1215
Эдэ үдэрнүүдтэ Байгал шадарай арадуудай Этнографическа музейдэ баабгайн хоёр гүлгэд саг зуурын байратай болоо. Эдэ амитад хубиин байраһаа “мүрдэлгэ, мүшхэлгын үедэ” абтаа.
Мүрдэлгын үедэ Буряадай Байгаали ашаглан хамгаалдаг яаманай мэргэжэлтэд музейн эрхилэгшэдтэ эдэ балшар баабгайнуудые саг зуура байлгахыень хандаа. Тиигэһээр өөрын байратай болохо юм. Тэдэниие мүнөө тайга руу табижа болохогүй. Эдэ арьяатад оройдоол гурбадахи һарадаа ябана ха юм.
-Эгэшэ дүү хоёр баабгайханууд айн һүрдэн байһанаа һаял дадажа, һайнаар эдеэлдэг, ажалшадые танидаг боложо байна. Эдеэлээд, заахан үхибүүд мэтэ эрхэлээд, налайжа унтана. Удаадахи долоон хоногто газаашань наранда гаргадаг болохобди, - гэжэ музейн ажалшад хөөрэнэ.
Эдэ амитадые Улаан-Үдын Советскэ хороогой зошод буудалда байһыень эндэ асараа. Эдэниие баряанда байлгаһан зошод буудалай эзэндэ зэмэ тохогдохо. Иимэ хуули буса ябадалай түлөө 500-һаа мянган түхэриг болотор яла миин хүндэ оноогдохо. Харин албан тушаалтад - мянгаһаа хоёр мянга хүрэтэр, юридическэ нюурнууд 10 мянгаһаа 20 мянган түхэриг хүрэтэр ялада унаха юм.
- Мүнөө эдэ зэрлиг амитад хайшан гээд хүнэй гарта орооб гэжэ мүрдэлгэ ябуулагдана, - гэжэ Буряадай Дотоодын яаманай олондо мэдээсэл тараадаг албан мэдээсэнэ.
Теэд энэмнай албан тушаалтадай хуурайхан мэдээсэл ааб даа.
Үнэн дээрээ, һүүлэй хорёод жэлнүүдтэ ажалгүйдэһэн хүдөөгэйхид багаханшье олзо олохын тулада юушье хэхээр бэлэн.
Эхэ баабгай хулгайгаар агнагшадта алуулаа. Эшээн сооһоонь тэдэ алууршад хоёр гүлгэдыень гаргажа абаа. Тиигээд һаяхан Ородой Холбоото Уласай эрхэтэн болоһон хитадта худалдаа.
Эдэ амитадай хуби заяан мэдээжэ. Нэгэ заа боргожоходонь үүсэлжэ, Хитад эльгээхэ. Тэндэ суута тун эмүүдые найруулха. Баабгайн һэлһэн-домти ямаршье үбшэ эдэгээдэг гэжэ үни холоһоо суутай юм. Харин хитадууд һабарһаань эхилээд, һүүл хүрэтэрынь элдэб зүйлэй эм домдо хэрэглэдэг. Тиихэдээ амиды баабгайн һабар бүришье ехээр сэгнэгдэдэг.
Олон эмхи зургаануудай мэргэжэлтэдэй хамтын хүсөөр эдэ баабгайханууд үйлын муухай үриһөө мултарба гэжэ баярлахаар. Түрэһэн эхэтэеэ түрэл байгаалидаа балшар наһаяа үнгэргэжэ боргожоогүйнь юунһээшье харамтай. Тиибэшье манай музейдэ - һайн хангалтатай, энэрхы хандасатай газарта ядамаргүй амидарха бэзэ гэжэ найдагдана. Иимэшүү хуби заяатай үншэн үрөөһэнүүд эндэл тэнжээгдэдэг.
Александр ГАРМАЕВ
