​​Угаа хүндэлхэ үндэр үүргэ

Гэрэл зураг FACEBOOKE.com

Хэр угһаа хойшо булган малгайта буряад арад угайнгаа хүсэндэ найдажа ябаа. Түүхын элдэб үйлэ ябадалһаа ажаһуудал, хараа бодол, үзэл сурталшье хубилаа. Гэбэшье элинсэгүүднай хэзээдэшье уг гарбалаа уһанда хаяагүй.

Угай хүсэн шанга

Угай хүсэн гээшэ тон ехэ удха шанартай юм. Хэр угһаа хойшо буряад угсаатан гэр бүлын харилсаанда гол анхарал табидаг байгаа. Алишье сагта хүнһөө ямар угайбши гэжэ асуудаг һэн. Уг унгяарнь хүниие тайлбарилжа, абари зангыень, ажаһуудалыень тухайлдаг. Хүн бүхэн уг унгияа ухашалан шэнжэлхэ ёһотой. Юундэб гэхэдэ, элинсэгүүднай угаа хамгаалан хадагалагшад гээшэ.

Бидэ угайнгаа үргэлжэлэл, үри һадаһад гээшэбди. Уг хадаа элшэ хүсэ, хэрэгтэй мэдээсэл үгэдэг амиды модон ха юм. Угай элүүр энхэ байгаа һаань, һайн элшэ хүсэн үеһөө үедэ дамжуулагдадаг. Һайн һайхан, нигүүлэсхы буянтай үйлэ хэрэгүүдые үйлэдэжэл ябахадаа, угайнгаа үндэһэ бүри бэхижүүлнэбди. Хэрбэеэ муу үйлэ үүсхэжэ, сүйд татажа, хорото хэрэг хэбэл, хүнэй ами наһа хорообол, хулгай, худал хуурмаг ябадал гаргабал, угай хүсэн һуларжа, элшэнь унтарна. Энээн тухай олониитын ажал ябуулагша, удаган Ульяна Раднаева номууд соогоо ехэ тодорхойгоор, юрын уншагшадай ойлгохоор бэшэдэг.

- Һүнэһэн хадаа өөрөө угаа шэлэдэг. Оло дахин түрэхэдөө, урда хэгдэһэн алдуу заһахаяа һөөргөө тэрэл угта эрьен ерэдэг. Уг гээшэ хүнэй абари занда, бэлиг шадабарида, мүнгэн зөөритэй байдалда, хүн зонтой харилсаанда болон энхэ элүүр байдалда нүлөөлдэг. Хүн эхын һүмбэйтэй хамта саашанхи ажабайдалайнгаа хэб бэедээ шэнгээдэг, - гэжэ Ульяна Юрьевна хэлэнэ.

Угай хүсэн тухай хэлэбэл, хэзээ нэгэтэ дээдын хүсэтэ Бурхашуулай удаа Уг байдаг һэн. Бурхад Угай ахалагшанараар хөөрэлдэжэ, хүн зонтой харилсадаг байгаа. Гүрэн засаг Угай түрүүшүүлэй мэдэлэй байһан. Угууд лэ засаг баридаг, газар дайдаа эзэмдэнхэй хаашуулай уг залгамжалал (династи) байгуулдаг һэн. Мүнөө сагта бүхы юумэн хубиланхай. Мянгаад жэлэй туршада ходо дайлалдажа, засаг түрэ, шажан мүргэлнүүд һэлгэлдээ, илагшадай хараа бодолнууд үнэн гэжэ тодороо. Тиигэжэ Уг таһаржа эхилээ юм. Хубисхал, хоёр ехэ дайн энээндэнь тон ехээр нүлөөлөө. Тиигэжэ Угай удха хубилжа, гэр бүлын үнэ сэнтэй заншалта харилсаан һулараа.

