​​Аха нүхэдэй дэмжэлгээр

Гурбан гүрэнэй буряадуудта бултанайнь уншахаар зохёол­нуудай тэнгэриин бэшэгээр үдэр бүхэндэ хэблэлһээ гара­жа байдаггүй хада “Гуталгүй гулабхаа” номой автортай һаяхан уулзажа амаршалаад, хэдэн асуудалдамнай харюусахы­ень гуйбабди.

Орёохон оньһотой үүдээ нээгээ

– Доржо Норбосампило­вич, хилын саана хэблэгдэһэн ном тухайгаа хөөрэжэ үгыт. Яагаад бэшэгдээ һэм? Хаана, хайшан гэжэ анха түрүүн толилогдоо һэм?

– Богонихон үгүүлэлнүүдые үнинэй суглуулдаг байһамби. Өөрынгөө, сугтаа хүдэлжэ ябаһан зүжэгшэдэй үхибүүдэй хэлэһэн, хүнэй һанаанда орошогүй һонирхолтой бодолнууд анхаралыем­ни татагша һэн. Эдэ бүгэдые суглуулжа, бүридхэжэ, бого­нихон үгүүлэлнүүд болго­од, “Буряад үнэн” сониндоо хэблүүлдэг байгааб. “Буряад үнэнэйнгөө” голонгүй хэблэ­хэдэнь урмашаад, энэ ажалаа саашань таһалгаряагүйгөөр үргэлжэлүүлээ бэлэйб.

Нэгэтэ “Байгал” сэтгүүлдэ ажаллажа байһан мэдээжэ ира­гуу найрагша Георгий Цырено­вич Дашабыловтай уулзахадам­ни: “Доржо, хүүгэдтэ зорюулһан тэдэ үгүүлэлнүүдээ суглуулаад, намда ерээрэй”, - гээ һэн. Элитэ ирагуу найрагша болоһон нюта­гайнгаа хүнэй дэмжэхэдэ, ехэтэ баярлаад, үгүүлэлнүүдээ асаржа үгөө бэлэйб. Удангүй тэдэмни “Байгал” сэтгүүлдэ хэблэгдэжэ, намда аргагүй ехэ баяр болоо бэлэй. Иигэжэ уран зохёолой заха хизааргүй гүн ехэ юртэм­сын орёохон оньһотой үүдэ нээ­жэ үгөөд, богоһыень алхуулһан Георгий Цыреновичые дулааха­наар дурсан һанажа ябадагби.

– Тэрэ сагнай буряад уран зохёолдо хүшэр бай­далай тогтоогүй үе болоно. Үндэһэн сонин, сэтгүүлнай таһалгаряагүй гараһан зан­даа, Буряадай номой хэблэл усадхагдаагүй байгаа. Мэдээ­жэ зохёолшод, ирагуу найраг­шад мэндэ ябаа. Сэтгүүлдээ толилуулха гээшэ туршалга байһан гэжэ мэдээжэ. Уншаг­шадай дуратайгаар угта­жа абаал хада, ном болохо үйлэтэй үгүүлэлнүүд бүтэһэн байгаа гээшэ бэзэ.

– Тииһэн лэ болонол даа. Үгүүлэлнүүдэймни сэтгүүлдэ хэблэгдэһэнэй һүүлдэ удангүй Георгий Цыренович хонходожо: “Намда хүрөөд ерэ”, - гэжэ уряа бэлэй. Хэлэһэн хугасаа болзор­тонь ошобоб. Георгий Цырено­вич намайе дахуулаад, яаралтай түргэн Буряадай номой хэблэ­лэй байшан руу абаашаа бэлэй. Захирал дарга Иван Ринчин­доржиевич Очировай таһалгада сэхэ орожо, стол дээрэнь журна­лаа табяад: «Эндэ Сультимовай үгүүлэлнүүд байха. Эдиршүүлэй уншаха ном тон хэрэгтэй гэжэ мэдэнэт. Удаан татангүй, ном болгожо, түргэн хэблүүлэе», - гэжэ түншэтэйхэнөөр хэлээдхи­бэ.

Иван Ринчиндоржиевич “Байгал” сэтгүүл гартаа абажа, хуудаһануудыень ираһанайнгаа удаа нам тээшэ харасаяа шэглүүлээд, һонирхожо хараха­дал гэбэ. Минии хажууда Геор­гий Цыренович дарга хүндэ эри­дээр хандажа, тэрэниие аягүй байдалда оруулбагүй юм аа гү гэжэ һанаата болоод, таагүй мэдэрэлдэ эзэлэгдэжэ, зэмэтэй хүндэл үбдэг дээрээ гарнуудаа табяад, дуугай һуубаб. Номой хэблэлэй ноён намайе ойро зу­урахана шэртэһэнэйнгээ удаа хүндэ харасаяа зайлуулжа, теле­фоноо абажа хонходоходонь, удангүй Лопсон Дунзынович Тапхаев орожо ерэбэ. Иван Рин­чиндоржиевич тэрэнэй гарта сэтгүүл барюулаад: “Хүүгэдтэ зорюулһан үгүүлэлнүүд эндэ байха. Ном болгожо гаргаха бо­лоолди даа. Редакторынь боло. Авторынь энэ һууна. Гоша зуур­шалаа”, - гэбэ.

