​​Алдарта хүбүүнтэеэ Буряаднай хахасаба

Хэдэн олон арадуудай эбтэй бүлэ гэлсүүлдэн хамаг Буряад Уласнай, бүхы буряад юртэмсэ, арад зомнай, аха дүүнэр, анда нүхэд, түрэлхид, гэр бүлэнь алдар суута хүбүүнтэеэ, наһанай нүхэртэеэ, эсэгэтэеэ, нагаса абатаяа – Сергей Дашинимаевич Намсараевтай хахасаба. Гүрэн түрын болон олониитын элитэ ехэ ажал ябуулагша, хорин жэл шахуу уласаймнай һуралсалай, болбосоролой болон эрдэм ухаанай сайдай тушаал эзэлжэ хүдэлһэн мэдээжэ эрдэмтэн, багшанарай багша, буянта хэрэгүүдээрээ Буряадайнгаа түүхэдэ алтан үзэгүүдээр нэрэеэ бэшэһэн энэ ахамадаа һүүлшынь харгыда үдэшэхэеэ Улаан-Үдын түб газар оршодог Буряадай гүрэнэй филармониин байшанда багташагүй олон зон суглараа...

Хабарай дулаахан үдэрэй хахасалга яагааш хэсүүб даа

Буянтай хүн сагаан һарада түрэлөө урилдаг гээд арад соомнай хэлсэгшэ. Һаял ямаршьегүй ябаһан, наһатайшуулаа хүндэлжэ, яаманайнгаа эмхидхэһэн Сагаан һарын баярта хабаадалсажа, хамта хүдэлһэн нүхэдэйнгөө дулаахан дүхэригтэ дуутай, шуутай ябаһан хүниие наһанһаа гэнтэ нүгшэхэ гэжэ хэн мэдэхэб? Теэд алтан дэлхэйн хатуу шэрүүн жама ёһо, абаха, алаха хүсэнэй хүнэй дураар байдаггүйнь манай наһанай хэбэрэг охорхониие иигээд лэ гэршэлдэг гээшэл даа.

Хүнэй ойн ухаанда багташагүй гашуудалта мэдээсэл сахилгаан түргөөр сагаан дэлхэй дээгүүрнай таража, хэдэн мянган зоной зүрхэ сэдьхэлдэ хурса эритэдэл зоогдошоо бшуу. Илангаяа Сергей Дашинимаевичиие һайн таниха, һүүлэй жэлнүүдэй ажабайдалдань хабаадалсажа, хөөрэлдэжэ, харилсажа байгаа түрэлнүүдынь, дүтын нүхэдынь сошордомо дохёо абахадаа, зүрхэ сэдьхэлээ гуниг, гашуудалаар халяагаа.

Эмнэлгын газарта орожо гараад, эхэ тоонтоёо, элбэг олон түрэлнүүдээ, нүхэдөө эрьежэ ерээд, түрэлөө һэлгэхэеэ байна гэжэ мэдэхэ шадалтай һаа, болюулха һааб даа. Теэд тооложо табиһан наһан, төөлэжэ табиһан бэе гээшэ хуби заяанай хуулиһаа хадууран алдагдадаггүй гээшэ бэзэ.

Анхан үенүүдэй “Муу үгэ - модоной оройгоор” гэлсэдэг һаа, түргэдэһэн энэ сагай шанар шэнжэ боложо үгэһэн ниитын холбоон – Интернет дотор эгээн түрүүн бии болоһон түргэн мэдээсэл түби дээгүүр тараа. Нүгшэһэн ахатанаймнай түрэл гаралынь, танил талань, анда нүхэдынь, ажал нэгэтэниинь уйдхар гашуудалда абтаа.

Мүнөөдэр ниислэл хотымнай Зүблэлэй талмай дээрэ гашуудалай оршон тогтожо, хүндэтэ ахатанаа хэмтэ газартань хүргэхэ ёһололдо байхада, үлүү хэсүүгээр үзэгдөө һэн. Хамхаршагүй хадын бутаржа, хатадаггүй булагай шэргэжэ, нарата үдэрэй һүүдэрээр хушагдан унтарһан мэтээр оршон тойронхи байдал үзэгдөөд, досоошье бүглэрэн уйтарһан шэнги болоо һэн. Сагай һэлгэсэлдээн, үе үенүүдэй андалдаан иигээд лэ болодог юм бэзэ. Хамаг мэдэсэеэ, хайрата дүй дүршэлөө хажуудаа байһан залуу шиираг хүбүүд басагадтаа дамжуулжа шадаһан ашата багша аялан мордобо гэжэ бодолгото болоходо, байгаали дахин һэргэһэн мэтэ болохо юм.

