​​Шэнэ жэлэй шэнэ хуулинууд

Январь һарада ямар хуулинууд хүсэндөө оробоб?

2019 оной түрүүшын һараһаа эхилжэ, арад зоноймнай ажабай­дал нилээн хубилхань. Нэн түрүүн энэ жэлэй эхинһээ хүсэндөө орожо байгаа хуулинууд үдэр бүриимнай ажабайдалда өөрын нүлөө үзүүлжэ захалба. Эдэ болбол тэд­хэмжэ-пенсидэ, элүүрые хамгаалгада, гэр байрын-коммунальна ажахыда, байгаали хамгаалгада болон ашаа тээбэридэ хабаатай хуулинууд болоно.

30 сая хүнүүдэй тэдхэмжэ ехэ болгогдоо

Гараад байһан шэнэ жэлһээ тэд­хэмжэ нэмэхэ дүрим хубилба. Гарша даалгатай (страховой) тэдхэмжэ 7,05 хубяар нэмэгдэхэдээ, мүнгэнэй үнэгүй болохо (инфляциин) хэмжүүрһээ хоёр дахин дээшэ болоно. 2020 ондо пенси 6,6 хубяар, харин 2021 ондо үшөө 6,3 хубяар нэмэхэ. Тэд­хэмжэ тухай хуулида оруулагдаһан хубилалтануудһаа боложо, иимэ шэнэлэлтэ болохо юм. Ородой Холбоото Уласай Засагай газарай Түрүүлэгшын орлогшо Татьяна Голи­ковагай хэлэһээр, дунда зэргээр аба­хада, гүрэн доторнай тэдхэмжэнүүд нэгэ мянган түхэригөөр нэмэжэ, хүдэлхэеэ болиһон 30 сая гаран пенсионернүүдтэ сэхэ хабаатай бай­хань.

Гарша даалгатай тэдхэмжэнүүдэй хажуугаар мүн баһа социальна пенсинүүд нэмэгдэхэ юм. Жэл бүри тэдэниие апрелиин 1-һээ нэмэжэ байха шиидхэбэри абтанхай. Байгша ондо 2,4 хубяар ехэ болгогдохо. Сэ­рэгэй албанда ябажа, наһанай ама­ралтада гараһан зоной тэдхэмжэ дүн хамта 6,3 хубяар нэмэхэ юм.

Хойшолуулагдаһан болзор

Наһанай амаралтада гараха бол­зор хойшолуулха тухай хубилалта­нууд гүрэнэй хуулида оруулагдаа һэн. Энэ хадаа нёдондо жэл эгээл ехээр зүбшэн хэлсэгдэһэн дурадхал байгаа бэлэй. Пенсидэ гараха наһан табан жэлэй туршада жэл бүри нэгэ жэлээр нэмэгдэхэ. Эрэшүүл 65-тай, эхэнэрнүүд 60-тай боложо, наһанай амаралтада гараад, тэдхэмжэ абадаг болохо юм.

Гэхэтэй хамта, олон зон уридша­лан пенсидэ гараха эрхэтэй. Ажалай баян намтартай, 42 жэлэй стаж­тай эрэшүүл, 37 жэлдэ хүдэлһэн эхэнэрнүүд бусадһаа хоёр жэл урид пенситэй болохо гээд шэнэлэгдэһэн хуулида бэшээтэй.

Олон үхибүүтэй эжынэр арбан та­бан жэлэй туршада ажаллаһан байгаа һаа, мүн лэ болзорһоо урид тэдхэм­жэдэ гараха эрхэтэй. Гурбан үхибүү түрэжэ үндылгэһэн эхэнэрнүүд 57-тойдоо, үшөө нэгэ жэл урид – дүрбэн үхибүүтэй бүһэгүйшүүл пен­ситэй болохо юм. Харин таба болон табанһаа олон үхибүүтэй эжынэр 50 хүрөөд, наһанайнгаа амаралтада ошодог байха.

Мүн тиихэдэ олон хүнгэлэлтэнүүд хараалагданхай гээд олондо мэдээсэл тараадаг түбэй албанууд хэды дахин дуулгаһан гээд мэдэнэбди.

Үндэр наһатай ба үбшэн зоноо дэмжэхэ үүргэ

Олон байратай гэрнүүд соо ажаһуудаг зон капитальна заһабарилгын жасада тусхай түлбэри оруулдаг болоһоор үнинэй. Теэд шахардуу байдалтай, олзо бага­тай зоной тэрэ мүнгэ түлэхэнь хэсүүшэг юм. Тиихэдэнь нютаг можонууд тиимэ эрхэтэдэй арай ша­май гэжэ түлэһэн мүнгыень бусаажа, хүнгэлэлтэ туһаламжа тэдэнэртэ үзүүлдэг гээшэ.