Лопсон Дунзынович – мүн лэ мэдээжэ ирагуу найрагша, анханай танилни. Нам тээшэ эрьежэ, дулаахан миһэрэл ша­райдаа үзүүлээд, гарыемни ад­хажа мэндэшэлээгшэ һэн. Ти­игээд: “Георгий Цыреновичэй зууршалжа, даргын зүбшөөгөө хада таараха тээшэнь ажалаа зохёохо болоо гүбди даа. Орой­хон боложо байна”, - гээд, хоо­лойгоо заһахадань, далда удхы­ень шууд ойлгожо, тэрэ дороо хэрэгтэй “юумэнүүдые” түргэн абаад ерээ бэлэйб...

Һууһаар байтараа ойлгохо­домни, Иван Ринчиндоржиевич Георгий Цыренович хоёр “Буря­ад үнэн” сониндо нэгэ столой саана урда урдаһаа харалсажа һуугаад, удаан ажаллаһан сур­балжагшад бэе бэеэ һайн мэдэ­хэ, дүтын нүхэд зон байгаа һэн.

Иигэһээр хэдыхэн сагай үнгэрһэн хойно “Гуталгүй гу­лабхаа” гэжэ түрүүшымни ном аха нүхэдэй туһаламжаар хэблэлһээ гаража, ехэтэ баяр­лаа, урмашаа бэлэйб. Тиимэ дэмжэлгэ ямаршье сагта хэрэг­тэй, туһатай, нүлөө ехэтэй бай­даг ха юм.

Мүнөө Үбэр Монголдо мэ­дээжэ ирагуу найрагша Намна­най Сэмжэдэй ударидалга доро түрүүшын багахан номоймни хуушан монгол хэлэндэ оруулагдажа хэблэгдэһэн ушар Буряадаймнай уран зохёолдо аргагүй ехэ хубитаяа оруулһан аха нүхэдэй дэмжэлгэһээ эхи­тэй гэжэ онсолжо тэмдэглэхэ хүсэлтэйб.

Уран зохёолшодоо урмашуулха шухала

– Сэхыень хэлэхэдэ, буря­ад хэлэн дээрэ ном уншадаг хүнүүд ехэ үсөөн, тэдэнэй олонхинь наһатай болонхой. Гэхэтэй хамта, уран зохёол бэшэдэг зомнай баһал үсөөн тоотой гэжэ хэлэхэдэ, алдуу бэшэ. Саашадаа, ерээдүй саг­та, Буряадаймнай уран зохёол ямар байдалда хүрэжэ ерэхэ гээшэб гэжэ бодоходо, һанаа зобохоор. Та энэ талаар юун гэжэ хэлэхэ байнат?

– Энэ бодол буряад хүн бүхэнэй һанааень зобоо­дог, сэдьхэлдэ хүндэ ашаан болоһоор үнихэнэй гэжэ мэ­дэнэбди. Гүрэн түрымнай хүтэлбэрилэгшэд арад зонтоёо тон адляар һанаагаа зобожо, та­арамжатай шухала шиидхэбэри саг соонь абажа шадангүй, энэ хэбээрээ саашаа үргэлжэлжэ, һула табигдаһан һур болоо һаа, заһаршагүй ехэ алдуу гараха гэжэ һанагдана.

Буряад хэлэ хүгжөөхэ, дэм­жэхэ талаар программа бии гээ­шэ ааб даа. Теэд тэрэнэй хүсөөр бүхы дээрээ ямар туһатай ам­жалтанууд бодото дээрээ туй­лагдаба гээшэб гэжэ жэлэй түгэсхэлдэ шэнжэлжэ үзөөд, үрэ дүнгыень арад зондоо дэлгэ­рэнгыгээр дуулгажа байбалнай, таарамжатай байха һэн гэжэ һанагдана.

Гэхэдээ, тэрэ үсөөн тоотой уран зохёолшодоо дэмжэжэ, конкурсын дүнгөөр номыень дэмжэжэ хэблэһэнэйнгээ удаа, хорин табан хубииень номуу­даарнь бэшэ, мүнгөөр түлэбэл, уран зохёолшо урмашаад, хам­сыгаа шамажа, гуурһаяа эршэм­тэйгээр гартаа бариха байгаа ха юм. Хорин табан хуби болохо номуудые гар дээрээ абаад, ун­шагшадай хомор болоһон сагта тэрэнээ худалдаха гээшэмнай – баһа орёо хэрэг. Энээн тухай асуудал али болохо хуралну­уд дээгүүр табигдаад, хаража үзэхэбди гэлсээд лэ, дүүрэшэдэг заншалтай. Буряад хэлэнэйм­най орёо байдалда ороод байһан сагта, түрэлхи хэлэн дээрээ үгэнүүдые холбожо бэ­шэдэг уран зохёолшодто бодо­то дэмжэлгэ хэрэгтэй. Тэдэнэй бэшэһэн зохёолнууд дээрэһээ үндэһэ абаад, түрэлхи хэлэмнай сээжэдэмнай хадагалагдажа үлөөд, үеһөө үе дамжажа, сэдь­хэлыемнай баяжуулдаг, баясу­улдаг гуримтай ха юм...

– Хэблэгдэһэн үгын хүсэн шанга гээд мэдэнэбди. Үндэһэн буряад зохёолнай хүндэхэн энэ байдалаа га­талжа, хүгжэхэ, һалбархын замда гараха гэжэ найдая. Доржо Норбосампилович, та­найгаа зохёохы ажалда ам­жалта хүсөөд, саашадаа арад зонойнгоо һонирхол татама зохёолнуудые үшөөшье олоор бэшэжэ байгыт гэжэ үреэнэб!

– Баярлаа!