Дипломно хүдэлмэри дууһан уншаа һэн

Үни хада, дээдэ һургуулии дүүргэжэ байха үедөө бэшэһэн дипломно хүдэлмэрииемни эхинһээнь эсэс хүрэтэрнь уншаһанаа Сергей Дашинимаевич хөөрэхэдөө, ехэтэ магтаа бэлэй. Дээдын зиндаатай аха нүхэрэй магтаалда хүртэһэнөө хүсэд дүүрэн хожомынь лэ ойлгоо бэлэйб. Хара залуудаа минии эреэлһэн юумэнһөө байха, эрдэмэй зиндаа олгодог диссертацинуудтай ходо сүлөөгүй, хүлгөөтэй ажалтай сайд даргын түүбэрилэн, шэлэн танилсадаг байһаниинь ойлгосотой.

Гэбэшье, түрэл хэлээр бэшэгдэһэн, арадай алдарта ирагуу найрагша Дондок Улзытуев болон тэрэнэй намтар, зохёохы зам тухай ажалыем һонирхожо уншахадаа, намайе ганса шүүмжэлхэ зорилго урдаа табяагүй, харин поэдэй намтараар, зохёолнуудайнь удха шанараар, тэдэниие яажа дунда һургуулиин шабинарта зааха онол аргануудаар һонирхоо гээшэл даа. Минии хуби заяанда, ажабайлда тохёолдоһон энээхэн ушар, үй түмэн үшөө тиимэрхүү ушарнууд Намсараев даргын түрэлхи хэлэндээ, арадайнгаа ёһо заншалда һанаагаа зобожо, һаналаа табидагые эли тодоор зураглана бэшэ гү?

Намтарыень нягталан хараха болоо һаа

Энэ наһан соогоо Сергей Дашинимаевич Намсараевай хэһэн ажал, туйлаһан амжалта, олоһон зиндаа, тушаалнуудые уншагшадайнгаа һонорто дабтан-дабтан хөөрэел.

1953 оной июниин 19-дэ манай Буряадтай хүршэ оршодог Шэтэ можын Оловяннын районой Хада-Булаг станцида баян малша айлда түрэһэн юм. 1975 ондо Доржи Банзаровай нэрэмжэтэ Буряадай багшанарай дээдэ һургуулиин физико-математикын һалбари түгэсхөө. Түрэл дээдэ һургуулидаа ахалагша багшаһаа эхилээд, доцент, тэнхимэй эрхилэгшэ, индустриально-педагогическа һалбариин декан болоо. Тэрэ үеынгээ оршон байдалда тааруулжа, гүрэнэй бодолгын гол барижа байһан Советскэ Союзай Коммунис намай Буряадай обкомой болбосоролой ба эрдэм ухаанай талаар зүбшэлэгшөөр ажаллаа бшуу.

1989-1990 онуудай һуралсалай шэнэ жэлэй эхилхэдэ, Буряадай Бэеэ дааһан ниигэм журамта уласай Арадай болбосоролой сайдай тушаалда томилогдон табигдаа һэн. 1994 онһоо 2008 оной эсэс хүрэтэр Буряад Уласайнгаа Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаманиие ударидажа ябаа гээшэл даа.

Альгаар дүүрэн ажал бадаруулжа

Буряад Уласайнгаа Болбосоролой болон эрдэм ухаанай һалбариин хүгжэлтэдэ Сергей Дашинимаевич Намсараевай оруулһан хубита гайхамшаг. Тэрэнэй хүтэлбэри доро уласай эрдэм һуралсалай комплекс ушаргүй ехээр ургаа, хэмгүй ехээр хүгжөө юм. Шэнэ нэбтэрүүлгэнүүд, мүнөө сагай түрүү онол арганууд хэрэглэгдэжэ, багшанарай түрүү үүсхэл дэмжэгдэжэ эхилээ бшуу.

Түрэлхи хэлэеэ үзэхэ, сахин хүгжөөхэ хэрэгтэ Намсараев дарга аргагүй ехэ анхаралаа хандуулдаг байгаа. Буряад Уласай Юрэнхылэгшын дэргэдэхи Эрдэм ухаан, технологи ба болбосоролой Зүблэлэй түрүүлэгшын орлогшын тушаалда ашаг үрэтэйгөөр ажаллаа, Россиин Эрдэмэй академиин Сибириин таһагай Буряадай эрдэмэй түбэй Президиумэй ба Засагай газарай олон тоото комиссинуудай гэшүүн байгаа.

