​​Дамбинима Самбуев: «Үбшэ аргалхаһаа һэргылһэниинь дээрэ»

Дамбинима Самбуев

Буряадай элүүрые хамгаалгын сайд Дамбинима Самбуев Мухар-Шэбэр аймагһаа уг гарбалтай, Ярууна аймагта түрэһэн, Хэжэнгэдэ үндыһэн юм. Харин ажал хэрэгээрээ Түнхэн, Аха нютагуудтай няг­та холбоотой. Олон нютагуудай ажабайдалтай дүтэ танил байһаниинь мүнөө даажа ябаһан ехэ харюусалгатай ажалдань тон туһатай ёһотой. Һонин юумэн гэхэдэ, Дамбинима Цыренович 1999 ондо Буряад Ула­сай габьяата врачай нэрэ зэргэдэ хүртөөд, 2005 ондо Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ болоһон байна. Иимэ хоёр ондоо һалбаринуудта аша габьяатай хүн манай Засагай газарта үгыл хаш. Дамбинима Самбуевай Ахада ахалагша эмшэнээр хүдэлжэ байхадань, тэндэхи ажаһуугшад тэрэниие аймагайнгаа засаг даргаар һунгаһан юм. Энэ тушаалда 3 жэл ажаллаха үедөө аймагай хүгжэлтэдэ ехэхэн хуби­таяа оруулжа, үндэр амжалтануудые туйлахадань, ФОМС-ын Буряадай таһагые хүтэлбэрилхыень уряа бэлэй. Удаань элүүрые хамгаалгын сайдаар томилогдоод, баһал урагшатай хүдэлжэ байна. Мүнөө танай анха­ралда Дамбинима Самбуевтай хэһэн хөөрэлдөө дурадханабди.

- Дамбинима Цыренович, Бу­ряадаймнай эмшэлэлгын һалбари һүүлэй жэлнүүдтэ нилээд хүгжэжэ байнхай. Гэбэшье шиидхэгдээгүй асуудалнууд үшөө олон лэ ааб даа...

- Үнэхөөрөөшье, һүүлэй жэлнүүдтэ эмшэлэлгын газарну­удта ехэ һайн хубилалтанууд бо­лоо. Зөөриин-оньһоной байдал һайжаруулагдана. Илангаяа Семаш­кын нэрэмжэтэ уласай больница ехэ хүгжэлтэтэй, хэдэн байрану­уд һэльбэн шэнэлэгдэнэ. Уласай хүүгэдэй больница, перинатальна түб баригдаа. Нари үбшэнэй дис­пансер баригдажа байна. Эдэ бүгэдэ гансал тусхайтаар хүн зониие аргал­даг газарнууд болоно гээшэ. Томо­граф мэтын оньһон түхеэрэлгэнүүд имагтал ехэ эмшэлэлгын газар­нуудта худалдажа абтана. Харин поликлиникэнүүднай хүгжэнэгүй, тэндэ иимэ түхеэрэлгэнүүд үгы ха юм даа. Хүн зомнай үбшэеэ элирүүлхэ гэбэл, эмшэлэлгын газар­та хандаха баатай болоно.

Мүнөө сагта үбшэ һэргылхэ гү, али эхин дээрэнь элирүүлхэ гэһэн гол зорилго табигдана ха юм. Хүнүүдэй бэе шалгаад, үбшэн һаань, аргалха, элүүр һаань, ойлгу­уламжын, һэргылэмжын ажал ябу­улха шухала. Жэлдээ нэгэшье дахин ерэжэ, бэеэ бага сага аргалбал, хүн зомнай элүүржүүлэгдэжэл байха бо­лоно. “Бережливая поликлиника” түсэл бэелүүлэгдэнэ ха юм. Поликлиникын эмшэн хадаа һэргылэмжын хэрэгтэ гол үүргэ дүүргэхэ ёһотой. Тиимэһээ поликлиникэнүүдэй бай­дал һайжаруулха шухала. Мүнөө үбшэнтэниие эмшэлэлгын 60 ху­бииень поликлиникэ, 40 хуби­иень больницанууд бэелүүлдэг. Зүгөөр мүнгэн зөөриин хубаа­ри харабал, 88 хубинь больни­цануудта һомологдоно, харин поликлиникэнүүдтэ оройдоол 12 хубинь үгтэнэ. Энэмнай буруу.

