​​Үйлэнүүдээр баян үнгэрэгшэ жэл

Аркадий Батомункуевай фотоколлаж

Иигэһээршье 2018 он түүхэдэ орон, түгэсэхэ тээшээ боло­бо. Хүн түрэлтэн жэ­лэй дүүрэхэдэ, өөрынгөө хуби заяандашье, гүрэн түрын байдалдашье болоһон үйлэ хэрэгүүдые тоб­шолон, дүнгүүдые гаргадаг гээшэ ааб даа. Мүнөө бидэ сонинойнгоо хуудаһанда энэ жэлэй туршада бүхы гүрэнэй болон Буряадай ажаһуугшадые хүлгөөһэн, баяртайшье, голхоролтой­шье үйлэ хэрэгүүдые тэм­дэглэхэмнай.

Ородой Холбоото Уласай Юрэнхылэгшын һунгалта

2018 оной мартын 18- да гүрэн доторнай Ородой Холбоото Уласай Юрэнхы­лэгшын һунгалта үнгэргэгдэжэ, Владимир Путин дүрбэдэхиеэ һунгагдаа. Энэ һунгалтада гүрэнэймнай ажаһуугшад эдэбхитэй ха­баадажа, тэдэнэй 67,47 хуби зон һунгуулиин газарнуудта ерэжэ, дуугаа үгэһэн байна. Тиихэдэ Ород гүрэнэй ган­сашье түб можо нютагуудай бэшэ, харин Кабардино-Бал­кариин, Тыва, Ямало-Ненец­кэ тойрогой, Чечен болон Дагестан уласуудай эрхэтэд эдэбхитэй хабаадаа. Юрэн­хылэгшын һунгалтада Бу­ряад Уласай ажаһуугшадай 67 хубинь хабаадажа, хүршэ Үбэр Байгалай хизаар болон Эрхүү можые энэ тоогоороо хүсэн гараһан байна.

Түүхэтэ хүүргэ

Хоёр далайн хоорондохи Керченскэ уулзуур дээгүүр баригдаһан Крымэй хүүргэ ашаглалгада тушааха ёһолол майн 15-да үнгэрөө. Ав­то-унаагай гараха дүрбэн зуруудтай байхаһаа гадуур, түмэр харгын зуруудтай 19 модо утатай хүүргэ хоёр жэ­лэй туршада баригдаа. Гүрэн дотор эгээл томо барилгану­удай нэгэн болохо энэ хүүргэ болзорһоо хахад жэл урид ашаглалгада тушаагдаа гээд тэмдэглэлтэй.

10 мянгаһаа дээшэ хүн энэ барилгада хабаадаа. Ажалай эршэтэйгээр ябуулагдаһан сагта 15 мянганһаа үлүүтэй хүн эндэ хүдэлөө. Тиихэдэ 220 үйлэд-бэри барилгын элдэб түхэлэй ажалнуудые хэһэн байна.

Хүүргэ барилгада 227,9 миллиард түхэриг гаргаша­лагдаа. Хизаарламал харюу­салгатай «Стройгазмонтаж» гэжэ барилгын бүлгэмтэй 222,4 миллиард түхэригэй хэлсээн баталагдаа.

Футболоор дэлхэйн чемпионат

2018 ондо футболоор дэл­хэйн чемпионат Ородой Хол­боото Уласта үнгэргэгдэжэ, бүхы дэлхэйн анхарал ма­най гүрэндэ хандуулагдаа гэхэдэ, алдуу болохогүй. Аа­яма зунай халуун үдэрнүүд июниин 14-һөө июлиин 15 болотор бүришье “халууна­ар” үзэгдөө. Ород гүрэнэй 11 хотын 12 стадион дээрэ хүл бүмбэгэ наадагшадай дунда шанга гэгшын тулалдаанууд үнгэрһэн байна. Чемпионад­та Ородой Холбоото Уласай суглуулагдамал команда четвертьфиналда хүрэжэ, Хорватиин командада булигда­башье, иимэ үндэр амжалта туйлажа, футболдо дуратай­шуулые, гүрэнэйнгөө бүхы ажаһуугшадые баярлуулаа, бахархуулаа, уяруулаа. Эдэ үдэрнүүдтэ гүрэн доторой ажаһуугшад эб хамта нэ­гэдэжэ, баяр баясхаланай оршондо хүхижэ, сэнгэжэ байһаниинь мартагдашагүй. Хари гүрэнүүдһээ ерэһэн айлшад Ород гүрэн ямар гээшэб гэжэ һайн танилсаһаншье байха юм.