- Худхалдаад байһан сагта ан-бунхан байдалай эрьехын тула арадай угай заншал һэргээхэ шухала. Мүнөө бүхы юумэн һандараадүй, үгы хэгдээдүй. Тиимэһээ угай агууехэ заншалта удха һэргээхээр. Тиигэхын тула уг бүхэнэй хамгаалагша бии болохо ёһотой, - гэжэ Ульяна Раднаева тэмдэглэнэ.

Угай хамгаалагша

Угай хамгаалагша гэхэдээ, эндэ заатагүй бөө удаган болохо гэнэ бэшэ, угайнгаа түүхэ, заншал, намтарай үйлэ хэрэгүүдые бэшэжэ байдаг хүн хэрэгтэй. Гэр бүлын эгээл ахалагша хүбүүнэй хүбүүн угай түрүүлэгшэ байдаг. Эндэ заал һаа эрэ хүн бэшэ, эхэнэршье байжа магадгүй. Ямар нэгэ муу юумэнэй болоходол, зарим зон уг гарбалайнгаа һабагша бэдэржэ, эндэ тэндэһээ һурагшалжа эхилдэг. Тиигэжэ байхагүйн тула угайнгаа түүхэ суглуулха хэрэгтэй гэжэ Ульяна Юрьевна онсолоод, иимэ туһатай зүбшэлнүүдые хэлэнэ: “Нэн түрүүн дэбтэр соогоо гэр бүлынгөө түүхэ бэшэгты. Ахалагша зоной мэндэ байгаа сагта урдахи үндэр уг тухайгаа һурагшалагты. Гэр бүлэнүүдэй түүхээр һонирхожо байгты. Уг гарбалнай ямар абари зантай байгааб, ямар һайн юумэ үйлэдөөб, ямар муу юумэ хээб гэжэ мэдэгты. Муу үйлэ хэгдэһэн байгаа һаань, энэ ушарһаа ажабайдалай ямар һургаал абахабиб гэжэ бодомжологты, шэнжэлэгты. Энэ юртэмсэдэ мүндэлэн түрэһэндөө эхэ эсэгэеэ, элинсэг хулинсагуудаа дулааханаар дурсан, баярые хүргэгты. Үргэл мүргэлдөө дурсажа байгты. Түрэл гаралайнгаа ямаршье һаань, энхэрэн хайрлагты, бодомжолон ойлгогты, дурлагты. Аха дүүнэртэеэ харилсажа, дулаагаа үгэлсэжэ, хандалсажа байгты. Тиихэдэтнай угайтнай хүсэн шангарха. Гадна үргэл хэгты. Угайнгаа хүсэндэ этигэбэлтнай, өөһэдөөшье мэдээгүй байхадатнай, ажабайдалтнай һайжарха, муу үйлэ ябадал холодохо, угайнгаа дэмжэлтэ ходол мэдэржэ байхат”.

baikal-olkhon.ru

Элшэ хүсэеэ хайшан гэжэ хамгаалхаб?

Илангаяа мүнөө сагта элшэ хүсыетнай һорон абадаг хүнүүд байдаг гэдэг. Ямар бэ даа нэгэ хүнтэй харилсаад, хөөрэлдөөд, тоосолдоод, гансата “һалд” гээд, хүсэ шадалгүй болошохоор байдаг. Энэ хадаа “элшэ хүсэнэй вампиртай” ушараа болонобди. Иимэ зон зорюута хүнүүдые сухалдуулжа, зүрхэ сэдьхэлыень хүдэлгэжэ, һанаагаа амардаг, элшэ хүсэтэй болодог. Мүн ондоо хүнэй ухаагаар ажаһуудаг, хүнэй хүзүүн дээрэ һуудаг зон баһал тэдэнэй тоодо ороно. Бидэшье булта оршон тойронхи байгаалияа бузарлажа байхадаа, Эхэ дэлхэйнгээ элшэ хүсэ һорожо байһан вампирнууд болонолди даа. Ульяна Раднаевагай тайлбарилһаар, ямар юумэн элшэ хүсэ һалгадаг бэ гэхэдэ, иимэ:

- Үбшэн, шүрбэһэнэй таталга болон үе мүсын аягүй байдал.

