​"Багшанарай колледждо һураһамби"

Апрелиин 18-да Буряадай багшанарай колледжын Буряад хэлэнэй болон үндэһэн соёлой факультет холо ойрын айлшадые, тэрэ тоодо бүхы наһаяа багшын ажалда зорюулһан шабинараа угтажа абаа. “Багшанарай колледждо һураһамби”, - гэжэ омогорхол, бахархал дүүрэнээр хэлэхэ хүнүүд Буряад ороноймнай аймаг бүхэндэ, хүршэ Эрхүү можодошье, Ага тойрогтошье тооложо барашагүй олон байха даа.

Мастер-классууд

“Мүнхын аршаанай мүнгэн дуһал” гэһэн ойн баярай уулзалгын түсэбөөр хэдэн хэмжээ ябуулга эмхидхэгдэһэн байна. Нэн түрүүн тус болбосоролой эмхи зургаанһаа далижан гараһан бэлигтэй багшанар, мэнэ гэһээр хүнгэн бэшэ ажалайнгаа замаар түрүүшынгээ алхамуудые хэхэеэ байһан бэрхэ оюутад сугларагшадта мастер-классуудые, нээмэл хэшээлнүүдые үнгэргөө. Буряадай үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернадай багша Цындэма Чимитова хуушан монгол бэшэгээр ехэ һонин нээмэл хэшээл үгөө. Энэл һургуулиин багша Цыбигма Лубсанова буряад хэлээр аха ангинуудта “Харааб, хээб, ойлгооб” гэһэн мастер-класс дурадхаа. Гадна ерэхэ зун багшын диплом гартаа барихаяа байһан оюутан Виолетта Дашинимаева “Гэр бүлэ” гэһэн сэдэбээр хитад хэлэнэй хэшээл үнгэргөө. Бэрхээр ярина даа. Хөөрүү хүнэй хэлээ һаа, уһан хитад хэлэтэй. Үшөө нэгэ оюутан Дэма Бадмаева “Эбтэй дүрбэн амитад” гэһэн хүүгэдтэ зорюулагдаһан зохёолоор хэшээл үгэхэдөө, хэдэн жэлдэ багшалжа байһандал, нэгэшье мэгдэнэгүй һэн.

Түрэл факультедэйнгээ баяр хубаалдалсангаа ажалаа хэжэ ябаһан Буряадай гүрэнэй телевидениин түрүү сурбалжалагша, 7 жэлэй туршада багшын ажалай амтые өөр дээрээ үзэһэн Гунсыма Тудупова хэшээлнүүд тухай һанамжаараа хубаалдахадаа, саг сагтаа гэжэ онсолоо.

“Урда үеын багшанар амаргүй бэрхэ байһан. Жэшээнь, манай бүлгэм хүтэлбэрилһэн Алина Нанзытовна Цыбикжапова – бэлигтэй, шуран шулдааг, эдэбхитэй багша,тэрэ үедэ Буряад таһаг даажа ябаһан Маргарита Ендоновна Понтеева - ёһотой ударидагша. Дээдэ гарай олон лэ багшанарта заалгаһамби. Бүхы мэдэхэ, шадаха юумэмни эндэһээл һабагшатай, - гэжэ 26 жэлэй саана тус һургуули дүүргэһэн шаби хэлээ һэн. – Гэбэшье мүнөөнэй багшанар, оюутад өөрынхеэрээ бэрхэнүүд: анхан байгаагүй оньһон хэрэгсэлнүүдые, шэнэ онол аргануудые хэрэглэнэ ха юм. Ямар ехэ хубилалтанууд болонхой гээшэб! Нэн түрүүн колледжын танихаар бэшэ гоё, баян болоһыень тэмдэглэмээр. Энэ ехэ ажалые захирал Светлана Цыдыповна Нимбуева урагшатай хүтэлбэрилнэ гэжэ абаһаар эли”.