Манай 1 сая ажаһуугшадай 600 мянган хүниинь лэ эмшэлэлгын газарта хандадаг, нүгөө 400 мянга­ниинь дүтэшье хүрэдэггүй. Эдэ зон үбдөөшье һаа, шүдөө хам зуужа тэсэ­эд лэ, бэеэ аргалуулангүй ябана гээ­шэл даа. Энэмнай муу. Бэеэ гамнаха хэрэгтэй, үбшэнһөө һэргылхын тула бэеэ шалгуулжа байха шухала.

- Алдуу эндүүгүй ажал байдаггүй гэжэ мэдэнэбди. Хүн зон муугаар аргалба гэжэ эмшэ­дые муушалһан мэдүүлгэ баридаг гээшэ гү?

- Эндэ иигэжэ тэмдэглэхээр: за­рим зон бэеэ гамнадаггүй, хэмһээ ехээр таргална, архи ууна, тамхи та­тана... Тиигээд лэ үбшэндэ нэрбэгдэ­нэ. Үбшэн гээшэ хэдэн шататай бай­даг. Аргалуулжа шадаха саг байха. Энэ сагые алдажа болохогүй. Харин зариман үбшэеэ һүжэрөөжэрхиһэн хойноо хандана. Иимэ ушарта эм­шэн хэды оролдобошье, туһалжа шаданагүй – саг үни ябашанхай... 1 сая ажаһуугшадай 500 хүн лэ муушалһан мэдүүлгэ бэшэдэг. Энэ талаар һайжаруулха бодолнууд хара­ада абтажал байна.

- Мүнөө сагта туршалгын түсэлнүүд бэелүүлэгдэнэ. Иихэдээ манай эмшэлэлгын газарнууд бу­сад можо нютагуудайхиһаа түрүү болоно гү?

- Дан тиимэ бэшэ. Бултанһаа түрүү ябанагүйбди. Эндэ юун шуха­лаб гэхэдэ, Буряад Уласта гүрэнэй һангай нэгэшье эмшэлэлгын газар үгы бшуу. Бултадаа уласай һанһаа һомологдоно. Эмшэдые һургадаг дээдэ һургуулимнайшье уласай да­ашын. Жэшээнь, ажаһуугшадайнгаа тоогоор мантай тон адли Томск хотодо федеральна һанһаа хангаг­дадаг томо эмшэлэлгын газарнууд бии. Үбэр Байгалай хизаарташье Сибириин эмнэлгын академи бай­на. Харин бидэ өөһэдынгөөл мүнгэн зөөреэр энэ-тэрэ шэнэ түсэлнүүдые бэелүүлнэбди. Москва мүнгөөр туһалаа аабза. Зүгөөр онсолжо, ямар нэгэн эмшэлэлгын газарта үгтэнэ бэшэ, уласай һанда шэглүүлэгдэнэ. Гэбэшье гүрэнэй һангай бэшэ­шье һаа, ондоо тээхи эмшэлэлгын эмхинүүдһээ дутуугүй арга эрхи­лэгдэнэ. Манай эмшэдэй урагшаа һанаатай, һонор, эрдэм шэнжэлгэ хэжэ, ажалай шанар дээшэлүүлхэ хүсэлтэй хадань, томо хотонууд руу, хари гүрэншье эльгээжэ, һуралсал хүүлэнэбди. Жэшээнь, зүрхэндэ орёо операци хэжэ һураа, мүн эм­шэлэлгын бусад шэглэлнүүдээр шэнэ оньһото арга хэрэглэдэг болоо. Мүнөө сагта нари үбшэ эмшэлхэ та­лаар хүгжэлтын шатануудые дабажа байнабди.

minzdravrb.ru

- Нари үбшэнэй элүүржүүлгын шэнэ байшан баригдана. Ядерна эмшэлэлгын түб байгуулха ажал хэр ябажа байна гээшэб?

- Энэ хүндэ үбшэ аргалха хэ­рэгтэ уластамнай ехэ мүнгэн һомологдонхой. Байгша ондо 1 миллиард 300 сая түхэриг гарга­шалагдаха. Үбшэнтэд элдэб янзын эмүүдээр хангагдана. Буряад Ула­сай Толгойлогшо Алексей Цыденов энэ үбшэ һэргылхэ, аргалха талаар ажал эршэдүүлхэ хараа зорилгону­удые урдамнай табяа. Тиимэһээ энэ һалбари хүгжөөгдэхэ, шэнэ онол ар­гата түхеэрэлгэнүүд абтаха. Апрель һарын хуушаар шэб шэнэхэн поликлиникэ нари үбшэнэй диспан­серэй дэбисхэр дээрэ нээгдэхэнь. Мүн баһа эмшэдэйнгээ мэргэжэл дээшэлүүлхэбди. Хари гүрэнүүдэй түрүү түсэлнүүдые бэелүүлдэг боло­хобди.