Январиин 1-һээ иимэ туһаламжада хүртэдэг бүлэгүүдэй тобьёг үргэдхэгдэбэ. Гэртээ 70-һаа үндэр наһатай пенсионернүүдтэй, I ба II бүлэгүүдэй эрэмдэг бэетэйшүүлтэй бүлэнүүд гүрэнэй туһаламжада хүртэхэ эрхэтэй болгогдоо. 70 наһатай эрхэтэдэй түлэдэг түлбэриин хахадыень регионууд өөр дэ­эрээ даажа абадаг юм. Харин 80 наһа гүйсэһэн ахамадуудай түлөө булты­ень гүрэн түлэдэг. Иимэ туһаламжа үзүүлхэ зорилготойгоор байгша оной мүнгэн санда 300 сая түхэриг хараалагданхай.

Амаралтын үдэр абажа, аргын газар ошохо арга

Ажалтай зон гурбан жэлэй нэгэ удаа эмнэлгын газар ошожо, диспансеризациин үедэ бэеэ үзүүлхэдээ, нэгэ үдэрэй түлөөһэтэ табилга абаха эрхэтэй болгогдобо.

Наһанайнгаа амаралтада гараха­яа дүтэлһэн эрхэтэд (пенсидэ гара­хынь урда тээ табан жэл үлөөд бай­хада тиигэжэ тоолодог), мүн баһа тэдхэмжэ абажа эхилһэн ажалшад жэл бүхэндэ хоёр үдэр түлөөһэтэ амаралта абаха эрхэтэй.

- Дэлхэй дээрэхи нэгэшье гүрэндэ түлөөһэгүйгөөр диспан­серизаци гараха арга үгы юм. Ма­най гүрэн иимэ арга боломжо бул­танда олгоно, - гэжэ Федеральна Суглаанай Федерациин Зүблэлэй Ниигэмэй бодолгын талаар хороо­ной түрүүлэгшын орлогшо Игорь Каграманян “Парламентская га­зета” сониной сурбалжалагшатай хөөрэлдэхэдөө хэлэһэн байха юм.

Унаһан модо үмсэлэн абахада болохо

Энэ жэлһээ эхилжэ, газар дээрэ унаад хэбтэһэн модонуудые, тэдэнэй гэшүүһэ холтоһыень, мүшэрыньшье түлбэригүйгөөр суглуулжа, өөртөө бэлдэн абахада болохо. Анханайхи­даал адляар хэдэн һараараа нюта­гай засагһаа зүбшөөл һуража гү, али ойн участок хүлһөөр абахам гэжэ ябаһанай огто хэрэггүй.

Ой модоор баян нютаг можонуу­дай гансашье ажаһуугшадтань туһа болохо бэшэ, харин ойнууд сэбэрлэг­дэжэ, түймэрэйшье болохо шалтага­анууд үсөөрхэ гээд багсаамжалагда­на.

Зэрлиг жэмэс, нэрһэ, һамар, унаһан модонуудые, тэдэнэй болон бургааһанай холтоһо, түгэлсэгүүдые, хатаһан гэшүүһэ, мүшэр, хүбхэ, ойн “шэрдэг” гэжэ нэрлэгдэдэг набша намаа, шэлбүүһэнэй дарамал, хулһа орон доторнай элбэгээр ургаһан ой­нууд соо түлөөһэгүйгөөр суглуулжа болохо юм.

Журам шангадаа, “шүрэб шангаар татагдаха”

Январиин нэгэнһээ эхилжэ, ойн ажахы харгалзалдаг нютаг можону­удай зургаануудые холбоото уласай засаг бүри хатуугаар хинадаг боло­бо. Регионуудта ажаллажа байгаа дарганарые тушаалдань томилхо ба тэдэниие тушаалһаань буулгаха асу­удал Ородой Холбоото Уласай Ойн ажахын агентствын толгойлогшо­той заатагүй зүбшэгдэхэ зэргэтэй.

Мүн тиихэдэ түбэй засаг хуули болон хүтэлбэрилхы бусад данса­нуудые хазагайруулха, эбдэхэ ушар­нуудые заһаха болон усадхаха гэһэн удхатай тусхай захиралтануудые гаргаха эрхэтэй болоо. Гадна, элдэ­бын алдуунуудай гаргагдаһан зурга­ануудта хүтэлбэрилхы тушаал эзэл­жэ байгаа дарганарые тушаалһаань дары буулгаха эрхэ мүн лэ холбоо­то уласай засагуудта дамжуулагдаа бшуу.