Пенсидэ гараха наһан нэмэгдээ

Энэ намартаа Ород гүрэнэй ажаһуугшадые ехэтэ хүлгөөһэн үйлэ хэрэгүүдэй нэгэн хадаа наһанайнгаа амаралтада гараха болзор дээшэлүүлгэ болоно. 2018 оной сентябриин 27-до пен­сионно шэнэдхэлгэ тухай хуули абтаа. Октябриин 3-да Федерациин Зүблэлдэ энэ данса дэмжэгдэжэ, Ородой Холбоото Уласай Юрэнхы­лэгшэ гараа табиһан байна.

Тус дансын ёһоор, эхэнэр- нүүд 60 наһатайдаа, эрэшүүл 65-тайдаа наһанайнгаа ама­ралтада гараха юм. 2028 он болотор энэ талаар ажал гуримшуулагдаха. Ородой Холбоото Уласай Юрэнхы­лэгшын тэмдэглэһээр, энэ асуудал хүндүүлхэйшье һаа, шухала болоод байна. Наһа- найнгаа амаралтада гараһан зондо һайн пенси түлэхэ зо­рилготой ажал шэнэлэгдэнэ. Тиигэжэ 2019 онһоо эхил­жэ, пенси жэл бүри мянган түхэригөөр нэмэгдэхэ юм.

Буряад Уласай ажабайдал ямар байгааб?

Гүрэн дотор болоһон ху­билалтанууд Буряад Уласай­шье ажабайдалда нүлөөлөө ааб даа. Бүхы гүрэнэй ажаһуугшадтай хамта Буря­адай арад зон Юрэнхылэг­шын һунгалта, футболоор дэлхэйн чемпионадта ха­баадалсажа, наһанайнгаа амаралтада гараха болзор дээшэлүүлгэдэ адлил һанаата боложо байһаниинь дамжаггүй. Теэд ажабайдал зариманай һанахада, эршэ­тэйгээр гү, али аалин нам­дуугаар һубариһаар. Улас до­торойшье ажабайдалай дүн согсолходо иимэ байна.

Үндэр сайдууд – Буряад Уласта

Жэлэй туршада Ородой Холбоото Уласай Засагай га­зарай сайдууд Буряад Ула­ста морилһон байна. Ород гүрэнэй унаа тээбэриин сайд Максим Соколов Буряад Улас апрелиин 28-да албанай хэрэгээр ерээ. Улаан-Үдэдэ гурбадахи хүүргэ, уласхо­орондын дэлисэтэй шэнэ аэровокзал бариха асуудал­нуудаар хэлсэжэ, Улаан-Үдэ- Турунтаево-Хурамхаан-Шэнэ Уоян шэглэлэй харгын ба­рилга шалгаһан байна.

Ород гүрэнэй унаа тээбэриин сайд Максим Соколов

Анна Огороднигой гэрэл зураг

Июниин 8-да Ородой Хол­боото Уласай үйлэдбэриин болон худалдаа-наймаанай сайд Денис Мантуров Буря­ад Уласта буужа, олзын хэрэг эрхилэгшэдтэй уулзалгану­удые үнгэргөө. Уулзалгын үедэ бүд нэхэдэг һалбариин, кластерна бодолгын болон үйлэдбэриин эмхинүүдтэ гүрэнэй туһаламжын асуудал­нуудаар хэлсээ.

Ородой Холбоото Уласай спортын сайд Павел Колоб­ков нүүдэл суглаа Улаан- Үдэдэ үнгэргэжэ, ФСК-да тамаралгын һургуули нээл­гын баяр ёһололдо хабаадаа. Тиихэдэ “нааданай мүльһэн ордон баригдаха” гэжэ тэрэ тэмдэглээ. Барилга 2019 ондо эхилжэ, 2021 ондо аша­глалгада тушаагдахаар хара­алагдана.

Ородой Холбоото Уласай ажалай болон ниигэмэй хам­гаалгын сайд Максим Топи­лин албанай хэрэгээр Буряад Уласта ноябриин 26-да буугаа.

Максим Топилин хэдэн зүблөөнүүдые үнгэргөө. Тэрэ тоодо Алас Дурнын фе­деральна тойрогто ородог можо нютагуудтай видео­конференциин холбоо ба­рижа, «Демография» гэһэн үндэһэтэнэй түсэл бэелүүлгэ болон наһанайнгаа ама­ралтада гараха дүтэлһэн хүнүүдые ажалаар хангал­гын асуудалнуудаар зүбшэн хэлсэһэн байна.

