харуулхын тулада, 4 зүжэгшэдhөө гадна 9 ажалтан оролсоно, машинын хоёр жолоошодhоо эхилээд... Шэбэртымнай hургуулиин нэгэдэхи классай hурагшад Дубданова Сэмжэд Санжиев Тумэн хоёр дуратайгаар зүжэгтэ хабаадалсаа, театрай зосоо байдал ямар байдагыень гайхан үзэжэ, шэнэ мэдэсэтэй болоhониинь дамжаггүй.
Шэнэ һэбшээн
Шэбэртэдэ ТОС-ой хүдэлөөн үргэн дэлисэтэй. "Ая гангын орон" гэжэ ТОС-ой гэшүүд буряад хэлэнэй ехэ хуралда үргэн хөөрөө бүтээхэеэ мэдүүлээ. Айл бүхэнэй гэшүүдтэй уулзажа, эхэ хэлэндэ хандалга тухайнь, хэр хайрлан сахидаг тухайнь һонирхожо, бүтэн элидхэл гаргажа, яажа саашадаа түрэл хэлэеэ хүгжөөхэ тухайнь һанамжануудые суглуулха болоо hэмди. Манай нютагтал адлихан онсо байдал бэшэшье хүдөө нютагуудаар дүтэрхүү байна гү, али үшөө доро мэдэсэтэйень элирүүлэн гаргажа, сэсэрлигтэ үхибүүдээрээ ганса буряад хэлэн дээрэ хөөрэлдэхэ тухай хэлсээ баталха саг ерээ. Зарим буряад хүүгэд ород хэлэеэ ехэшье һайн мэдэхэгүйл аад, ородоор лэ шэти-пэти хөөрэлдэхэнь олошороо.
Буряад хэлэндэ һонирхол татажа, саашань хүгжөөхэ аргаяа оложо байнабди. Илангаяа энэ ехэ хуралай үрэ дүн манда туhа, түлхисэ боложо үгэбэ. Һургуулинуудhаа гадуур ямар ажал бүтээжэ болохоб гэжэ Буряад Уласай Засагай газарай Захиргаанай Хүтэлбэрилэгшын орлогшо Виктор Аюшеев тодорхойгоор зураглан үгэhэниинь hайшаалтай. ТОС-уудай хүдэлөөндэ соёл урлалай талаар бүтээхэ ажал зүндөө байна, арадай драматическа бүлгэм гэхэ гү, хоорнуудай, уран үгэдэ дуратайшуулай бүлгэмүүдые эмхидхэжэ эхилээбди. Бусадшье ажал хэгдэһээр.
Светлана БАНЗАРАКЦАЕВА