“Монгол бэшэг” номтой танилсалга

Ойн баярта хабаадаһан айлшадай дунда Буряадай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, Буряадай телевидениин түрүүшын диктор, 92 наһатай Валентина Зондуевна Жалсараева байгаа. Багшанарай колледждо һуража гараад, бүхы наһаараа эндээл хүдэлһэн нэрэ солотой багша Дарима Тумуновна Тумуновагай 100 жэлдэ зорюулагдаһан “Монгол бэшэг” номтойнь танилсалгын хэмжээ ябуулгада зорижо ерээ юм.

Ородой болон Буряадай габьяата багша Дарима Тумунова дүү хүбүүниинь болохо Жигжит Тумуновтай суг хамта номоо бэшэһэн байна. Энэ хадаа 1991 ондо хэблэгдэһэн “Монгол үзэг”гэһэн үзэглэлэй удаа эхин һургуулида уншажа, бэшэжэ һураха ном болоно гээшэ. Тэрэнь хуудаһан бүхэндөө хуушан монголоор бэшэһэн текст болон буряад оршуулгатай, тааруу зурагуудтай. Дарима Тумуновнагай хүбүүн Доржо Андреевич Мэрдыгеев зурагуудыень зураһан, аша хүбүүн Табиту Батоевич Мэрдыгеев номой гадар шэмэглээ. Үшөө нэгэ хүбүүниинь Бато Андреевич Мэрдыгеев Буряадай багшанарай колледжтой хамтаран, эжынгээ мүнхэ дурасхаалда номыень хэблүүлжэ гаргабал даа. Эжынь бэшэжэ дүүргээд лэ, үглөөдэрынь шуһа харбажа, наһа барашаһан юм. Номоо түгэсхэхыень дээрэһээ хүлеэгээ хаш.

Хэмжээ ябуулгада Дарима Тумуновнатай эгэшэ дүүгэй үхибүүд болодог Клара, Клавдия ба Екатерина Нимаевна Галсановууд хабаадаа. Клара Нимаевнагай онсолһоор, Дарима абгайнгаа жэшээгээр түрэлэйнь дүүнэр булта шахуу дээдэ һургуули дүүргэһэн байна. Оюутад болоод, үбэл зунгүй олоороо абгай хуряахайндаа обооролдоходонь, эдиһэнһээ эдюулээд, хашарһан хэбэр нэгэтэшье үзүүлэнгүй, бултыень багтаажа шадаһан дэлгэр сэдьхэлтэй айлайхи бэлэй.

“Зундаа дачадань сэнгэхэш. Зайн галыень гамнахаяа мэдэхэгүй, хуу аһаажархёод лэ, үшөө нүхэд басагадаа асаржархёод байхаш. Мүнөө болоходо, абгайнгаа жэшээгээр бишье бүхы түрэлэйнгөө зониие угтан абадагби. Тиигээд лэ бэеэ шангаар баряад, сухалаа хүрэнгүй байхаяа оролдохош”, - гэжэ Клара Нимаевна хөөрөө.

Дарима Тумуновна бэрхэ методист байһан гэжэ мэдээжэ. Тиин дүй дүршэлтэй олонхи багшанарай һанамжаар,буряад хэлэ зааха методикоор бэшэһэн номһоонь үлүү бүтээл үшөө гараадүй. Буряад хэлэ бэшэгэй болон үндэһэн соёлой факультедэй декан Баирма Лхасарановагай хэлэһээр, энэ “Монгол бэшэг” гэжэ номыньшье ехэ сэнтэй.

“Юуб гэхэдэ, мүнөөнэй залуушуул хуушан монгол бэшэгээр ехэ һонирходог болонхой. Бидэшье оюутадайнгаа хуушан монгол бэшэгтэ һураха байгаабди гэхэдэнь, хоёр долоон хоногой хугасаа соо хэшээлнүүдые үнгэргөөд туршаабди. Саашадаа энэ номоорнь хуушан монгол бэшэгээ заахамнайшье дамжаггүй”, - гэжэ Баирма Бастуевна хэлээ.