Эндэхи талмай дээрэ Ядерна эмшэлэлгын түб бариха түсэл бэл­дэгдэжэ байна. Эгээл дүтын иимэ түб Красноярск хотодо бии. Бидэ мүнөө нари үбшэ аргалхадаа, тэ­рэниие гүйсэд диилэбэбди гэжэ элирүүлнэгүйбди. Харин өөрын түбтэй болоходоо, хэр һайнаар арга­лагдабаб, хүнэй бэеһээ дууһан һалаа гээшэ гү гэжэ мэдэхэбди. Уластамнай жэл бүхэндэ 3800 хүн энэ үбшэндэ нэрбэгдэнэ. Гэбэшье наһа бараһан зоной тоо гүрэнэймнай дунда зэр­гын тоо баримтаһаа үсөөн. Нёдондо 1707 хүн наһа бараһан байна.

- Дамбинима Цыренович, ула­стамнай эмшэд дуталдана гэжэ мэдээжэ. Энээн тухай хэлэжэ үгыт даа.

- Бүхыдөө 600 гаран эмшэд, ти­ихэдэ дунда бүлэгэй 800-гаад мэргэжэлтэд дуталдана. Больница­нууд бүрин хангагданхай, зүгөөр поликлиникэнүүдтэл дуталдана. Поликлиникэнүүдэй эмшэдэй ажал ехэ. Тэдэ хоёр-гурбан участок даа­жа абаха баатай болоно. Эмшэдэй дуталдаһан шалтагаануудай нэгэн - тэдэ һайн салинтай можо нютагууд руу ябашана. Жэшээнь, нёдондо 82 шэнэ эмшэн ерээ, харин 70 хүн ехэ салинтай газарнууд руу нүүжэ яба­шоо. “Хүдөөгэй эмшэн” гэжэ түсэлдэ хабаадагшадай наһа хизаарлахаяа болёо. Тиихэдэнь дүршэлтэй эм­шэднай хүдөө нютагта хүдэлхэеэ ябашана. Эмшэдэйнгээ тоо олошо­руулха, байдалыень һайжаруулха, салин хүлһыень дээшэлүүлхэ талаар түсэлнүүд бодомжологдожол байна.

- Ерээдүй сагай эрилтэ – һэргылэмжын эмшэлэлгэ. Энэ та­лаар ямар ажал ябуулагдана гээ­шэб?

- Зүблэлтэ үедэ эмшэд соёлой ажалшадтай суг хамта малшадай буусануудаар ябалсажа, зонойн­гоо бэеын элүүрые шалгадаг һэн. Юуб гэхэдэ, малшад эмшэлэлгын газар ерэхэ сүлөөгүй ха юм. Гансал тон ехээр лэ үбдэхэдөө, аргалхань орёо болошоһон хойно эмшэдтэ хандадаг. Тиимэһээ Буряад Уласай Толгойлогшын дэргэдэхи Аха заха­танай зүблэлэй зүблөөн дээрэ энэ асуудал бодхоогооб. Мүнөө энэ хэрэг һэргээхэ талаар түсэлнүүд бэлдэгдэ­жэ байна. Һаядаа аймагуудай эмшэд малшадай буусануудаар ябажа эхил­хэ. Нэмэжэ хэлэхэдэ, хүдөө нютагуу­дай фельдшерэй түбүүд һэргээгдэжэ байна. Гадна нютагай өөһэдын хүтэлбэринүүдтэй хэлсээ баталха хүсэлтэйбди. Юуб гэбэл, үбшэнһөө һэргылэмжын тарилга хэхэ шухала. Жэшээнь, пневмококкой шэнэ вак­цина ехэ туһатай. Наһатай хүндэ энэ тарилга хэбэл, саашадаа пневмони үбшэндэ дайруулхагүй. Мүн хашагай энцефалит, улаан эшэргэнэ (корь) бо­лон гриппһээ һэргылэмжын тарилгануудые худалдажа абаха арга бэдэрхэ хэрэгтэй. Нютагайнгаа бюджедтэ иимэ гаргашануудые хараалхыень аймагуудай хүтэлбэрилэгшэдые уря­алнабди. Тиигэжэ ажаһуугшадайнгаа элүүрые хамгаалха хэрэгтэй. Үбшэ аргалһанһаа һэргылһэниинь дээрэ ха юм даа.

- Баярлаа, Дамбинима Цырено­вич.