Хүүгэдэй спортын наадан

Олимпиин наадан мэ­тээр олондо һанагдаһан Хүүгэдэй спортын наадан анха түрүүшынхиеэ Сэлэн­гэ аймагта үнгэргэгдөө. Үшөө 2017 ондо иимэ дурадхал Буряад Уласай Тол­гойлогшо Алексей Цыденов оруулһан байна. 23 аймагай 1000 гаран хүбүүд, басагад спортын долоон зүйлөөр мүрысөө. Шанга тулалдаа­нуудай удаа Сэлэнгэ аймагай үхибүүд түрүүлээ. Удаадахи һууринуудые Улаан-Үдын Октябрьска районой болон Баргажан аймагай тамир­шад эзэлээ.

Буряад Улас Алас Дурнын федеральна тойрогто оруулагдаа

Ородой Холбоото Ула­сай Юрэнхылэгшэ Буряад Улас болон Үбэр Байгалай хизаар хоёрые Алас Дур­нын федеральна тойрогто оруулагдаһан тухай зарлиг 2018 оной ноябриин 3-да баталһан байна. Энээн тухай Буряад Уласай Толгойлогшо Алексей Цыденов иигэжэ тэмдэглээ:

- Манай уласта энэ шиид­хэбэри шэнэ арга боломжо­нуудые нээбэ. Алас Дурнын тойрогой бүридэлдэ орохо­доо, эдэй засагай болон ниигэмэй хүгжэлтын талаар нэмэлтэ дэмжэлгэтэй бай­хабди. Инвестициин талаар түсэлнүүдые бэелүүлхэ хэ­рэг эршэдэхэ. Үшөө тиихэдэ “Алас Дурнын гектар” газар түлөөһэгүйгөөр үгтэдэг бо­лохо. Байгал далайе аршалан хамгаалха ажал саашаа яажа ябуулагдаха юм гэһэн асуу­дал олоной һанаа зобооно. Анхан бэелүүлэгдэжэ байһан федеральна программанууд хубилгагдахагүй.

Улаан-Үдэдэ перинатальна түб нээгдээ

Байгша оной сентябриин 5-да перинатальна түбэй нээлгын баяр ёһолол үнгэрөө. Долоон дабхартай, 120 һууритай түбэй барил­га «2011-2017 онуудта Бу­ряад Уласай элүүрые хамга­алгын һалбариин һэльбэн шэнэдхэлгэ» гэһэн феде­ральна программын хэм­жээндэ 2014 ондо эхилһэн юм. Перинатальна түбэй ба­рилгада 3 миллиардһаа дэ­эшэ түхэриг һомологдоһон байна. Тэрэнэй 2,4 милли­ард түхэригынь Эмнэлгын заатагүй даадхалай феде­ральна жасын тэдхэмжэ болоно. Тиихэдэ уласай бюджедһээ 580 сая түхэриг һомологдоо. Эмнэлгын туһа хүргэхэ мэргэжэлтэдые һургаха, бэлдэхэ талаар Буряад Уласай бюджедһээ 20 саяһаа дээшэ түхэриг һомологдоо. 154 эмшэн болон эмнэл­гын дунда мэргэжэлтэй 79 хүдэлмэрилэгшэ һуралсал гараһан байна.

Анна Огороднигой гэрэл зураг

Соёлой ордонууд баригдаа

Байгша ондо Буряа­дай хүдөө нютагуудта со­ёлой байшануудые барил­гада федеральна һанһаа 42 сая түхэриг һомологдоо. Үнгэрһэн зуунай 70-аад онуудта иимэ ехэ хэмжээ­нэй туһаламжа үгтөө гээд, Буряад Уласай соёлой сайд Соёлма Дагаева тэмдэглээ. Тиигэжэ Сэлэнгэ аймагай Жаргаланта һууринда дека­бриин 7-до шэб шэнэхэн со­ёлой ордон үүдээ сэлеэ. Гад­на Мухар-Шэбэрэй Хүсөөтэ нютагта, Яруунын Озёрно тосхондо соёлой байшанууд шэнэ жэлэй үмэнэ ашаглал­гада тушаагдахань. 

Мухар-Шэбэрэй Хүсөөтэ нютагта декабриин 29-дэ нээгдэхэеэ байһан соёлой байшан