Эрдэм шэнжэлгын ажал ябуулжа, багшын эрдэмэй докторой солотой болоһон Сергей Дашинимаевич Намсараев багшанарые болон эрдэмтэдые хүмүүжүүлхэ, бэлдэхэ хэрэгтэ ехэ анхарал хандуулдаг байһан. Тэрэнэй хүтэлбэри доро эрдэмэй хоёр докторой, мүн арба гаран кандидадай нэрэ зэргэнүүд хамгаалагдаһан. Эрдэмэй ажалнуудые хамгаалдаг Диссертациин хэдэн зүблэлэй гэшүүн байһан, эрдэмэй болон методическа 70 гаран ажалнуудые бүтээһэн, хэблэлэй олон түсэлнүүдые хүтэлбэрилжэ бэелүүлһэн байха юм.

Уласайнгаа ажаһуугшадай дунда ушаргүй ехэ хүндэтэй Сергей Дашинимаевич Намсараев мүнөө засаг барижа байһан намай таһаг манай эндэ эмхидхэжэ, политическэ ажал ябуулаа бэлэй. “Ниитэ нэгэн Росси” намай Буряад Уластахи эмхиин секретариин орлогшо, “Буряадай Арадуудай ассамблей” гэһэн эмхиин зүблэлэй түрүүлэгшэ, Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэлэй хүтэлбэрилхы Президиумэй гэшүүн, “Юность России” гэһэн ФСО-гой Буряад Уластахи зүблэлэй түрүүлэгшэ, Буряадай Столой теннисэй холбооной юрэнхылэгшээр ажаллаһан.

Буряад Уласай болон Монгол ороной хоорондохи хани барисаа хүгжөөлгэдэ горитой ехэ анхаралаа хандуулжа, хүршэ гүрэнэйгөө ниислэл хото Улаан-Баатарта Сергей Дашинимаевич Россиин эдэй засагай Г.В. Плехановай нэрэмжэтэ академиин лицей, мүн баһа монгол-ород һургуули нээхэ тухай асуудал шиидхээ бшуу.

Гүрэн түрын ба олониитын элитэ ажал ябуулагша, Буряад Уласай Һуралсалай, Болбосоролой болон эрдэм ухаанай сайдаар 1989-2008 онуудта хүдэлмэрилһэн габьяатай. Багшын эрдэм гүнзэгыгөөр шэнжэлэгшэ, профессор, Ородой Холбоото Уласай ниигэм шэнжэлхы ухаанай академиин ба Уласхоорондын информатизациин академиин бүрин эрхэтэ гэшүүн байгаа.

Буряад арадай алдар суута хүбүүн, бэлигтэй хүтэлбэрилэгшэ, шадамар бэрхэ эмхидхэгшэ, мэргэн багша, эрдэмтэн Сергей Дашинимаевич тухай дурасхаал манай зүрхэндэ хэтэ мүнхэдөө үлэхөөрөө үлэхэ.

Хотын хүлгөөтэ ажабайдал хуушан хэмдээ оронхой...

Буряадай гүрэнэй филармониһоо хэмтэ газартаа хүрэхэ Сергей Дашинимаевичай энэ дэлхэй дээрэ үнгэрэн түгэсэжэ байгаа наһанайнгаа һүүлшын харгыдаа гаража ошоһоной удаа, Буряадай ниислэлэй ажабайдал хуушан хэмдээ орожо, Засагай газарай урдуур уруу дуруу шарайтай иимэ олон зон зог татан һагад хэзээ алхалалдаа һэм бэ гэжэ асууһанда адли. Яаралтай хүнүүд, ябажа ядашаһан автоунаа, дуун, шууяан, хөөрэлдөөн, хүлгөөн, үймөөн. Иимэл һэн гүб даа, юртэмсымнай жама ёһо: одон мэтэ ялалзаад, хэзээ нэгэтэ унтарха хуби заяатай бидэнэрэй, хүн түрэлтэн, яахыншье арга үгы. Тиигээшье һаа, амиды мэндэ ябаһан сагтаа Сергей Дашинимаевич Намсараев тухай гэрэлтэ дурасхаал сэдьхэл зүрхэндөө ходо хадагалаад ябахабди.