Эрэмдэг бэетэйшүүлые эмээр хүсэд хангаха

Үбшэнтэнэй ами наһанда заатагүй хэрэгтэй болохо эмүүдые шэнэ жэлһээ хойшо гүрэнэй бюд­жет өөр дээрэ даажа, худалдан аба­ха мүнгэн тэндэһээ гаргашалагдаха болобо. Хоморой элдэб үбшэнүүдээр үбшэлһэн бэе муутай зондоо анхан­даа нютаг можонууд эмүүдые абажа үгэдэг байһан. Гэхэтэй хамта, реги­он бүхэн эдэ эмүүдые абажа үгэхэ арга боломжотой бэшэ. Жэшээнь, II түхэлэй мукополисахаридоз гэжэ үбшэндэ нэрбэгдэһэн нэгэ хүниие жэлэй туршада хэрэгтэй эмээрнь таһалгаряагүйгөөр хангахын тула 25 сая түхэриг мүнгэн хэрэгтэй юм.

Мүн тиихэдэ амин шухала хэ­рэгтэй эмүүдэй тобьёг (перечень) үргэдхэгдэжэ, тэрээндэ 36 түхэлэй эмүүд оруулагдаа. Эдэ хадаа шэнэ­шье, мүн хуушан тобьёгто ородоггүй байһан эмүүд болоно бшуу. Тиихэдээ гүрэмнай 735 түхэлэй эмүүдэй сэн харгалзалан хинажа байха болобо гээшэ.

Хүнгэлэлтэдэ хүртэһэн зарим бү- лэг эрхэтэдтэ амин шухала эмүүдые түлөөһэгүйгөөр тараан үгэдэг байха, нүгөө зариманиинь бараг бага сэнгэ­эр тэдэнээ худалдажа байха аргатай юм. Эдэ болбол эрэмдэг бэетэйшүүл, Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай инвалидууд, мүн тиихэдэ эрэмдэг бэетэй хүүгэд болон бусад гээшэ.

Хэды модо отолообта, тэдыел таригты!

Иимэ дүримөөр ойн жасын газар эдлэн хэрэглэжэ байһан олзын хэ­рэг эрхилэгшэд шэнэ жэлһээ хойшо ажалаа эрхилхэ баатай болобод. Ой соо хэмэл нуурнуудые болон уһанай бусад объектнүүдые бүтээдэг, сорго­нуудые тодходог, хэлхеэ холбооной утаһа татадаг, харгы хэдэг, мүн баһа модо отолжо, ойн бусад нөөсэнүүдые хэрэглэдэг хамжаануудта Засагай га­зарай шэнэ эдэбхи үүсхэл сэхэ хабаа­тай байха юм.

Барилга хэжэ дүүргэһэнэйнгээ удаа хэрэглэжэ элдүүрилһэн ой­гоо бултыень гэдэргэнь хуушан шанартань оруулхын тула нэгэ жэлэй болзор үгтэдэг болоо. Дүримынь эгээлэй юрын юм: ол­зын хэрэг эрхилэгшэ хэды модо отолооб, тэдыел тариха ёһотой. Ой модоор хушагдаһан газартай тосхон, сэлеэнүүдэй, оборонын болон аюулгүйе сахилгын, мүн ти­ихэдэ онсо харууһатай байгаалиин дэбисхэрнүүдые хуулиин ёһоор он­доо түхэлдэ оруулхада, баһал иимэ дүрим баримталагдаха болоно.

Уһанай дэбисхэр угаа тодо хилэтэй юм

Хүн зоной һанамжа хараадаа абан, загаһа олзоборилхо газарнууд элирхэйлэгдэдэг болобо. Эрхэтэд, ниитын хамтаралнууд, эрдэмтэд бо­лон олзын хэрэг эрхилэгшэд байг­ша оной январиин нэгэнһээ хойшо загаһа олзоборилхо участогуудай хилэнүүдые элирхэйлхэ ажалда ха­баадалсаха эрхэтэй. Һүүлэй һүүлдэ сэгнэгшэдэй (экспертнүүдэй) болон олониитын һанамжа хараадаа абан, нютаг можонуудай засагай зургаа­нууд шиидхэбэри гаргаха юм. Тиимэ участогууд уһанай объектын газаа талаар, мүн тиихэдэ нютагай заса­гай байгууламжын хилэһээ ходоржо гараагүй байха ёһотой.

(Түгэсхэлынь удаадахи дугаарта гараха).