- Уйдхар, уур сухал, хэлэ аман, эсэргүүсэлгэ, бэеэ муушалалга, сэдьхэлэй доройтонги байдал.

- Даалгагдаһан уялгаяа үнэн зүрхэнһөө бэелүүлгэ.

Харин амаржа унтахада, хэрэгтэ хэрэггүй үйлэ усадхахада, юрэ шашалдахагүйдэ, хэрэггүй бодол гүйлгэхэеэ болиходо, элшэ хүсэн бии болодог. Тиимэһээ гар утаһаар үлүү ехээр хөөрэлдэхэ, компьютерай урда удаан һууха, сүлжээ холбоогоор ходо харилсажа байха хэрэггүй. Эдеэлхэ үедөө ном уншахагүй, телевизор харахагүй. Эхэ байгаалитаяа харилсагты, дуратай юумэеэ хэгты, нэгэ юумэ урлагты.

Угай хүсэн - Эхэһээ

Уг гарбалтаяа Эхэ хүн лэ нягта холбоотой байдаг. Эхэ хүн гээшэ уг залгамжалха хүниие түрэнэ ха юм даа. Эхын элшэ хүсэн энэ түби дэлхэйн бүхы амидын Эхэ. Эжынгээ дурантай бидэ агууехэ хүсэндэ, юртэмсын үршөөлдэ хүртэнэбди. Дурыень бэедээ шэнгүүлээгүй һаа, бидэ буян хэшэгэй үршөөл абанагүйбди. Тиимэһээ угай ахашуул һайн айлһаа бэри хэжэ, угайнгаа үри хүүгэдэй саашанхи жаргалтай байдал сахихые оролдодог һэн. Эхэнэрэй элшэ хүсэн - нигүүлэсхы сэдьхэл, энхэргэн хандаса, ажаһуудалдаа найдал, арюун сэбэр мэдэрэл. Эхэ хүн - угай гал гуламтын эзэн.

Childfree гэһэн хүдэлөөн баруун тээһээ манай гүрэн руу хүрэжэ ерэнхэй. Ажабайдалдаа амжалтатай залуу зон үхибүү түрэжэ зууралдангүй, һанаа сэдьхэлээ зобоонгүй ажаһууха гэһэн хараа бодолдо абтана. Энэ гажа буруу үзэлдэ буряад залуушуул абтажа эхилэнхэй. Тус үзэл буряад хүндэ дүтэ бэшэ. Угайнгаа модо бэхижүүлээгүй, уг гарбалаа хүсэд мэдэхэгүй зон иимэ юумэндэ халдаана, бузарлагдана. Эхэнэр хүнэй гол үүргэ - үхибүүдээ түрэхэ, эхэ эсэгэеэ үргэхэ. Гэхэ зуура, ганса эрэ нүхэрэйнгээ ара тала боложо, үри хүүгэдээ хараад һууха бэшэ. Буряад арадай түүхын хуудаһанда гүн ухаатай, шанга бэрхэ эхэнэрнүүд олон байгаа бшуу. Засаг баряад байһан эрэ нүхэртөө гүн ухаатай зүбшэлнүүдые үгэжэ, буряад арадайнгаа байдал һайжаруулхын хэрэгтэ тон һайнаар нүлөөлһэн жэшээнүүд олон. Амжалтатай, жаргалтай гэр бүлын эхин – эхэнэрһээ, Эхэһээл бшуу. Тиимэһээ залуу басагад хадамда гарахынгаа урда тээ сэдьхэлээ сэбэрлэхэ, угайнгаа гол бодхоохо ёһотой. Ондоо угай уг залгуулагша Эжы болоходоо, гэр бүлынгөө гал гуламта нангинаар сахижа ябахын тула угайнгаа удха, элшэ хүсэ бадаруулжа, угтаа таараха болоно ха юм.