Номтой танилсуулгын үедэ

1971-1975 онуудта Дарима Тумуновнагай хүтэлбэри доро буряад таһагта һураһан шабинарынь багшынгаа нэрэмжэтэ жаса байгуулаа. Тиигэжэ энэ һуралсалай жэлэй дүнгүүдээр буряад хэлэндээ эгээл бэрхэ оюутанда мүнгэн шан барюулагдаха. Гадна ерэхэ намар Буряад хэлэнэй үдэрнүүдэй хэмжээ ябуулгануудта, мүн “Буряад хэлэн баян даа” гэһэн конкурсдо хабаадажа шалгарһан оюутадта мүнгэн шангууд байха.

Ойн баярта 7 шабинарынь хүрэжэ ерээ юм. Улаан-Үдэ хотын 3-дахи лингвистическэ гимназиин буряад хэлэнэй багша, Ородой Холбоото Уласай юрэнхы һуралсалай хүндэтэ хүдэлмэрилэгшэ Ханда Пурбуева багша тухайгаа ехэ дулааханаар дурсаа, һонирхолтойгоор хөөрөө.

Айлшадта - дуун болон хатар бэлэгүүд

Ямар ойн баяр тоглолтогүй үнгэрэгшэб даа. Энэ үдэр гоё һайхан дуун болон хатарнууд, сэдьхэлэй дулаахан үгэнүүд сугларагшадые баясуулаа. Онсо хүндэдэ хүртэһэн зон гэхэдэ, Буряад хэлэ бэшэгэй болон үндэhэн соёлой факультедые саг сагтаа хүтэлбэрилһэн деканууд - Маргарита Ендоновна Опонтеева, Сэржэн Нимаевна Халзанова, Людмила Дашидоржиевна Жалсанова, Надежда Бадмаевна Дондокова; ажалай ветеранууд - Цыпелма Будаевна Цыренова, Мария Цынденовна Наглаева, Берта Иосифовна Баянтурова, Валентина Нимбуевна Будаева.

Тиихэдэ буряад факультедтэй нягта холбоотойгоор суг хамта ажал ябуулдаг эмхи зургаануудай хүтэлбэрилэгшэд, түлөөлэгшэд ойн баярта ерэһэн байна. Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаманай дэргэдэхи Буряад хэлэ хʏгжɵɵлгын тʏбэй хүтэлбэрилэгшэ Баяр Балданов, “Буряад үнэн” Хэблэлэй байшанай захирал Баир Ширапов, Буряадай Толгойлогшын болон Засагай газарай Захиргаанай Yндэhэтэнэй харилсаанай ба эрхэтэдэй үүсхэл хүгжɵɵлгын хорооной зүбшэлэгшэ Ринчима Романова болон бусад олон тоото нүхэд амаршалхаяа ерээ. Эндэ һуража гараһан шабинар - нэрэ солотой багшанар, ажалай ветеранууд түрэл факультедтээ үреэлэй һайхан үгэнүүдые зорюулаа. Тиигэжэ ойн баярай хэмжээ ябуулганууд ехэ дулаахан оршон байдалда үнгэрөө юм.

Түрүүшын оюутад, 1924 он

Түүхэһээ

1924 оной апрелиин 30-да Буряад-Монголой багшанарай техникум нээгдэжэ, үндэhэтэнэй эхин ангиин hургуулиин багшанарые бэлдэлгэ эхилээ. 1996 ондо училищиин колледж болоходо, буряад хэлэ бэшэгэй таһаг буряад хэлэ бэшэгэй болон үндэhэн соёлой факультет болгогдоhон юм.

Буряад ороноо холуур суурхуулhан шабинар - СССР -эй арадай артист Гомбожаб Цыдынжапов; арадай аман зохёол суглуулагша Аполлон Шадаев; уран зохёолшо, оршуулагша Балдан Санжин; Буряад-Монголой номой хэблэлэй редактор Дугар Мижидон; уран зохёолшо, Социалис Ажалай Герой Цокто Номтоев; Буряад Уласай арадай поэт Цырендулма Дондогой; Ородой болон Буряадай габьяата багшанар Евгения Чимитова болон Жалсан Санжиев.

Мүнөө Буряад хэлэ бэшэгэй болон үндэhэн соёлой факультет Буряад Уласай габьяата багша, багшын эрдэмэй доктор, доцент Баирма Лхасаранова ударидана.